Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
Lời mở đầu
“Hỡi cô thắt bao lưng xanh
Có về làng Mái với anh thì về
Làng Mái có lịch có lề
Có ao tắm mát, có nghề làm tranh
Nàng về nàng ở với anh
Cùng nhau vẽ, khắc in tranh Lợn, Gà”
Câu hát dân gian trên nghe thật mộc mạc trữ tình, thoạt đầu ta cứ ngỡ
như mình đang nghe một đôi trai gái đang tán tỉnh nhau nhưng thực chất nó
lại khơi gợi ta nhớ đến một làng nghề truyền thống, một di sản văn hóa hàng
trăm năm của dân tộc Việt Nam. Chắc hẳn các bạn cũng như tôi đều đoán ra
được đó chính là làng tranh dân gian Đông Hồ. Quả thật, khi xem những bức
tranh dân gian đặc sắc này đã đem đến cho tôi một cảm giác thanh bình hòa
lẫn với những xao xuyến, bồi hồi về ký ức của tuổi thơ, về làng quê Việt Nam.
Tranh dân gian của chúng ta là một món ăn tinh thần vô giá, rất được sự quan
tâm của bạn bè quốc tế. Nhiều người biết đến tranh dân gian Đông Hồ nhưng
dần dần mọi thứ đều mai một và chìm vào quên lãng trong tâm thức của giới
trẻ hôm nay, đồng thời trước thực trạng không mấy tươi sáng của làng tranh
đã thôi thúc tôi lựa chọn đề tài này – “Đề tài nghiên cứu giải pháp khôi phục
và phát triển du lịch làng nghề cộng đồng nhằm xóa đói giảm nghèo tại làng
tranh Đông Hồ tỉnh Bắc Ninh”. Tôi hy vọng đề tài của tôi sẽ đem đến cho các
bạn những hiểu biết hơn về làng tranh, về du lịch cộng đồng, bạn sẽ yêu thích
tranh dân gian Đông hồ hơn, yêu những truyền thống văn hóa tốt đẹp của quê
hương Việt Nam hơn nữa.
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
1
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
Chương I : Lý thuyết chung về du lịch cộng đồng.
1. Một số khái niệm về du lịch cộng đồng, du lịch làng nghề.
1.1 Khái niệm :

các làng nghề truyền thống là rất mạnh nếu như họ không có được thu nhập
cao do nghành nghề đem lại. Chính vì vậy, ý nghĩa của du lịch cộng đồng là
rất lớn và du lịch cộng đồng chỉ phát triển đúng hướng khi người dân tại điểm
du lịch được hưởng các lợi ích do du lịch đem lại, đồng thời phải nhận được
sự hướng dẫn cách thức làm du lịch từ ngành du lịch và văn hoá.
2 Mục đích của du lịch làng nghề cộng đồng.
• Việc phát triển du lịch làng nghề cộng đồng luôn hướng tới một
mục tiêu lớn và quan trọng nhất là xoá đói giảm nghèo, nâng cao thu nhập
cũng như cải thiện đời sống kinh tế xã hội cho người dân địa phương. Phát
triển du lịch cộng đồng nhằm tạo công ăn việc làm cho dân cư sở tại, thu
hút toàn bộ các nguồn lực tại điểm du lịch vào công cuộc phát triển du lịch
của địa phương, đảm bảo cuộc sống cho những thợ thủ công và người lao
động nói chung. Thợ thủ công là những người lao động có công cụ lao
động giản đơn với những thao tác bằng tay là chủ yếu, không có trang thiết
bị hiện đại, nguồn vốn ít. Chính vì vậy, phát triển du lịch cộng đồng không
chỉ nhằm mục đích đưa tất cả người lao động vào hoạt động du lịch mà
đồng thời với nó là phải huy động các nguồn lực khác ngoài nguồn lực con
người vào trong du lịch. Đó chính là các nguồn nguyên vật liệu đầu vào,
phát triển du lịch cộng đồng là làm sao để có thể tận dụng mọi nguồn tài
nguyên của địa phương vào trong du lịch. Phải khai thác tối đa những đặc
điểm, thế mạnh của hệ thống du lịch trong vùng rồi kéo người dân vào
cùng làm du lịch để họ có thể tăng thu nhập từ chính những mặt có sẵn, tự
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
3
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
nhiên của mình. Cộng đồng dân cư là những người nắm rõ các nguồn tài
nguyên tại địa phương mình nhất, du lịch cộng đồng nhằm giúp cho họ
nhận thức được rõ giá trị và tầm quan trọng của nó hơn, đồng thời nhằm
tìm ra cách tận dụng nó một cách hữu hiệu nhất để có thể đem lại lợi ích
tối đa cho mọi tầng lớp dân cư.

Một số giải pháp nhằm đảm bảo xây dựng thành công cơ chế phân chia
lợi ích giữa các bên :
- Hỗ trợ giới nữ tham gia vào các hoạt động phát triển du lịch bằng cách
đào tạo cho họ các kỹ năng để tham gia vào các hoạt động như hướng dẫn du
khách, liên kết với các hộ dân phục vụ khách du lịch, sản xuất hàng thủ công
mỹ nghệ… nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội, góp phần tạo công
ăn việc làm, nâng cao vị thế của người phụ nữ.
- Kết hợp với chính quyền địa phương quy hoạch làng nghề một cách tập
trung, bài bản nhằm tránh tình trạng tự phát, manh nhúm khi thấy nguồn lợi từ
du lịch, nâng cao nhận thức cho người dân về phát triển du lịch cộng đồng .
- Tăng cường phát triển các sản phẩm truyền thống, hợp với du khách,
một mặt nhằm tạo công ăn việc làm cho các bộ phận dân cư và tăng thu nhập
cho người dân, đồng thời nhằm thu hút lượng du khách đến với địa phương
nhiều hơn .
- Xây dựng bảng giá hợp lý, rõ ràng cho các sản phẩm thủ công nhằm
tránh tình trạng lợi ích bị chênh lệch quá lớn giữa người lao động và công ty
du lịch.
• Phát triển du lịch cộng đồng nhằm làm tăng giá trị gia tăng do hoạt
động của làng nghề mang lại. Có thể nói rằng, việc phát triển du lịch cộng
đồng làng nghề đã góp phần tích cực trong việc gia tăng GDP, đóng góp tỉ lệ
lớn trong tổng sản phẩm quốc nội vì các sản phẩm từ làng nghề không những
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
5
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
được bán cho du khách rất nhiều mà còn chiếm một giá trị lớn trong xuất
khẩu. Phát triển du lịch cộng đồng đòi hỏi các làng nghề cần phải tạo ra một
lượng lớn các sản phẩm truyền thống phù hợp với du khách, sản phẩm không
bị hiện đại hóa, không làm mất đi bản sắc văn hóa của vùng miền, dân tộc.
3. Điều kiện phát triển du lịch cộng đồng.
• Du lịch cộng đồng muốn phát triển ở một nơi nào đó thì điều kiện tiên

vai trò. Điều đó được thể hiện như sau :
- Tài nguyên du lịch dù có hấp dẫn đến mấy mà không có đơn vị nào đứng
ra tổ chức, triển khai, điều hành cho cộng đồng dân cư cùng tham gia, đóng
góp thì du lịch cộng đồng cũng không thể phát triển. Du lịch chỉ phát triển khi
có sự quản lý và điều hành một cách đồng bộ từ trên xuống dưới, được sự
quan tâm và tạo điều kiện đúng mức của chính quyền địa phương.
- Muốn du lịch phát triển và đi đúng hướng thì mỗi địa phương cần phải có
những quy định hay luật lệ rõ ràng cụ thể, phù hợp với hoàn cảnh, hiện trạng
từng vùng cũng như phù hợp với từng giai đoạn phát triển của cộng đồng địa
phương đó. Đặc biệt, trong mọi trường hợp đều phải xử lý công bằng, dân
chủ, có như vậy du lịch cộng đồng mới phát triển vững mạnh.
- Vấn đề phân phối lợi ích luôn luôn phải được đảm bảo vì mục đích đầu
tiên và cũng là mục đích cuối cùng của du lịch cộng đồng là xóa đói giảm
nghèo, nâng cao mức sống cho dân cư sở tại. Có cơ chế phân bổ lợi ích cho
cộng đồng tốt là một trong những điều kiện quan trọng để du lịch cộng đồng
tồn tại và phát triển.
- Một khó khăn rất lớn cho việc phát triển du lịch cộng đồng là sự kết nối
giữa du lịch và cộng đồng. Vì không phải ai cũng có nhận thức rõ về du lịch
bền vững cũng như ý nghĩa của việc phát triển du lịch, chính vì vậy khả năng
kết nối du lịch vào sự phát triển của cộng đồng là một trong những điều kiện
quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng. Muốn du lịch cộng đồng phát triển
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
7
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
được ở một địa phương nào đó thì trước tiên cần phải cho người dân nơi đó
nhận thức rõ được tầm quan trọng của du lịch nói chung và du lịch cộng đồng
nói riêng. Cho họ biết được việc phát triển du lịch gắn liền với lợi ích của
chính bản thân họ. Đây là một trong những điều kiện cho du lịch cộng đồng
phát triển.
4. Case study về phát triển du lịch cộng đồng .

Chiềng Mai nằm trong chương trình phát triển du lịch phía Bắc của Thái Lan
với nguồn ngân sách gần 10 triệu USD nhằm đào tạo nguồn nhân lực, tăng
cường khả năng liên kết giữa các địa danh du lịch, đẩy mạnh quảng cáo tiếp
thị ( theo mangdulich.com ). Thành phố Chiêng Mai tuy hiện đại nhưng luôn
ngập trong sắc áo váy nhiều màu của các thiếu nữ dân tộc mèo cùng với sắc
hoa rực rỡ. Hàng năm tại đây đã tổ chức rất nhiều lễ hội truyền thống và hiện
đại nhằm tôn vinh ngành nông nghiệp, cả chăn nuôi và trồng trọt được diễn ra
vào mùa xuân và các dịp tết. Bên cạnh lễ hội truyền thống của người dân
Thái, hàng năm Chiềng Mai còn tổ chức các lễ hội hoa khi các loài hoa đua
nhau khoe sắc rực rỡ nhất ( thường vào 3 ngày thứ sáu, thứ bẩy, chủ nhật đầu
tiên của tháng 2 ). Các trò vui diễn ra trong suốt mùa lễ hội, Khách du lịch
đến Chiêng Mai vào dịp này luôn được hòa vào cảm giác vui tươi, say sưa
cùng người bản xứ. Có thể nói ở nơi đây nét truyền thống nằm ngay trong
dòng chảy của cuộc sống hiện đại. Điều đặc biệt ở chỗ mặc dù mỗi ngày có
đến hàng nghìn du khách đến Chiềng Mai nhưng nơi đây luôn đảm bảo giữ
gìn được một môi trường trong sạch, gọn gàng, không bao giờ để xảy ra tình
trạng hỗn loạn. ( Năm 2004 lượng du khách đến Chiềng Mai lên đến 7,6 triệu
lượt đem lại doanh thu 56.1 triệu bat trong khi đó du lịch Việt Nam đang cố
gắng đến năm 2008 thu hút được khoảng 4 triệu du khách– mangdulich.com ).
Theo kết quả cuộc thăm dò được công bố mới đây, đa số du khách nước ngoài
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
9
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
tới Thái Lan coi tỉnh Chiềng Mai (miền Bắc Thái Lan) là địa điểm nghỉ ngơi
được ưa chuộng nhất ở nước này, có tới 94.3 % du khách đều cảm thấy hài
lòng khi đến đây. Tạp chí Travel and Leisure (Mỹ) đã bình chọn 10 thành phố
du lịch tốt nhất châu á, Chiềng Mai được đánh giá là thành phố đẹp và có khả
năng thu hút du khách nhiều thứ nhì sau thành phố Bangkok.
* Nguyên nhân thành công của du lịch Chiềng Mai Thái Lan : Có thể
nói rằng du lịch Chiềng Mai đã rất phát triển và những nguyên nhân cơ bản

phẩm thủ công khác được lưu truyền mãi mãi, không bị mai một.
* Một số mặt hạn chế của khu du lịch Chiềng Mai : Qua cuộc điều tra
về khách du lịch của tổng cục du lịch Thái Lan, bên cạnh những thành công
rất lớn của du lịch Chiềng Mai là một số mặt còn yếu kém như không có đặc
trưng văn hóa rõ nét, giao thông tắc nghẽn, không khí ô nhiễm, hàng hóa dịch
vụ đắt và khó thông tin liên lạc. Mặt khác, một điểm hạn chế lớn của du lịch
Thái Lan là những bất ổn về chính trị, yếu tố này sẽ tạo ra những tiêu cực cho
ngành du lịch Thái Lan.

Bài học cho việc phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam:
Chiềng Mai ( Thái Lan ) về điều kiện tự nhiên hay con người thì cũng
giống như Sapa, Đà Lạt hay nhiều địa danh khác ở Việt Nam, nhưng Thái Lan
đã biến những điều không thể thành có thể, biết cách thực hiện những điều mà
Việt Nam chưa làm được. Chính phủ Thái đã đầu tư phát triển đúng hướng
biến Chiềng Mai thành một điểm du lịch cộng đồng hiệu quả và lý tưởng. Qua
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
11
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
việc nghiên cứu case study này chúng ta có thể rút ra được một số bài học bổ
ích cho việc phát triển du lịch ở Việt Nam như sau :
- Trước hết về vấn đề quy hoạch thì chúng ta nên quy hoạch các khu du
lịch ( đặc biệt là du lịch làng nghề ) một cách thống nhất, đồng bộ, không lẻ
tẻ, rời rạc. Trong quá trình quản lý nên có sự phối hợp, hỗ trợ giữa các khu du
lịch khác nhau nhằm đạt đến mục tiêu lớn nhất là phát triển du lịch một cách
hài hòa đồng bộ trên diện rộng.
- Thứ hai, nhà nước cần phải đầu tư nhiều hơn cho du lịch và đầu tư một
cách hợp lý, đúng chỗ ( hiện nay chính phủ Việt Nam mới chỉ đầu tư cho
ngành du lịch trung bình là 2 triệu USD/ năm ). Cần tăng cường cho quảng
cáo để du khách nước ngoài biết đến du lịch Việt Nam hơn, tạo điều kiện
thuận lợi cho du lịch cộng đồng phát triển.

tranh vẽ khác mà giá thành của nó lại đắt hơn
cũng như giá trị của nó lại rất lớn. Đó là bởi vì
bạn chưa đến làng tranh, bạn chưa hiểu được quá
trình tạo ra những bức tranh dân gian này (cầu kỳ
và phức tạp đến cỡ nào. Tôi tin chắc một
( Quá trình in tranh Đông Hồ )
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
13
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
điều rằng, nếu ai đã từng đến làng tranh một đôi lần thì khi trở về bạn sẽ hiểu
được giá trị của nó hơn cũng như thêm yêu và gắn bó với giá trị dân gian
trong mỗi bức tranh hơn rất nhiều. Có thể nói rằng, nét độc đáo nhất của tranh
Đông Hồ được thể hiện ở chất liệu làm tranh, thứ chất liệu mà không một loại
tranh nào có được. Được chế biến thủ công từ các nguyên liệu có sẵn trong
thiên nhiên như : giấy làm từ cây dó, màu đỏ từ gạch non, màu vàng từ hoa
điệp vàng, màu đen từ lá tre đốt, màu trắng từ vỏ nghêu sò được nghiền vụn.
Nếu lần đầu thấy tranh đông hồ mà chưa từng biết đến quá trình làm tranh thì
có thể ai cũng nghĩ rằng những bức tranh này được vẽ bằng các màu sắc khác
nhau mà không hề biết rằng mỗi một màu trên bức tranh là một lần in bằng
bản khắc. Bức tranh có bao nhiêu màu thì cần bấy nhiêu bản khắc, mỗi một
bản khắc được khắc rất điêu luyện, công phu và tốn khá nhiều thời gian. Trên
cơ sở các màu cơ bản được tạo từ thiên nhiên, các nghệ nhân kết hợp, pha
trộn khéo léo tài tình tạo lên những phông màu rất lạ mắt và có một cái gì đó
rất thân quen, gần gũi. Trải qua nhiều công đoạn in phức tạp, các nghệ nhân
làng tranh đã tạo lên những bức tranh dân gian vừa giản dị, vừa tinh tế lại có
sức lôi cuốn đặc biệt đối với người thưởng thức. Tranh đông hồ có sức sống
lâu bền và sức hút đặc biệt đối với nhiều thế hệ người Việt Nam cũng như du
khách nước ngoài đến Việt Nam bởi hòa lẫn trong tranh là cái hồn của dân
tộc, nó phản ánh đậm chất cuộc sống mộc mạc, bình dị, gần gũi gắn liền với
văn hóa người Việt.

lợi nhuận lại không cao. Có thể nói rằng, cũng như những làng nghề truyền
thống khác, làng tranh dân gian Đông Hồ đang ở trong một thực trạng rất u
ám và gặp khó khăn lớn trong việc tìm ra hướng đi đúng đắn cho sự phát triển
vững mạnh của mình.
Nguyễn Thị Phương…-…Làng tranh dân gian Đông Hồ
15
Đề án kinh tế du lịch…-…Du lịch làng nghề
2.2. Thực trạng khai thác du lịch làng nghề tại Đông Hồ
Đông Hồ rất có tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng nhưng thực
trạng cho thấy nơi đây khai thác tiềm năng này rất yếu kém. Như trên đã một
phần nào cho chúng ta thấy rõ được thực trạng làng tranh Đông Hồ. Khi bạn
đặt chân tới đây có thể bạn sẽ hụt hẫng vì không như bạn tưởng tượng là cả
làng cùng làm tranh mà thực tại toàn làng Đông Hồ chỉ còn xót lại 3 nghệ
nhân hay 3 gia đình ông Nguyễn Hữu Sam, Nguyễn Đăng Chế và Trần Nhật
Tuấn đang theo nghề truyền thống này. Vừa đến đầu làng Đông Hồ chúng ta
có thể nhìn thấy ngay khu triển lãm của nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế và ngay
bên cạnh nhà ông Chế là 2 gia đình ông Sam và ông Tuấn.Có thể nói rằng du
lịch làng nghề nơi đây được khai thác rất hẹp, tuy ngôi làng này không nhỏ
nhưng khi du khách đặt chân đến đây chỉ được đi tham quan tại 2,3 nhà cạnh
nhau, không có được cảm giác đi tham quan làng nghề mà đơn giản chỉ giống
như đi thăm một hay hai khu triển lãm tranh, không thấy hết được giá trị làng
quê nơi đây, nét văn hóa làm tranh theo quy mô làng xã. Khai thác du lịch yếu
kém còn được thể hiện ở chỗ không thể huy động đa số người dân vào phát
triển du lịch làng nghề, không quy hoạch được làng Đông Hồ thành làng du
lịch. Tuy làng có truyền thống, có điều kiện phát triển du lịch cộng đồng
nhưng 90% dân số trong cộng đồng không khai thác du lịch, và tất nhiên rằng
chỉ có 10% dân cư địa phương được hưởng lợi do du lịch đem lại. Theo ông
Vũ Thế Bình vụ trưởng vụ lữ hành ( tổng cục du lịch ) nhận xét : tuy làng
tranh Đông Hồ đã thu hút được khá nhiều du khách nhưng chỉ dừng lại ở mức
độ tự phát. Cũng có thể do số người được hưởng lợi từ du lịch ít, lợi ích