ĐẠI HỌC AN GIANG
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH
Tóm tắt bài giảng
MÔN LÝ THUYẾT & CHÍNH SÁCH
THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
(Dành cho các lớp đại học)
Biên soạn: NGUYỄN THANH XUÂN
Long Xuyên tháng 08 năm 2009
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ADB – Asia Development Bank : Ngân hàng phát triển Châu Á.
AFTA – ASEAN Free Trade Area : Khu vực mậu dịch tự do ASEAN.
APEC – Asia-Pacific Economic Cooperation : Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình
Dương.
ASEAN – Association of Southeast Asian Nations : Hiệp hội các nước Đông Nam Á.
ERP – Effective Rate of Protection : Tỷ lệ bảo hộ hữu hiệu.
EOI – Export-Oriented Industrialization : Chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu
EU – Europe Union : Liên minh Châu Âu.
FDI - Foreign Direct Investment : Đầu tư trực tiếp nước ngoài.
FII - Foreign Indirect Investment : Đầu tư gián tiếp nước ngoài.
GSP – Generalized System of Preferences : Chế độ thuế quan ưu đãi phổ cập
H-O : Heckscher – Ohlin.
H-O-S : Heckscher – Ohlin – Samuelson.
IMF – International Monetary Fund : Quỹ Tiền tệ Quốc tế.
ISI – Import Substitution Industrialization: Công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu
LDCs – Least Developing Coutries : Các nước kém phát triển.
MFN – Most Favorite Nation : quy chế Tối huệ quốc.
NAFTA – North American Free Trade Agreement : Khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ.
NICs – New Industrial Coutries: Những quốc gia công nghiệp mới.
NIEs – New Industrial Ecomomies: Những nền kinh tế công nghiệp mới.
NP – National Parity : Nguyên tắc ngang bằng dân tộc.
NT – National Treament : Đối xử quốc gia.

1.5.2 Nền kinh tế nhỏ, nền kinh tế lớn 4
1.5.3 Cân bằng mậu dịch cục bộ 4
1.5.4 Đường cong ngoại thương 5
1.5.5 Cân bằng mậu dịch tổng quát 5
CÁC LÝ THUYẾT THƯƠNG MẠI CỔ ĐIỂN 6
1.6 Thuyết trọng thương 6
1.7 Lợi thế tuyệt đối (Absolute Advantage) 6
1.8 Lợi thế so sánh (Comparative Advantage) 7
1.9 Chi phí cơ hội (Opportunity Cost) 9
1.10 Lợi thế kinh tế nhờ quy mô (Economy of Scale) 10
CÁC LÝ THUYẾT HIỆN ĐẠI 12
1.11 Chi phí cơ hội gia tăng 12
1.12 Thuyết lợi thế tương đối Heckscher - Ohlin 12
1.12.1 Giả định 12
1.12.2 Lợi thế tương đối 12
1.13 Lý thuyết H-O-S 13
1.13.1 Giá cả khác biệt được tạo ra như thế nào? 13
1.13.2 Cân bằng tương đối và cân bằng tuyệt đối 13
1.13.3 Lý thuyết cân bằng giá cả các yếu tố sản xuất và lý thuyết H-O-S 13
1.13.4 Kiểm chứng thực tế 13
1.13.5 Nghịch lý Leontief 14
1.14 Lý thuyết về chu kỳ sống quốc tế của sản phẩm 14
1.14.1 Giai đoạn sản phẩm mới: 14
1.14.2 Giai đoạn sản phẩm chín mùi: 14
1.14.3 Giai đoạn sản phẩm tiêu chuẩn hóa: 14
1.15 Lợi thế cạnh tranh quốc gia - mô hình viên kim cương Michael Porter 15
1.15.1 Nhu cầu thị trường 15
1.15.2 Các yếu tố sản xuất 15
1.15.3 Các ngành công nghiệp liên kết và bổ trợ 15
1.15.4 Các chiến lược, cấu trúc và tính cạnh tranh của các công ty 15

1.32.3 Thị trường chung (Common Market) 27
1.32.4 Liên minh về kinh tế (Economic Union) 27
1.32.5 Liên minh về tiền tệ (Moneytary Union) 27
1.33 Liên hiệp thuế quan 27
1.33.1 Liên hiệp thuế quan tạo lập mậu dịch 27
1.33.2 Liên hiệp thuế quan chuyển hướng mậu dịch 28
1.34 Các định chế thương mại quốc tế 29
1.34.1 WTO 29
1.34.2 ASEAN 29
1.34.3 APEC 29
1.34.4 Liên minh Châu Âu 29
1.34.5 IMF 29
1.34.6 WB 29
1.34.7 ADB 29
MẬU DỊCH QUỐC TẾ Ở CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN 30
1.35 Vai trò của mậu dịch quốc tế đối với các nước đang phát triển 30
1.35.1 Bi quan 30
1.35.2 Lạc quan 30
1.35.3 Quan điểm của Harbenler 30
1.35.4 Cơ hội nào cho các nước nghèo? 30
1.36 ToT ở các nước đang phát triển 31
1.36.1 Xu hướng suy giảm ToT và bằng chứng nghiên cứu 31
1.36.2 Thử lý giải nguyên nhân 31
1.37 Xuất khẩu không ổn định 31
1.37.1 Nguyên nhân và ảnh hưởng 31
1.37.2 Các thỏa thuận hàng hóa quốc tế 32
v
1.38 Công nghiệp hóa ở các nước đang phát triển 32
1.38.1 Chiến lược công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu 32
1.38.2 Chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu (EOI) 33

− Thương mại quốc tế (hàng hóa và dịch vụ).
− Liên kết và hội nhập kinh tế quốc tế.
Nội dung này được trình bày lần lượt qua bảy chương sau:
Chương 1 : Khái quát thương mại quốc tế.
Chương 2 : Các lý thuyết thương mại cổ điển
Chương 3 : Các lý thuyết hiện đại
Chương 4 : Thuế quan
Chương 5 : Các hàng rào phi thuế quan
Chương 6 : Liên kết kinh tế và các định chế quốc tế
Chương 7 : Mậu dịch quốc tế ở các nước đang phát triển
Nguyễn Thanh Xuân Tóm tắt bài giảng Lý thuyết & chính sách thương mại Quốc tế
1
Kinh tế - QTKD Đại học An Giang
1.2 Tại sao các nước phải giao thương với nhau?
Chúng ta không trồng lúa mỳ nên phải nhập khẩu bột mỳ, tương tự như điện thoại di động, máy vi
tính, máy bay, ô tô, … Ngược lại người Nhật sản xuất không đủ gạo cho tiêu dùng nên họ phải mua
gạo Việt Nam. Singapore thì mua dầu thô Việt Nam sau đó tinh chế và bán xăng thành phẩm lại cho
Việt Nam. Từ đó cho ta thấy bất kỳ quốc gia nào cũng không có đủ nguồn lực để sản xuất tất cả các
sản phẩm hàng hóa nhằm phục vụ cho nhu cầu tiêu thụ đa dạng của người dân. Những nguồn lực đó
bao gồm tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất, trình độ khoa học công nghệ …. Người ta gọi đấy là
sự giới hạn nguồn lực quốc gia.
Việt Nam là nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới nhưng vẫn có người mua gạo Thái Lan ăn; ngược
lại tôi biết có một hợp tác xã tại Phú Tân – An Giang đã xuất sang Thái Lan rất nhiều nếp trong năm
2005. Người Mỹ sản xuất được rất nhiều xe hơi bán khắp thế giới nhưng họ vẫn mua xe hơi Nhật. Có
nhiều quốc gia sản xuất được rượu vang nho nhưng phải uống rượu vang Pháp thì mới “sành điệu”. Rõ
ràng tâm lý, thị hiếu tiêu dùng đa dạng cũng khuyến khích việc mua bán hàng hóa đang diễn ra ngày
càng mạnh mẽ trên toàn thế giới.
Tuy nhiên nếu nói rằng lợi ích của ngoại thương thu được xuất phát từ hai lí do này thì đúng nhưng
hoàn toàn chưa đầy đủ, vì thật ra các nước còn thu được lợi ích lớn hơn rất nhiều từ những lí do khác;
chúng được trình bày chi tiết trong các chương tiếp theo.

về thuế quan do các nước công nghiệp phát triển (OECD) dành cho một số sản phẩm nhất định mà họ
nhập khẩu từ các nước đang phát triển.
1.4 Điều kiện thương mại (Term of Trade – ToT)
1.4.1 Khái niệm
ToT biểu thị số lượng một loại hàng hóa cần thiết để trao đổi lấy một loại hàng hóa khác. Hiện nay,
mọi hàng hóa đều được tính bằng tiền, ToT biểu thị giá cả của 2 loại hàng hóa.
Ví dụ: Việt Nam xuất khẩu gạo sang Nhật Bản với giá 200$/tấn; ngược lại nhập khẩu máy vi tính từ
Nhật Bản với giá 400$/cái. Như vậy :
ToT của gạo = ½ máy vi tính hay
ToT của máy vi tính = 2 gạo.
1.4.2 Điều kiện thương mại tổng quát
Trong mô hình nền kinh tế thế giới nhiều hơn 2 quốc gia và 2 sản phẩm thì ToT là tỷ số giữa chỉ số giá
hàng xuất khẩu với chỉ số giá hàng nhập khẩu.
Chỉ số giá hàng xuất khẩu :
X i i
P X P
=
∑
Chỉ số giá hàng nhập khẩu :
M i i
P M P
=
∑
Với
P
X
: chỉ số giá hàng xuất khẩu
P
M
: chỉ số giá hàng nhập khẩu

Nguyễn Thanh Xuân Tóm tắt bài giảng Lý thuyết & chính sách thương mại Quốc tế
3
Kinh tế - QTKD Đại học An Giang
o Chất lượng hàng hóa giao thương.
o Khả năng thuyết phục của các doanh nghiệp xuất khẩu.
o Chính sách của chính phủ, đặc biệt là chính phủ các nước lớn.
o Những nước lớn có khả năng dùng chính sách tác động đến nhu cầu xuất, nhập khẩu của mình
từ đó tác động đến mức giá thế giới và làm thay đổi ToT theo hướng có lợi cho mình.
1.5 Một số khái niệm khác
1.5.1 Giá quốc tế
Giá quốc tế (giá thế thế giới) là mức giá mà tại đó thị trường quốc tế về hàng hóa đó đạt điểm cân
bằng, tức là cầu thế giới bằng cung thế giới về hàng hóa đó trong điều kiện tự do thương mại.
− Nền kinh tế nhỏ : có tỷ trọng xuất khẩu hay nhập khẩu rất nhỏ so với thế giới thì sự thay đổi trong
nhu cầu xuất nhập khẩu của nó không có tác động đến giá thế giới.
− Nền kinh tế lớn : có tỷ trọng xuất khẩu hay nhập khẩu lớn trong tổng kim ngạch của thế giới thì
tăng hay giảm xuất nhập khẩu của nó có khả năng tác động đến giá thế giới.
1.5.2 Nền kinh tế nhỏ, nền kinh tế lớn
Nền kinh tế lớn là nền kinh tế khi thay đổi lượng hàng hóa xuất nhập khẩu sẽ làm thay đổi giá thế giới
của hàng hóa đó.
Nền kinh tế nhỏ là nền kinh tế khi thay đổi lượng hàng hóa xuất nhập khẩu sẽ không làm thay đổi giá
thế giới của hàng hóa đó.
1.5.3 Cân bằng mậu dịch cục bộ
Hình 1.1b cho thấy với bất kỳ giá cả so sánh nào của sản phẩm X (P
X
/P
Y
) cao hơn điểm cân bằng của
thị trường thế giới (P
2
), cung xuất khẩu sẽ vượt cầu nhập khẩu; do đó giá cả so sánh sản phẩm X sẽ

Xuất khẩu
P
X
/P
Y
S
X
P
X
/P
Y
b)
4
D
X
Kinh tế - QTKD Đại học An Giang
Hình 1.1: Cân bằng mậu dịch cục bộ
Hình 1.1a cho thấy một quốc gia bất kỳ có giá cân bằng nội địa (P1) thấp hơn giá quốc tế (P2) thì sẽ
trở thành quốc gia xuất khẩu. Ngược lại, quốc gia có giá cân bằng nội địa cao hơn giá quốc tế sẽ trở
thành quốc gia nhập khẩu khi tự do thương mại (Hình 1.1c).
1.5.4 Đường cong ngoại thương
Đường cong ngoại thương cho biết bao nhiêu hàng xuất khẩu mà quốc gia đó sẵn sàng cung ứng để lấy
một số lượng hàng nhập khẩu nào đó tùy theo giá cả quốc tế hay ToT.
Đường cong ngoại thương được xác định nên từ sự kết hợp đường giới hạn khả năng sản xuất và
đường bàng quan tại các mức giá khác nhau.
1.5.5 Cân bằng mậu dịch tổng quát
Hình 1.2: Cân bằng mậu dịch tổng quát
Điểm giao nhau của hai đường cong ngoại
thương của hai nước chính là giá cả sản phẩm so
sánh cân bằng mà tại đó hai quốc gia giao

Để thuận lợi trong việc nghiên cứu, các nhà kinh tế học đã giả sử một tình huống như sau:
(1) Thế giới chỉ có 2 quốc gia và chỉ sản xuất 2 loại sản phẩm.
(2) Hai quốc gia sử dụng công nghệ sản xuất giống nhau và thị hiếu của 02 dân tộc cũng giống
nhau.
(3) Chi phí sản xuất là cố định.
(4) Không có chi phí vận chuyển, bảo hiểm.
(5) Mậu dịch tự do.
(6) Các yếu tố đầu vào của doanh nghiệp (lao động, vốn, nguyên vật liệu …) tự do di chuyển trong
từng quốc gia nhưng gặp cản trở giữa các quốc gia.
Quan điểm của Adam Smith về lợi thế tuyệt đối:
− Bàn tay vô hình (the invisible hand) dẫn dắt mỗi cá nhân hướng đến lợi ích chung => chính phủ
không cần can thiệp vào kinh tế, để thị trường tự quyết định. Và do thị trường cạnh tranh hoàn hảo nên
người tiêu dùng và nền kinh tế có lợi khi để các doanh nghiệp tự do kinh doanh.
− Phân công lao động giữa các nước sẽ tạo ra nhiều lợi nhuận hơn.
Ví dụ 2.1:
Giả sử Việt Nam và Nhật Bản đều có khả năng sản xuất gạo và chip điện tử theo bảng mô tả sau:
Nguyễn Thanh Xuân Tóm tắt bài giảng Lý thuyết & chính sách thương mại Quốc tế
6
Kinh tế - QTKD Đại học An Giang
Bảng 2.1 : Lợi thế tuyệt đối của Việt Nam-Nhật Bản
Sản phẩm Việt Nam Nhật Bản Cộng Giới hạn trao đổi
Gạo (kg/giờ/người) 2 1 3 Min 1/3
Chip điện tử (cái/giờ/người) 1 3 4 Max 2/1
Chuyên môn hóa 4G 6C
Tỉ lệ mua-bán (theo 1 giờ lao
động)
2/3 2/3
Lợi ích (giờ lao động) 2 1 3
Việt Nam có lợi thế về sản xuất gạo, ngược lại Nhật Bản có lợi thế sản xuất chip điện tử. Người Việt
Nam sẽ tập trung sản xuất gạo, còn người Nhật thì tập trung vào sản xuất chip. Sau đó hai bên sẽ trao

máy chữ, như sau:
Bảng 2.2 : Lợi thế so sánh
Công việc
(1 giờ)
Luật sư Thư ký
Số lượng Giá Thành tiền Số lượng Giá Thành
tiền
Tư vấn 01 giờ 100.000
đ
100.000đ 0 0 0
Đánh máy 03 trang 10.000đ 30.000đ 02 trang 10.000
đ
20.000đ
Nếu luật sư chỉ làm tư vấn thì 8 giờ kiếm được 8 x 100.000đ = 800.000đ. Nhưng nếu luật sư này vừa
làm tư vấn và vừa đánh máy thì cứ mỗi giờ đánh máy luật sư sẽ mất đi: 100.000đ – 30.000đ = 70.000đ.
Vì thế, luật sư thay vì tự đánh máy sẽ thuê thư ký đánh máy và mỗi 03 trang đánh máy thì trả 30.000đ.
Tính chung thì 1 giờ tư vấn và thuê người đánh máy luật sư này nhận được 100.000đ – 30.000đ =
70.000đ.
Luật sư chỉ không thuê thư ký khi xảy ra 1 trong 2 trường hợp sau:
o Giá tư vấn giảm xuống 30.000đ/giờ.
o Giá đánh máy tăng lên 33.333đ/ 1 trang.
Chú ý theo thuyết lợi thế so sánh thì có thêm giả định
1
:
(7) Lao động là chi phí sản xuất duy nhất trong sản xuất tất cả các sản phẩm và chi phí sản xuất
được đồng nhất với tiền lương.
Ví dụ 2.3:
Giả sử Việt Nam và Nhật Bản đều có khả năng sản xuất gạo và chip điện tử theo bảng mô tả sau:
Bảng 2.3 : Lợi thế so sánh gạo-chip
Nhật Bản có lợi thế tuyệt đối trong cả sản

thích từ cá lý thuyết chi phí cơ hội.
Lợi ích từ mậu dịch:
Hai nước sẽ đều có lợi khi chuyên môn hóa sản phẩm có lợi thế so sánh và trao đổi nhau nhưng tỷ lệ
trao đổi sẽ quyết định nước nào có lợi nhiều hơn.
Từ Ví dụ 3, ta giả sử các tỷ lệ trao đổi có thể xảy ra như sau:
Bảng 2.5 : Lợi ích từ mậu dịch theo các tỷ số trao đổi
Vậy tỷ lệ trao đổi trong
khoảng :
1C < 2G < 5C
Tỷ lệ 2G:3C là tỷ lệ mang lại
lợi ích đều nhau cho hai bên.
Nếu đổi nhiều hơn 3C thì Việt Nam có lợi hơn; còn ít hơn 3C thì Nhật Bản có lợi hơn.
1.9 Chi phí cơ hội (Opportunity Cost)
Ngoài lao động thì sản phẩm còn cần nhiều yếu tố khác như vốn, kỹ thuật, đất đai, …. Năm 1936
Gottfried Haberler phát triển thuyết lợi thế so sánh bằng cách dựa trên lý thuyết chi phí cơ hội để giải
thích quy luật lợi thế so sánh.
Giả sử không có mậu dịch, người Nhật
2
phải sản xuất gạo để ăn, mà một giờ sản xuất 1 kg gạo thì đã
mất cơ hội sản xuất 3 con chip điện tử. Như vậy chi phí cơ hội tạo ra 1 kg gạo của Nhật Bản là 3 con
chip, còn Việt Nam là 1/2. Nói cách khác, chi phí cơ hội của một sản phẩm là số lượng của một sản
phẩm khác mà người ta phải hy sinh để có đủ tài nguyên làm tăng thêm một đơn vị sản phẩm thứ
nhất.
Qua ví dụ trên cho thấy Việt Nam có chi phí cơ hội thấp trong sản xuất gạo so với Nhật Bản (1/2<3)
nên Việt Nam có lợi thế so sánh; ngược lại trong sản xuất chip điện tử, Nhật Bản có lợi thế hơn.
Như đã đề cập ở phần 1.2, nguồn lực mỗi quốc gia đều hữu hạn nên các quốc gia sẽ phải lựa chọn
những sản phẩm có lợi thế so sánh, chi phí cơ hội càng thấp càng tốt để sản xuất và trao đổi với nhau.
Giao thương giúp cho các quốc gia tham gia “mở rộng” khả năng sản xuất (đường giới hạn sản xuất)
của mình.
2

Nếu không thương mại, cả hai nước Mỹ và Anh ở tự cung, tự cấp; trong nước sản xuất bao nhiêu sẽ
đáp ứng tiêu dùng bấy nhiêu. Giả sử Mỹ chọn mức sản xuất và tiêu dùng ở mức A (90; 60) và Anh ở
A’ (40; 40). Mặt khác, Mỹ tập trung sản xuất thép tại C (180; 0) và Anh tập trung vào vải tại C’ (0;
120); sau đó hai nước trao đổi với nhau theo tỷ lệ 70 thép = 70 vải. lúc này tiêu dùng của hai nước đều
gia tăng, tại Mỹ là B (110; 70) và Anh B’ (70; 50). So với khi tự cung tự cấp người Mỹ đã tăng phúc
lợi 20 thép và 10 vải; còn người Anh tăng phúc lợi là 30 thép và 10 vải. Rõ ràng thương mại đã giúp
hai nước tăng mức thỏa dụng cho nền kinh tế của mình.
Việc chuyên môn hóa vào mặt hàng có chi phí cơ hội thấp, đã giúp các nước sử dụng tài nguyên,
nguồn lực phát triển hiệu quả hơn.
Hình 2.1: Thương mại làm gia tăng phúc lợi của nền kinh tế
Xét theo kinh tế toàn cầu, khi không mua bán, cả người Mỹ và Anh chỉ tạo ra 130 thép + 100 vải. Khi
phân công sản xuất hợp lý, 2 nước này đã tạo ra 180 thép + 120 vải, đóng góp được nhiều hơn cho nền
kinh tế thế giới.
1.10 Lợi thế kinh tế nhờ quy mô (Economy of Scale)
Ví dụ 2.5:
Một chiếc xe đò 15 chỗ nếu vận chuyển 5 hành khách thì chi phí trung bình trên một hành khách là
300.000 đồng; nếu chở 10 hành khách thì chi phí trung bình còn 150.000 đồng, còn nếu chở 15 khách
Nguyễn Thanh Xuân Tóm tắt bài giảng Lý thuyết & chính sách thương mại Quốc tế
Vải
120
70
60
0 90 110 180 Thép
B
A
Vải
120
50
40
A’

cơ hội cao).
Chi phí cơ hội ngày càng tăng có nghĩa rằng
quốc gia phải hy sinh ngày càng nhiều hơn sản
phẩm này để dành tài nguyên sản xuất 1 đơn vị
sản phẩm kia.
Khi xác định được lợi thế so sánh, mỗi quốc gia
sẽ chuyên môn hóa vào sản xuất sản phẩm đó để trao đổi, tuy nhiên khi chuyên môn hóa thì dẫn đến
chi phí cơ hội tăng lên. Do đó cả hai quốc gia chỉ chuyên môn hóa đến khi giá cả là như nhau ở cả hai
quốc gia.
Hai quốc gia có thị hiếu tiêu dùng khác nhau khi trao đổi vẫn thu được lợi ích cho cả hai.
Một vài khái niệm khác:
Mức chi phí cơ hội gia tăng được gọi là tỷ lệ chuyển dịch biên (MRT), được đo bằng độ dốc của đường tiếp tuyến với
đường giới hạn khả năng sản xuất tại điểm sản xuất.
Tỷ lệ thay thế biên (MRS) biểu thị số lượng sản phẩm này phải giảm đi để thay thế bằng một đơn vị sản phẩm kia mà mức
thỏa mãn vẫn không đổi, được đo bằng độ dốc của đường bàng quan.
1.12 Thuyết lợi thế tương đối Heckscher - Ohlin
1.12.1 Giả định
− Chỉ có 2 yếu tố sản xuất là lao động (L) và tư bản (K). chi phí sử dụng L là tiền lương (w) còn tư
bản là lãi suất (r).
− Để sản xuất mặt hàng vải cần nhiều lao động; để sản xuất mặt hàng thép cần nhiều tư bản. Tỷ lệ
K/L của thép lớn hơn K/L của vải ở cả 2 quốc gia.
− Tỷ lệ giữa đầu tư và sản lượng của 2 loại hàng hóa trong 2 quốc gia là 1 hằng số. Cả hai quốc gia
đều chuyên môn hóa ở mức không hoàn hảo.
− Hoa Kỳ là nước có sẵn (dư thừa) tư bản còn Việt Nam là nước có sẵn lao động vì tỷ lệ r/w ở Hoa
Kỳ thấp hơn r/w ở Việt Nam.
1.12.2 Lợi thế tương đối
Cả Hoa Kỳ và Việt Nam đều đạt được lợi ích lớn hơn nếu Hoa Kỳ tập trung sản xuất thép và Việt Nam
tập trung sản xuất vải để trao đổi cho nhau. Mô hình này cũng đúng khi mở rộng ra nhiều yếu tố sản
xuất khác.
Nguyễn Thanh Xuân Tóm tắt bài giảng Lý thuyết & chính sách thương mại Quốc tế

1.13.1 Giá cả khác biệt được tạo ra như thế nào?
Giá sản phẩm được hình thành từ nhiều yếu tố như: thị hiếu, sở thích của người tiêu dùng; giá yếu tố
sản xuất, công nghệ. Sự khác nhau về giá của hai quốc gia còn do lợi thế so sánh và mô hình mậu dịch
của hai quốc gia này.
1.13.2 Cân bằng tương đối và cân bằng tuyệt đối
Cân bằng tương đối : giá cả so sánh giữa hai sản phẩm ở hai quốc gia bằng nhau.
Cân bằng tuyệt đối: giá cả các yếu tố sản xuất ở hai quốc gia là bằng nhau.
1.13.3 Lý thuyết cân bằng giá cả các yếu tố sản xuất và lý thuyết H-O-S
Lý thuyết cân bằng giá cả các yếu tố sản xuất : thương mại quốc tế sẽ dẫn đến sự cân bằng tương đối
và tuyệt đối giá cả các yếu tố sản xuất giữa các quốc gia giao thương với nhau (Samuelson).
Lý thuyết H-O-S: sự khác biệt giá cả các yếu tố sản xuất giữa các quốc gia làm phát sinh thương mại
quốc tế; đến lượt nó, thương mại quốc tế làm giảm dần sự khác biệt đó, dẫn đến sự cân bằng tương
đối và tuyệt đối giá cả các yếu tố sản xuất giữa các quốc gia giao thương với nhau.
1.13.4 Kiểm chứng thực tế
Nguyễn Thanh Xuân Tóm tắt bài giảng Lý thuyết & chính sách thương mại Quốc tế
13
Kinh tế - QTKD Đại học An Giang
− Vốn đi từ các nước có lãi suất thấp sang các nước có lãi suất cao.
− Lao động đi từ nước có mức lương thấp sang nước có mức lương cao.
− Mậu dịch quốc tế làm tăng giá cả yếu tố sản xuất dư thừa và giảm giá cả yếu tố sản xuất khan hiếm.
Kết luận: mậu dịch làm thu nhập của người lao động tăng ngược lại người sở hữu tư bản giảm tại các
nước đang phát triển.
1.13.5 Nghịch lý Leontief
Kết quả nghiên cứu thực nghiệm của Wassily Leontief cho thấy: hàng xuất khẩu của Mỹ sử dụng ít
vốn hơn hàng nhập khẩu của Mỹ (trong khi Mỹ đứng đầu về K/L=> thừa vốn). Số liệu thống kê xuất
nhập khẩu Mỹ (1945-1970) cũng khẳng định Leontief đúng.
Có nhiều lý giải cho nghịch lý này như:
− Theo lý thuyết về chu kỳ sống quốc tế thì: Mỹ xuất khẩu hàng hóa sử dụng nhiều lao động có tay
nghề cao, tiên phong và nhập khẩu hàng sử dụng vốn lớn.
− Mỹ chủ yếu mua bán với các nước cũng thừa vốn như: Nhật Bản, EU nên mô hình H-O không thể

Đầu tư và chuyển giao công nghệ mang lại lợi ích
cho các nước tham gia.
Để duy trì sức cạnh tranh các nước phát triển phải cạnh tranh không ngừng để đưa ra nhiều sản phẩm
mới đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng toàn cầu. Còn các nước đang phát triển thì cạnh
tranh trong việc thu hút chuyển giao công nghệ, làm chủ công nghệ, thu hút đầu tư. Những nước thành
công sẽ tiến đến cạnh tranh với các nước phát triển khác về sáng chế, sáng tác, phát minh sản phẩm
mới => cạnh tranh tri thức.
Lưu ý: một nước đang phát triển muốn tiếp nhận công nghệ sản xuất từ nước phát minh phải đối mặt
với hai vấn đề nan giải là: sức cầu của thị trường nội địa về sản phẩm mới còn quá nhỏ; thêm nữa,
trình độ kỹ thuật, tay nghề công nhân và kinh nghiệm quản lý có khoảng cách quá xa với nước phát
minh nên việc chuyển giao phát sinh nhiều chi phí và cần nhiều thời gian. Do đó, để thực hiện thành
công chiến lược “đi tắt đón đầu” các nước này phải giải quyết được hai vấn đề trên.
1.15 Lợi thế cạnh tranh quốc gia - mô hình viên kim cương Michael Porter
1.15.1 Nhu cầu thị trường
Nhu cầu thị trường sẽ quyết định các doanh nghiệp sản xuất cái gì và như thế nào. Những doanh
nghiệp đáp ứng được cầu thị trường sẽ có lợi thế trong cạnh tranh rất lớn.
1.15.2 Các yếu tố sản xuất
Các yếu tố sản xuất bao gồm tất cả các các yếu tố đầu vào của doanh nghiệp như: lao động, vốn, đất,
nguyên vật liệu …. Những nền kinh tế nắm giữ những yếu tố này với chi phí thấp sẽ chiếm lợi thế
cạnh tranh.
1.15.3 Các ngành công nghiệp liên kết và bổ trợ
Một ngành công nghiệp mũi nhọn phát triển sẽ kéo theo sự phát triển của các ngành công nghiệp liên
kết và bổ trợ. Ngược lại các ngành công nghiệp liên kết và bổ trợ phát triển sẽ giúp ngành công nghiệp
then chốt có lợi thế cạnh tranh.
1.15.4 Các chiến lược, cấu trúc và tính cạnh tranh của các công ty
Những yếu tố nội tại, bên trong của các doanh nghiệp của một quốc gia cũng góp phần tạo lợi thế cạnh
tranh cho nền kinh tế nước này. Những quốc gia có đội ngũ doanh nhân năng động, tài ba sẽ nâng cao
vị thế kinh tế của quốc gia này.
Tóm lại : Mô hình Porter tiên đoán rằng các quốc gia xuất khẩu những hàng hóa có ưu thế theo 4 đỉnh
của viên kim cương và nhập khẩu những hàng hóa khác.

thuế quan.
1.17 Các phương pháp đánh thuế
− Đánh một số tiền thuế cố định trên một đơn vị sản phẩm hàng xuất hay nhập.
− Đánh thuế tỷ lệ trên giá trị hàng xuất nhập khẩu.
− Hỗn hợp hai cách trên.
1.18 Thuế xuất khẩu
− Thuế xuất khẩu: là khoản thuế đánh vào hàng hóa xuất khẩu.
− Thuế xuất khẩu làm giá hàng xuất khẩu tăng và làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa này so với
các nước khác.
− Ngày nay nhiều nước đã bỏ thuế xuất khẩu để tăng tính cạnh tranh của hàng hóa trong nước.
1.19 Thuế nhập khẩu
− Khái niệm: là khoản thuế chính phủ đánh vào hàng hóa nhập khẩu.
− Tác động của thuế nhập khẩu:
oGóp phần tăng thu ngân sách chính phủ.
oKhuyến khích sản xuất trong nước.
oLàm tăng giá hàng nhập khẩu nên làm người tiêu dùng phải trả giá cao hơn để mua hàng.
1.20 Thuế suất danh nghĩa và tỷ lệ bảo hộ hữu hiệu
1.20.1 Thuế suất danh nghĩa
Thuế suất danh nghĩa (NTR) là suất thuế đánh trên hàng hóa xuất nhập khẩu. Người tiêu dùng sẽ chịu
ảnh hưởng của thuế này vì nó sẽ được tính vào giá cuối cùng của hàng hóa.
1.20.2 Tỷ lệ bảo hộ hữu hiệu
Tỷ lệ bảo hộ hữu hiệu (ERP) biểu thị mối tương quan giữa NTR đánh trên sản phẩm cuối cùng và
NTR đánh trên nguyên liệu nhập khẩu của sản phẩm đó, nhằm bảo hộ cho sản xuất nội địa.
1
i i
i
t a t
ERP
a
−

ERP 20%
0,1 0,5 0
0,2 20%
1 0,5
x
ERP
−
= = =
−
; giả sử chính phủ tăng dần thuế đánh trên nguyên vật liệu, lúc đó:
t
i
t a
i
ERP
0% 10% 50% 20%
5% 10% 50% 15%
10% 10% 50% 10%
20% 10% 50% 0%
30% 10% 50% -10%
Nhận xét:
− Khi t
i
= 0 : nhà sản xuất được bảo hộ ở mức cao nhất.
− t
i
càng tăng thì tỷ lệ bảo hộ càng giảm dần.
− t
i
= t, tỷ lệ bảo hộ thực sự bằng thuế danh nghĩa.

F
Hình 4.1
Kinh tế - QTKD Đại học An Giang
Trong đó:
P
F
: mức giá thế giới.
S
F
: lượng cung trong nước ở mức giá thế giới.
D
F
: lượng cầu trong nước ở mức giá thế giới.
S
F
- D
F
: lượng nhập khẩu ở mức giá thế giới, khi nhập khẩu
tự do.
P
T
- P
F
: mức thuế chính phủ đánh vào hàng nhập khẩu =
mức tăng giá hàng nhập khẩu trên thị trường trong nước.
S
T
: lượng cung trong nước ở mức giá có thuế nhập khẩu.
D
T

Khi mậu dịch tự do, mức thỏa dụng của nền kinh tế này được xác định tại điểm A. Khi đánh thuế hàng
hóa X sẽ làm tăng giá hàng nhập khẩu nên cầu sản phẩm X giảm; mức thỏa dụng tại điểm C. Do C < A
nên lợi ích của nền kinh tế này giảm.
Nguyễn Thanh Xuân Tóm tắt bài giảng Lý thuyết & chính sách thương mại Quốc tế
Nhắc lại:
− Thặng dư của người tiêu dùng là khoản chênh
lệch giữa số tiền mà người tiêu dùng sẵn lòng trả với
số tiền mà họ phải trả ứng với mỗi mức tiêu dùng.
− Thặng dư của nhà sản xuất là khoản chênh lệch
giữa tổng doanh thu và tổng biến phí ở mỗi mức sản
lượng.
19
Y
30
120
60
30
90
60
B
A
P
W
=1
P
F
=2
C
E
F