MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
Văn hóa là một sản phẩm do con người tạo nên, nó không do một cá
nhân mà do cả một cộng đồng, một tập thể người. Tương ứng với mỗi thời
kì phát triển của loài người là một nền văn hóa tập trung riêng. Đồng thời
văn hóa tự đánh giá phần nào sự phát triển của văn minh nhân loại và ngày
nay văn hóa còn là một yếu tố cấu thành, thúc đẩy động cơ đi du lịch. Mỗi
một quốc gia và một dân tộc có những nét đặc trưng văn hóa riêng, do vậy
để hiểu biết, giao lưu, tìm hiểu và thưởng thức buộc con người phải có hoạt
động đi du lịch và thông qua du lịch cảm thấy gần gũi, thân thiết với nhau
hơn.
Để phát triển du lịch không một quốc gia nào trên thế giới lại không
coi trọng sự phát triển của du lịch văn hóa bởi đây là một loại hình du lịch
có nhiều ưu điểm, không phụ thuộc vào thời tiết, có thể phát triển quanh
năm. Nguồn thu từ du lịch văn hóa là nguồn thu ổn định với mức tăng
trưởng ngày càng lớn, nó giúp con người hiểu biết sâu sắc về thế giới xung
quanh. Điều đó rất phù hợp với thời đại ngày nay. Quan trọng hơn, việc
khai thác tiềm năng văn hóa truyền thống trong kinh doanh du lịch cũng là
một cách tốt nhất để bảo tồn và tôn tạo chúng
Ở Việt Nam, bắt đầu từ nền văn hóa trải dài theo thời gian, thông qua
năm tháng đã tích lũy được một kho tàng văn hóa lớn và nó ngày càng có
sức thu hút sự quan tâm, chú ý của mọi người ở các quốc gia khác nhau.
Hơn bất cứ một ngành nào du lịch ngày càng có mối quan hệ mật thiết với
văn hóa. Văn hóa không chỉ là động lực của sự phát triển mà còn được gọi
là điểm tựa, là nền tảng cho sự phát triển bền vững. Văn hóa du lịch đang
trở thành xu thế chủ đạo trong chiến lược trong chiến lược phát triển của
ngành du lịch thế giới. Trong nghị quyết đại hội Đảng lần thứ VIII đã nêu
1
rõ : “Phát triển du lịch tương xứng với tiềm năng du lịch to lớn của đất
nước theo hướng du lịch văn hóa sinh thái, môi trường xây dựng các
chương trình và các điểm hấp dẫn du lịch về văn hóa, di tích lịch sử và
phận trong đời sống con người. Văn hóa không chỉ là những gì liên quan
đến tinh thần mà bao gồm cả vật chất.
Văn hóa liên kết với sự tiến hóa sinh học của loài người và nó là sản
phẩm của người thông minh. Trong quá trình phát triển, tác động sinh học
hay bản năng dần dần giảm bớt khi loài người đạt được trí thông minh để
định dạng môi trường tự nhiên cho chính mình. Đến lúc này, bản tính con
người không không còn mang tính bản năng mà là văn hóa. Khả năng sáng
tạo của con người trong việc định hình thế giới hơn hẳn bất kỳ loài động
vật nào khác và chỉ có con người dựa vào văn hóa hơn là bản năng để đảm
bảo cho sự sống còn của chủng loài mình. Con người có khả năng hình
thành văn hóa và với tư cách là thành viên của một xã hội, con người tiếp
thu văn hóa, bảo tồn nó đồng thời truyền đạt nó từ thế hệ này sang thế hệ
3
khác. Việc cùng có chung một văn hóa giúp xác định nhóm người hay xã
hội mà các cá thể là thành viên.
Năm 2002, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về văn hóa như sau: Văn
hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm
hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người
trong xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật, cả cách sống,
phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin. Cũng
chính vì thế văn hóa biểu trưng cho sự phát triển của loài người qua các thế
hệ. Một đất nước giàu truyền thống văn hóa là một đất nước giàu có về tinh
thần.
1.2 Nội hàm của văn hóa
1.2.1 Văn hóa vật thể
Văn hóa vật thể là một bộ phận của văn hoá nhân loại, thể hiện đời sống
tinh thần của con người dưới hình thức vật chất; là kết quả của hoạt động
sáng tạo, biến những vật và chất liệu trong thiên nhiên thành những đồ vật
có giá trị sử dụng và thẩm mĩ nhằm phục vụ cuộc sống con người. VHVT
quan tâm nhiều đến chất lượng và đặc điểm của đối tượng thiên nhiên, đến
• Các hình thức diễn xướng và trình diễn bao gồm các hình thức ca
múa, nhạc, sân khấu…
• Những hành vi ứng xử của con người, đó là ứng xử giữa cá nhân với
cá nhân, giữa cá nhân trong cộng đồng và giữa các cộng đồng với nhau.
• Các hình thức nghi lễ, tín ngưỡng tôn giáo, phong tục, lễ hội như Phật
giáo, Ki- tô giáo, Đạo giáo, thờ cúng tổ tiên, đạo Mẫu…
• Tri thức dân gian cũng là một lĩnh vực của văn hóa phi vật thể
5
1.3 Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển Kinh tế xã hội nói chung
và du lịch nói riêng
1.3.1 Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế xã hội
Văn hóa là một trong những mặt cơ bản của đời sống xã hội, là tổng
thể sống động các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và các cộng đồng
trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế hệ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình
thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu – những yếu tố
xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc.
Bản sắc văn hóa không ra đời một cách ngẫu nhiên mà hình thành,
khẳng định và phát triển như sản phẩm của hoàn cảnh kinh tế, địa lý, của
quá trình dựng nước và giữ nước, của quá trình sáng tạo những giá trị văn
hóa "nội sinh" kết hợp với tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa
"ngoại sinh". Bản sắc văn hóa vừa gắn với các giá trị cơ bản, cốt lõi của
một dân tộc, vừa biểu thị trong sinh hoạt hằng ngày. Để có những giá trị
thiêng liêng tạo nên bản sắc văn hóa, dân tộc phải đổ mồ hôi và đổ cả máu
mới có được.
Xây dựng, bảo vệ bản sắc văn hóa là yêu cầu khách quan của mọi dân
tộc khi gia nhập vào cộng đồng văn hóa nhân loại. Song sự nghiệp đó phải
được kết hợp với tính tích cực năng động của nhân tố chủ quan để bảo đảm
cho bản sắc văn hóa luôn là bộ phận hữu cơ của sự phát triển. Khi một dân
tộc quay lưng với truyền thống văn hóa, đánh mất bản sắc văn hóa thì tâm
lý sùng ngoại sẽ hoành hành và khả năng bị nô dịch về kinh tế, chính trị là
du lịch không thể tự mình phát triển được nếu không dựa trên một nền tảng
văn hóa và ngược lại nhờ có du lịch mà các dân tộc hiểu biết được những
thành tựu rực rỡ của nền văn hóa nhân loại, tạo điều kiện cần thiết cho sự
xích lại của các nền văn hóa khác nhau.Hoạt động du lịch càng hiện đại hóa
thì càng phải làm giàu thêm bản sắc và truyền thống dân tộc.
7
1.4 Du lịch văn hóa
1.4.1 Khái quát về du lịch văn hóa
Có lẽ hiếm có một quốc gia nào trên thế giới muốn phát triển ngành du
lịch của mình lại không coi trọng du lịch văn hóa. Nhưng không phải quốc
gia nào cũng có điều kiện để phát triển loại hình du lịch này. Du lịch văn
hóa chỉ thực sự phát triển ở những nơi có nền văn minh cổ đại nổi tiếng, có
nghệ thuật dân tộc đặc sắc, có những cảnh đẹp làm say đắm lòng người.
Có thể hiểu du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn
hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các
giá trị văn hóa truyền thống. Du lịch văn hóa với mục đích chính là nâng
cao hiểu biết cho cá nhân thông qua các chuyến đi đến vùng đất mới hay
tìm hiểu và nghiên cứu lịch sử, kiến trúc, kinh tế, chế độ xã hội, cuộc sống
và phong tục tập quán của địa phương, đất nước đến du lịch hoặc là kết hợp
với những mục đích khác nữa.
Du lịch là nhằm mục đích chuyển hóa các giá trị văn hóa cả về vật
chất lẫn tinh thần. Du lịch văn hóa vừa là phương tiện vừa là mục đích của
kinh doanh du lịch. Nhận biết được vấn đề đó các nhà kinh doanh du lịch,
các nhà quản lý kinh tế không những phải kiểm tra ngăn chặn những mặt
phi văn hóa bằng hệ thống pháp luật mà vấn đề lâu dài và quan trọng hơn là
phải tạo ra sức hấp dẫn từ bản sắc, thuần phong mỹ tục của dân tộc, bảo tồn
và nâng cấp các di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc.
1.4.2 Các loại hình du lịch văn hóa
Tùy theo các tiêu thức khác nhau người ta có thể chia du lịch văn hóa
ra thành nhiều loại:
mỗi đất nước.
9
Tài nguyên văn hóa bao gồm những tài nguyên có giá trị về vật chất
qua các di tích lịch sử, văn hóa, các danh lam, thắng cảnh, các công trình
kiến trúc… Ngoài ra nó còn thu hút khách du lịch bởi các giá trị văn hóa
phi vật chất, đó là các loại hình nghệ thuật, phong tuc tập quán, những nét
đặc sắc dân gian và chất liệu cho các lễ hội. Khác với nguồn tài nguyên tự
nhiên, tài nguyên văn hóa không hề cạn kiệt nếu chúng ta biết duy trì tôn
tạo, bảo vệ và phát triển đừng để cho chúng bị suy thoái. Việc khai thác
hợp lý nguồn tài nguyên văn hóa cho phát triển du lịch đang đặt ra một yêu
cầu cấp thiết cho các nhà quản lý hiện nay.
Ngoài tài nguyên về văn hóa không thể không nhắc đến nền kinh tế và
và các chính sách phát triển của bộ máy nhà nước. Một đất nước có nền
kinh tế phát triển cao sẽ là điều kiện để phát triển du lịch nói chung và du
lịch văn hóa nói riêng. Người dân với mức sống cao cũng sẽ có nhu cầu đi
du lịch cao, đặc biệt là mong muốn hiểu biết nhiều hơn về văn hóa các
vùng miền. Bên cạnh đó các chính sách khuyến khích du lịch văn hóa của
nhà nước cũng rất quan trọng để phát triển du lịch văn hóa một cách hợp lý
và có hiệu quả.
10
CHƯƠNG 2 : TIỀM NĂNG VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN
VĂN HÓA TẠI HÀ NỘI
2.1 Tài nguyên du lịch văn hóa
2.1.1 Tài nguyên văn hóa vật thể
Việt Nam là đất nước có truyền tống văn hiến. Cuộc đấu tranh trường
kì của dân tộc trong lịch sử giữ nước là truyền thống, là điểm tựa vững
chắc cho du lịch văn hóa. Đất nước với những chiến công hiển hách từ
chống giặc phương Bắc ( Đường, Hán, Tống, Nguyên, Minh, Thanh…),
những kì tích hào hùng qua cuộc kháng chiến chống Pháp ( 80 năm ),
chống Mỹ ( 21 năm ). Do những chiến công mà mỗi mảnh đất, mỗi con
Hải Phòng, hải đảo Cát Bà, Vịnh Hạ Long…
Tính đến năm 2000 thủ đô Hà Nội đã có 201 di tích. Mật độ di tích
thuộc loại cao nhất cả nước ( 0,24 di tích/ 1km² ). Nhiều quận huyện có từ
20 – 50 di tích lịch sử , văn hóa, các danh thắng đã được xếp hạng.
• Một số di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng tiêu biểu ở thủ đô Hà Nội:
® Chùa Một Côt : Một trong những công trình tiêu biểu cho vẻ đặc sắc
của nghệ thuật kiến trúc Việt Nam. Được dựng năm 1049 chùa có tên là
Diên Hựu, nghĩa là phúc ấm dài lâu. Sự độc đáo của kiến trúc chùa là toàn
bộ ngôi chùa được đặt trên một cột đá cao 20m. Ở đây, có sự kết hợp táo
bạo của trí tưởng tượng lãng mạn đầy thi vị qua hình tượng bông sen và
những giải pháp hoàn hảo về kết cấu kiến trúc gỗ. Khối kiến trúc được phụ
bởi cảnh quan, có ao, có cây cối đã tạo nên sự gần gũi, tinh khiết mà vẫn
thanh tịch.
® Chùa Kim Liên : Chùa Kim Liên ( bông sen Vàng ) nằm trên một
doi đất bằng phẳng trong lòng Nghi Tàm, xã Quảng An, huyện Từ Liêm –
Hà Nội. Bao quanh đất chùa là gương nước Hồ Tây trong xanh. Có lẽ do
12
Copyright: Tài liệu đại học ©