Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010
Nâng cao Hiệu quả thí nghiệm
trong dạy học vật lí THCS
I- Tầm quan trọng của chuyên đề:
- Căn cứ vào hớng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục năm học 2009 - 2010 của Phòng
giáo dục và đào tạo huyện Gia Lộc. Căn cứ vào dự thảo hớng dẫn thực hiện nhiệm
vụ năm học 2009 - 2010 của trờng THCS Hoàng Diệu, với nhiệm vụ trọng tâm là
thực hiện tốt nhiệm vụ năm học, hởng ứng và triển khai sâu rộng phong trào thi
đua: "Năm học ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới quản lí tài chính và xây
dựng trờng học thân thiện, học sinh tích cực" nhằm tăng cờng phát huy tích cực,
chủ động của học sinh trong học tập, tiếp tục đổi mới nội dung chơng trình, phơng
pháp, vận dụng CNTT (Công nghệ thông tin) vào dạy học.
- Môn Vật lí trong trờng THCS phần lớn là bộ môn thực nghiệm. T tởng chủ đạo của
các SGK Vật lí Lớp 6; 7; 8; 9 là nội dung kiến thức mới đợc hình thành phần lớn
thông qua các thí nghiệm và thực hành. Điều đó không chỉ tích cực hóa việc học
tập của học sinh mà còn rèn kĩ năng sử dụng các thiết bị thí nghiệm để hình thành
kiến thức mới và qua đó giúp cho học sinh hiểu đợc ứng dụng thiết bị, đồ dùng
trong cuộc sống, rèn luyện thái độ, đức tính kiên trì, tác phong làm việc của những
ngời làm khoa học trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hoá hiện nay.
- Những thành tựu mới của Vật lí ngày nay không phải là xa lạ, quá cao siêu mà gần
gũi quanh ta hàng ngày ta hay sử dụng, nghe nói tới. Các thiết bị dạy học đợc sử
dụng không chỉ là thí nghiệm minh hoạ lời giảng giải của giáo viên mà chủ yếu là
phơng tiện để học sinh khai thác tìm tòi, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức. Do
vậy, học sinh cần đợc tự tay làm thí nghiệm, quan sát, đo đạc và rút ra nhận xét;
học sinh tìm hiểu cấu tạo, cách sử dụng một dụng cụ đo; nghiên cứu các số liệu đã
cho trong bảng để rút ra kết luận.
- Vì vậy trong qua trình giảng dạy Môn Vật lí THCS thì việc
Nâng cao hiệu quả thí
nghiệm
trình quá trình giảng dạy Vật lí là một yếu tố quan trọng quyết định hiệu
quả giảng - dạy Vật lí trong nhà trờng THCS.

kin mc tt nht ca cỏc ng chớ trong ban giỏm hiu.
- S giỳp nhit tỡnh ca cỏc cỏn b thit b vớ cỏc ng chớ ny ó phc v nhiu
hn s gi qui nh m khụng phn nn.
- Cn cú s h tr kinh phớ t nh trng v bn thõn giỏo viờn thỡ mi cú th lm
thờm cỏc dng c thớ nghim.
- 50% cỏc tit dy vt lớ ti trng u thc hin ti phũng b mụn.Qua ú cht lng
hc tp ca hc sinh v cht lng ging dy ca giỏo viờn c nõng cao. Hc
sinh ham thớch nghiờn cu vt lớ vỡ thng xuyờn c lm thớ nghim,thng
xuyờn tỡm tũi khỏm phỏ cỏi mi .Cỏc em rt hỏo hc trc mi tit hc
1/ Bin phỏp 1: Sp xp b trớ ch ngi ca hc sinh mt cỏch hp lớ m bo cỏc
yu t khoa hc:
- Nh chỳng ta ó bit hin nay s lng hc sinh mt lp hc thỡ ụng c s vt cht
ca phũng hc b mụn thỡ li cha m bo. Do ú mun hc sinh va cú th theo
dừi c cỏc hng dn ca giỏo viờn va phi lm thớ nghim thỡ khụng th b trớ
cú hc sinh ngi xõy lng v phớa giỏo viờn (phớa bng ) c tc l khụng th b
Tổ KHTN - Trờng THCSHoàng Diệu Gia Lộc - Hải Dơng
2
Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010
trớ cỏc bn theo dóy hng ngang vỡ b trớ nh vy s cú mt na s hc sinh ngi
xõy lng v phớa bng. Do ú phi b trớ cỏc bn theo hng dc, nhng b trớ theo
my hng l hp lớ. Qua nghiờn cu tụi thy hp lớ nht l b trớ cỏc bn thnh hai
dóy hng dc, mi dóy cú 3 bn ni tip nhau, mi bn cú t 6 n 8 ch ngi (mi
dóy bn cú hai dóy ngi) vy mt dóy bn cú t 18 n 24 ch ngi.Nờn mt lp
hc cú s ch ngi t 36 n 48 ch ngi rt hp lớ vi s lng hc sinh trong mt
lp hc hin nay to cho cỏc em mt ch ngi tho mỏi va cú th tip thu bi
ging va cú th tin hnh cỏc thớ nghim.
2/ Bin phỏp 2: Tn dng,lm thờm dựng dy hc bt k tit hc no cng cú
thit b lm thớ nghim:
- Nh chỳng ta ó bit nh nc khụng th cung cp y trang thit b b mụn cho
tt c cỏc khi lp m cú th khi lp ny cú c b ny li thiu b kia cũn khi

- i vi ngi giỏo viờn vt lớ .Lm thnh cụng c cỏc thớ nghim hay hng dn
hc sinh lm thnh cụng cỏc thớ nghim l mt iu ht sc quan trng .Cú nh
vy hc sinh mi tin vo thy giỏo ,mi tin vo khoa hc.Nhng khụng phi mi
thớ nghim u lm ln u l thnh cụng ngay m phi qua nhiu ln thc
hin,nhiu ln chnh sa,thay i mi cú th thnh cụng.Do vy nu khụng cú s
chun b k cng thỡ khú lũng giỏo viờn cú th hng dn cho cỏc em,hoc t mỡnh
lm thnh cụng cỏc thớ nghim c.
- Do vy tin hnh thc hin tt cỏc tit dy ti phũng b mụn. Cần phi ng kớ
lch vi cỏn b thit b n chun b cỏc thớ nghim v trc tip lm trc cỏc thớ
nghim.C th chun b cỏc thớ nghim ny trc mt ngy n khi lờn lp luụn
t th sn sng.Qua bn thõn tụi trng tụi ó thc hin tt thúi quen ny. Cht
lng cỏc tit hc vt lớ ngy cng nõng cao hn,thớ nghim luụn hiu qu
a) Chuẩn bị giáo án:
a) Trớc hết GV phải nắm đợc mục tiêu đã lợng hoá của từng bài vì mục tiêu của bài
học là lời khẳng định về kiến thức, kĩ năng và thái độ mà ngời học sẽ phải đạt đợc ở
mức độ nhất định sau tiết học.
- Mức độ nhận biết (B): Mục tiêu ở mức độ này là: phát biểu, liệt kê, mô tả, trình bày,
nhận dạng,
- Mức độ thông hiểu(H): Mục tiêu ở mức độ này là: phân tích, so sánh, phân biệt, tóm
tắt, liên hệ, xác định,
- Mức độ vận dụng (V): Mục tiêu ở mức độ này là: giải thích, chứng minh, vận dụng,
+ Đối với nhóm mục tiêu kĩ năng đợc lợng hoá theo 2 mức độ:
Làm đợc một công việc
Tổ KHTN - Trờng THCSHoàng Diệu Gia Lộc - Hải Dơng
4
Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010
Làm thành thạo một công việc
- Mục tiêu kĩ năng gồm: nhận dạng, liệt kê, thu thập, đo đạc, vẽ, phân loại, tính toán,
làm thí nghiệm, sử dụng,
+ Đối với nhóm mục tiêu thái độ cần đạt: tuân thủ, tán thành, phản đối, hởng ứng,

của phép đo là hiển nhiên. Nhng làm thế lào để giảm bớt sự sai số đó để học sinh
dễ dàng tiếp thu hơn đại lợng hay hiện tợng của bài thí nghiệm mang lại.
- Thủ thuật bố trí thí nghiệm
Tổ KHTN - Trờng THCSHoàng Diệu Gia Lộc - Hải Dơng
5
Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010
- Thủ thuật tiến hành thí nghiệm giảm sai số
- Thủ thuật tiến hành thí nghiệm để phép tính toán giảm sai số
- Thuật xử lí dụng cụ thí nghiệm
c) Tiến trình thực hiện:
- Trớc khi tiến hành một nội dung thí nghiệm ngoài phơng pháp theo Sách giáo khoa
(SGK) Sách bài tập (SBT) chỉ dẫn thì khâu quan trọng nhất cần hiểu đặc điểm,
cấu tạo của dụng cụ thí nghiệm đó. Bởi với mỗi một thiết bị thí nghiệm cụ thể thì
cách thức sử dụng, vị trí lắp ghép, bố trí của nó sẽ quyết định các bớc thao tác nh
thế nào?
- Việc phân nhóm và tổ chức điều hành học sinh thảo luận nhóm trong quá trình làm
thí nghiệm. Dự kiến thời gian cho từng hoạt động hợp lí, tổ chức khoa học thành
thói quen để học sinh tích cực tham gia các hoạt động làm thí nghiệm do giáo
viên hóng dẫn
Cách tổ chức cho học sinh làn thí nghiệm:
Hình thức tổ chức làm thí nghiệm, học tập theo nhóm đợc thực hiện khi nghiên cứu,
tìm hiểu vấn đề mới. Có thể tiến hành nh sau:
Làm việc chung cả lớp: GV nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức, chia lớp
thành các nhóm, giao nhiệm vụ cho từng nhóm và hớng dẫn gợi ý cho mỗi nhóm các
vấn đề cần làm thí nghiệm từ đó thảo luận nhóm để trả lời. Khi trả lời câu hỏi, hoàn
thành phiếu học tập các nhóm lần lợt báo cáo kết quả và thảo luận chung (nhận xét,
đóng góp ý kiến và bổ sung cho nhau).
GV tổng kết và chuẩn xác kiến thức.
Làm việc theo nhóm: Phân công trong nhóm (cử nhóm trởng, th kí, phân việc cho
các thành viên). Từng cá nhân làm việc độc lập, sau đó trong nhóm tiến hành làm thí

Làm đồ chơi, dụng cụ học tập, Học thuộc lòng.
Kinh nghiệm cho thấy khi dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động nhận thức của
HS bằng các hoạt động làm thí nghiệm trong thời gian một tiết học 45 phút, GV thờng
dễ bị cháy giáo án vì xảy ra nhiều tình huống khác với dự kiến. Do đó GV cần cân
nhắc, xác định hoạt động trọng tâm, phân bổ thời gian hợp lí. Dự kiến hệ thống câu hỏi
hớng dẫn học sinh hoạt động.
Hiệu quả kích thích t duy học sinh phụ thuộc rất nhiều vào khả năng của học sinh.
Sẽ vô tác dụng nếu câu hỏi khó để HS không có khả năng trả lời đợc và không có nghĩa
nếu đặt câu hỏi quá dễ đối với khả năng của học sinh. GV cần động viên ngay những
câu trả lời đúng cũng nh nhận xét câu trả lời cha đúng. Nếu tất cả học sinh đều trả lời
sai thì GV cần đặt những câu hỏi đơn giản hơn để học sinh có thể trả lời đợc vì học
sinh chỉ hứng thú học khi họ thành công trong học tập.
B. đối với Học sinh:
Các thiết bị dạy học đợc sử dụng không chỉ minh hoạ lời giảng giải của GV mà chủ
yếu là phơng tiện để HS khai thác tìm tòi, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức. Do
vậy, nên để học sinh đợc tự tay làm thí nghiệm, quan sát, đo đạc và rút ra nhận
xét; học sinh tìm hiểu cấu tạo, cách sử dụng một dụng cụ đo; nghiên cứu các số
liệu đã cho trong bảng để rút ra kết luận. vì vậy đòi hỏi học sinh phải:
- Tự giác, tích cực chủ động trong học tập bộ môn. Có ý thứe họ bài và làm bài trớc khi
đến lớp, đọc trớc bài mới tự học tự tìm hiểu các kiến thức Vật lí qua sách, báo và
các tình huống trong thực tế.
Tổ KHTN - Trờng THCSHoàng Diệu Gia Lộc - Hải Dơng
7
Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010
- Trong giờ học tích cực hăng hái phát biểu xây dựng bài. Trong quá trình tiến hành thí
nghiệm cần chú ý lắng nghe sự gợi ý, tổ chức hoạt động thí nghiệm của thầy cô
giáo để thực hiện đúng các yêu cầu mà giáo viên đa ra.
- Học sinh cần có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài học nếu đợc giao nhiệm
vụ thì cùng nhau làm thí nghiệm để tìm tòi phát hiện ra kiến thức mới.
Khi tổ chức làm thí nghiệm cần chú ý một số nguyên

8
Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010
+ Câu 2: in tích có mấy loại ?
+Câu 3 : Làm bài tập trắc nghiệm:
1. Trong nhng cách no sau đây có thể lm nhim in cho mt vt?
A. C chic v bút lên tóc. B. t mt thanh nha gn mt vt ó nhim in;
C. t mt vt gn ngun in; D. Cho mt vt tip xúc với nớc .
2. Trong các hin tng sau, hin tng no Không liên quan n nhim in?
A. V ma dùng lc chải đầu thấy dính rt nhiu tóc.
B. Chim thng xù lông khi ma rơi
C. Sét gia các ám mây.
*Lớp học đợc chia thành 6 nhóm mỗi nhóm 4
ữ
5 học sinh. Để tạo không khí vui vẻ,
giáo viên có thể dùng đặt tên cho nhóm nh sau: hoạ mi; sơn ca; vành khuyên.
a/ Giao nhiệm vụ .
Nhóm 1 - 2 trả lời câu hỏi 1.
Nhóm 3 - 4 trả lời câu hỏi 2.
Nhóm 5 - 6 trả lời câu hỏi 3.
Giáo viên hớng dẫn học sinh làm việc trong nhóm . Mỗi nhóm sẽ thảo luận theo hình
thức thảo luận hỗn hợp, dùng bút nét to ghi lại những ý kiến trong nhóm nên bảng
phụ.
- Giáo viên dự kiến thời gian : 5 phút.
b/ Làm việc theo nhóm. Phân công trong nhóm để thực hiện nhiệm vụ.Nhóm trởng
có rhể phân công mỗi thành viên trong nhóm thảo luận và ghi
Nhóm 1 : Học sinh xác định đợc cọ sát thc nha lên túc, thc nhựa có th hút
c các mu giy nh. Biu hin ca vt b nhim in l có kh nng hút c các
vt nh
Nhóm 2 : Học sinh trả lời: Có hai loi in tích l: in tích dng v in tích âm.
Các in tích cùng loi thì y nhau, các in tích khác loi thì hút nhau.

lợng kế,170ml nớc, đồng hồ bấm giây sau đó Giáo viên hớng dẫn học sinh làm thí
nghiệm. Với sự chuẩn bị nh vậy thì kết quả thu đợc qua thí nghiệm rất khó đúng với
kiến thức lý thuyết mà các em đã đợc học, nguyên nhân do: Nớc dùng để đun không
sạch (không tinh khiết), học sinh khó đong chính xác 170ml nớc, không để nguội bình
nhiệt kế khi thực hiện thí nghiệm lần 2, lần 3 Trên thực tế để kết quả thí nghiệm
chính xác ta có thể làm nh sau: Đong 200 ml nớc sạch(nớc đã qua lọc); Thí nghiệm lần
hai, lần ba thay nớc mới, làm nguội bình nhiệt kế bằng cách lấy dẻ ớt lau. Với cách
làm này học sinh dễ làm thí nghiệm và khả năng thành công rất cao
Bài 42: Thấu kính hội tụ.
- Khi nghiên cứu đờng truyền của tia tới, tia ló qua thấu kính hội tụ bằng tia laze giáo
viên nếu thực hiện thí nghiệm nh hớng dẫn (SGK - SGV) là tạo khói bằng cách đốt h-
ơng thì học sinh rất khó quan sát vì lợng khói ít, thời gian đốt hơng rất lâu do vậy thí
nghiệm khó thành công.Trong thực tế để thí nghiệm tiến hành nhanh, dễ thành công ta
có thể làm nh sau: Tạo khói có độ đậm đặc cao bằng cách vê giấy dài thành sợi, đốt
cháy sau đó thổi tắt lửa rồi đa vào trong hộp, hạn chế ánh sáng phòng học( đóng cửa,
tắt điện thắp sáng ) Làm nh vậy học sinh có thể quan sát rất rõ tia sáng laze cần
nghiên cứu.
Tổ KHTN - Trờng THCSHoàng Diệu Gia Lộc - Hải Dơng
10
Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010
Cách khác có thể tạo tia laze hình dẻ quạt quét thành vệt trên bảng thông qua
một lăng kính hình trụ
Bài 46: Thực hành đo tiêu cự của thấu kính hội tụ.
- Với bài này nếu giáo viên không có phơng pháp hớng dẫn học sinh tốt sẽ mất nhiều
thời gian điều đó sẽ ảnh hởng tới tiến trình bài dạy và sự thành công của thí nghiệm.
Để thí nghiệm đơn giản dễ tiến hành ta có thể làm nh sau:
- Đặt thấu kính hội tụ cố định (tốt nhất là vị trí 30cm)trên giá quang học.
- Từ từ dịch chuyển đồng thời cả vật và màn ra xa thấu kính đến khi nào thấy ảnh rõ
nét thì dừng lại. Tiêu cự của thấu kính hội tụ đợc xác định là chính xác nếu đạt 3 điều
kiện sau: