Trước khi nhắc tới vai trò của tinh hoa văn hoá nhân loại đến việc hình
thành tư tưởng ta không thể quên nhắc đến tiểu sử của Người :
Chủ tịch Hồ Chí Minh (tên lúc nhỏ là Nguyễn Sinh Cung, tên khi đi học là
Nguyễn Tất Thành, trong nhiều năm hoạt động cách mạng trước đây lấy tên là
Nguyễn ái Quốc), sinh ngày 19-5-1890 ở làng Kim Liên, xã Nam Liên, huyện
Nam Đàn, tỉnh Nghệ An và mất ngày 2-9-1969 tại Hà Nội.
Người sinh ra trong một gia đình: Bố là một nhà nho yêu nước, nguồn gốc
nông dân; mẹ là nông dân; chị và anh đều tham gia chống Pháp và bị tù đày.
Ngày 3-6-1911, Người ra nước ngoài, làm nhiều nghề, tham gia cuộc vận động
cách mạng của nhân dân nhiều nước, đồng thời không ngừng đấu tranh cho độc
lập, tự do của dân tộc mình. Chủ tịch Hồ Chí Minh là người Việt Nam đầu tiên
ủng hộ Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại và tìm thấy ở chủ nghĩa Mác-Lênin
con đường giải phóng của giai cấp công nhân và nhân dân các nước thuộc địa.
Năm 1920, Người tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp tại Đại hội Tua. Năm
1921, người tham gia thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa Pháp; xuất bản
tờ báo Người cùng khổ ở Pháp (1922). Năm 1923, Người được bầu vào Ban Chấp
hành Quốc tế Nông dân. Năm 1924, Người tham dự Đại hội lần thứ V của Quốc tế
Cộng sản và được chỉ định là Uỷ viên thường trực Bộ Phương Đông, trực tiếp phụ
trách Cục Phương Nam. Năm 1925, Người tham gia thành lập Hội Liên hiệp các
dân tộc bị áp bức châu á, Xuất bản hai cuốn sách nổi tiếng: Bản án chế độ thực
dân Pháp (1925) và Đường cách mệnh (1927).
Năm 1925, Người thành lập Việt Nam thanh niên Cách mạng đồng chí Hội ở
Quảng Châu (Trung Quốc) và tổ chức "Cộng sản đoàn" làm nòng cốt cho Hội đó,
đào tạo cán bộ Cộng sản để lãnh đạo Hội và truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào
Việt Nam.
Ngày 3-2-1930, Người chủ tọa Hội nghị thành lập Đảng họp tại Cửu Long
(gần Hương Cảng). Hội nghị đã thông qua Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt,
Điều lệ Đảng do chính Người soạn thảo. Người ra lời kêu gọi nhân dịp thành lập
Đảng Cộng sản Việt Nam (sau đổi là Đảng Cộng sản Đông Dương, rồi Đảng Lao
động Việt Nam và nay là Đảng Cộng sản Việt Nam ).
Từ năm 1930 đến 1940, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục hoạt động cho sự

khóa II, khóa III đã bầu Người làm Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Cùng với Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo cuộc
kháng chiến vĩ đại của nhân dân Việt Nam chống chiến tranh xâm lược của đế
quốc Mỹ; lãnh đạo sự nghiệp cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở miền Bắc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều
kiện cụ thể của Việt Nam, đề ra đường lối đúng đắn đưa cách mạng Việt Nam đi
từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Người sáng lập ra Đảng Mácxít-Lêninnít ở
Việt Nam, sáng lập ra Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam, sáng lập ra các lực
lượng vũ trang nhân dân Việt Nam và sáng lập ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa, góp phần tăng cường đoàn kết quốc tế. Người là tấm gương sáng của tinh
thần tập thể, ý thức tổ chức và đạo đức cách mạng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, lãnh tụ
kính yêu của giai cấp công nhân và của cả dân tộc Việt Nam, một chiến sĩ xuất
sắc, một nhà hoạt động lỗi lạc của phong trào cộng sản quốc tế và phong trào giải
phóng dân tộc
** Vai trò tinh hoa v ăn ho á trong hình thành tư tưởng
Hồ Chí Minh
Đại hội IX của Đảng khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh
là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề
cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và
phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể
của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt
đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại”. Ở đây, xin
làm rõ phần nào nhận định đúng đắn của Đảng ta về tư tưởng vĩ
đại của Người.
Hồ Chí Minh tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại
Nói đến văn hóa nhân loại có tầm cỡ vĩ đại nhất và ảnh hưởng
lớn nhất đối với Hồ Chí Minh là phải nói đến chủ nghĩa Mác-Lênin.
Có thể nói, Hồ Chí Minh đã tiếp thu phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin

cực, phù hợp để phục vụ cho nhiệm vụ cách mạng.
Tiếp thu tư tưởng vị tha ở Phật giáo, Hồ Chí Minh là hiện thân của
lòng nhân ái, độ lượng, khoan dung - những nét đặc trưng của giáo
lý đạo Phật.
Thứ nhất là, tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn,
thương người như thể thương thân - một tình yêu bao la không chỉ
dành cho con người mà dành cho cả chim muông, cây cỏ.
Thứ hai là, nếp sống có đạo đức, trong sạch, giản dị, chăm lo
làm điều thiện.
Thứ ba là, tinh thần bình đẳng, tinh thần dân chủ chất phác
chống lại mọi phân biệt đẳng cấp.
Thứ tư là, Phật giáo Thiền tông đề ra luật “chấp tác”: “nhất
nhật bất tác, nhất nhật bất thực” (một ngày không làm, một ngày
không ăn), đề cao lao động, chống lười biếng. Cuối cùng, Phật giáo
vào Việt Nam, gặp chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đấu tranh bất khuất
chống ngoại xâm của dân tộc ta, đã hình thành nên Thiền phái Trúc
lâm Việt Nam, chủ trương sống không xa rời, lẩn tránh mà gắn bó
với đời sống của nhân dân, với đất nước, tham gia vào cộng đồng,
vào cuộc đấu tranh của nhân dân, chống kẻ thù dân tộc.
Như thế, có thể nói, những mặt tích cực của Phật Việt Nam đã
đi vào đời sống tinh thần dân tộc và nhân dân lao động. Gia đình
Bác Hồ là gia đình nhà nho nghèo, gần gũi với nông dân, cũng thấm
nhuần tinh thần đó và để lại dấu ấn trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Ngoài ra, còn có thể tìm thấy nhiều trích dẫn khác nữa về các
nhà tư tưởng phương Đông như Lão Tử, Mặc Tử, Quản Tử…trong
các bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh. Cũng như sau này, khi đã trở
thành người mác-xít, Nguyễn Ái Quốc vẫn tìm hiểu thêm về Chủ
nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn và tìm thấy trong đó “những điều
thích hợp với điều kiện nước ta”. Các tiêu chí của chủ nghĩa Tam
dân là dân tộc - độc lập; dân quyền - tự do; dân sinh - hạnh phúc đã

khai sáng: Von-te, Rút-xô, Mông-tét-xki-ơ,…những lý luận gia của
đại cách mạng Pháp 1789, như Tinh thần pháp luật của Mông-tét-
xki-ơ, Khế ước xã hội của Rút-xô, v.v…tư tưởng dân chủ của các
nhà khai sáng đã có ảnh hưởng tới tư tưởng của Người. Ngoài ra,
Người còn hấp thụ được tư tưởng dân chủ và hình thành được phong
cách dân chủ của mình từ trong cuộc sống thực tiễn. Rõ ràng là, ở
Pháp, Người đã có thể hoạt động và đấu tranh cách mạng một cách
tương đối tự do, thuận lợi hơn ở trên đất nước mình, dưới chế độ
thuộc địa.
Nhờ được rèn luyện trong phong trào công nhân Pháp và sự cổ
vũ, dìu dắt trực tiếp của nhiều nhà cách mạng và trí thức tiến bộ
Pháp như M. Ca-sanh, P.V. Cu-tuya-ri-ê, G. Mông-mút-xô…mà Hồ
Chí Minh đã từng bước trưởng thành. Con người ấy, trên hành trình
cứu nước, đã làm giàu trí tuệ của mình bằng vốn trí tuệ của thời đại,
Đông và Tây, vừa thâu thái, vừa gạn lọc để có thể từ tầm cao của tri
thức nhân loại mà suy nghĩ và lựa chọn, kế thừa và đổi mới, vận
dụng và phát triển.
Kế thừa lòng nhân ái, đức hy sinh của Thiên chúa giáo: Nói đến
việc kết hợp văn hóa Đông, Tây trong con người Hồ Chí Minh,
không thể không đề cập đến sự kế thừa lòng nhân ái, đức hy sinh,
những giá trị cơ bản của Thiên chúa giáo. Người đã cống hiến cả
cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng nhân dân lao
động khỏi ách áp bức, bóc lột; đã là hiện thân của lòng nhân ái và
đức hy sinh cao cả. Sau này, Người luôn luôn giáo dục cán bộ, đảng
viên về lòng thương người, thương dân, thương các chiến sỹ ngoài
mặt trận - đó là những tư tưởng thấm đậm những giá trị cao cả mang
tính nhân loại mà Thiên chúa giáo đã khởi xướng và răn dạy.
Người lên án gay gắt những kẻ “giả danh Chúa” để thực hiện
những “hành vi ác quỷ”: dẫn đường cho đội quân viễn chinh; cướp
của cải, đánh đập, bắt giết người (đặc biệt là trẻ em); chiếm ruộng

Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo và phát
triển chủ nghĩa Marx - Lenin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.
Từ những năm hai mươi đến tận cuối đời, Hồ Chí Minh đã
nhiều lần nhấn mạnh chủ nghĩa Marx - Lenin là chân chính nhất,
chắc chắn nhất, cách mạng nhất; là cái cẩm nang thần kỳ; là mặt trời
soi sáng con đường cách mạng của các dân tộc; là vũ khí tư tưởng
không thể gì thay thế được Người khẳng định chúng ta giành được
thắng lợi là do nhiều nhân tố, trong đó cần phải nhấn mạnh là "do cố
gắng vận dụng những lời dạy của Lê-nin, nhưng vận dụng một cách
sáng tạo phù hợp với thực tế Việt Nam" (Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb
CTQG, H.1996, T12, Tr 476).
Dân tộc Việt Nam ta có một lòng nồng nàn yêu nước, chủ
nghĩa yêu nước là một động lực lớn; là tinh thần đoàn kết, tự tôn dân
tộc, lòng nhân ái khoan dung, đức tính cần cù, sáng tạo Việt Nam
dưới thời Pháp thống trị là một thuộc địa nửa phong kiến, trong đó
mâu thuẫn dân tộc nổi lên hàng đầu. Hồ Chí Minh chỉ rõ, thuộc địa
không phải như nhiều người tưởng, đó chẳng qua "chỉ là một xứ
dưới đầy cát và trên là mặt trời, vài cây dừa xanh và mấy người khác
mầu da". Ngược lại, "đằng sau sự phục tùng tiêu cực, người Ðông
Dương giấu một cái gì đang sục sôi, đang gào thét và sẽ bùng nổ một
cách ghê gớm, khi thời cơ đến". Theo Người, "nọc độc và sức sống
của con rắn độc tư bản chủ nghĩa đang tập trung ở thuộc địa hơn là ở
chính quốc" (Sđd, t1, tr 274). Do:
+Nhận thức về vấn đề thuộc địa như vậy là một sáng tạo lớn
của Hồ Chí Minh. Trong điều kiện đó, Hồ Chí Minh đã phát triển hủ
nghĩa Marx - Lenin, không phải đặt nhiệm vụ giải phóng giai cấp lên
trước, mà là giải phóng dân tộc lên hàng đầu. Người đã phát triển
nhận thức từ chỗ làm cách mạng tư sản dân quyền (1930), cuộc cách
mạng phải giải quyết hai vấn đề: Phản đế và điền địa, đến chỗ cuộc
cách mạng tập trung giải quyết một vấn đề cần kíp "dân tộc giải

chung để hạn chế cái khác biệt) là một nét đẹp của văn hóa phương
Ðông mà có lúc Hồ Chí Minh đã nhắc nhở đồng bào theo tinh thần
đó:
"Dân ta xin nhớ chữ đồng
Ðồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh"
Hồ Chí Minh đã chắt lọc từ văn hóa dân tộc, phương Ðông và
phương Tây khát vọng hòa bình của con người, xây đắp một nền văn
hóa hòa bình: Người hiện thân cho lý tưởng chung của nhân loại:
Ðộc lập, tự do, bình đẳng, bác ái, hạnh phúc.
Phương pháp Hồ Chí Minh. Với tư cách là chủ thể, Hồ Chí
Minh không những là một nhà tư tưởng lớn, nhà chiến lược thiên tài,
nhà tổ chức vĩ đại mà ở Người còn nhuần nhuyễn về phương pháp,
đặc biệt là phương pháp cách mạng. Về lĩnh vực này, thế giới coi
Người là bậc thầy. Phương pháp Hồ Chí Minh không chỉ là một
khoa học, mà còn là một nghệ thuật. Ở Hồ Chí Minh, tư tưởng và
phương pháp hòa quyện vào nhau. Từ phương pháp luận, Hồ Chí
Minh có những phương pháp hành động cụ thể đạt hiệu quả cao
trong mọi tình huống. Phương pháp Hồ Chí Minh xuất phát từ
truyền thống và thực tiễn Việt Nam dưới ánh sáng chủ nghĩa Marx -
Lenin; từ cái tâm, cái đức, trí tuệ, bản lĩnh và niềm tin vào nhân dân,
vào thắng lợi của cách mạng không gì lay chuyển được của Người.
Hồ Chí Minh là bậc đại trí, đại nhân, đại dũng, luôn kết hợp một
cách tài tình lý luận với thực tiễn trên tinh thần "Dĩ bất biến ứng vạn
biến". Do đó Người có khả năng lôi cuốn, quy tụ mọi người Việt
Nam, các lực lượng cách mạng và tiến bộ trên thế giới. Người giải
quyết thành công mối quan hệ thời - thế - lực; thiên thời - địa lợi -
nhân hòa
Hồ Chí Minh nổi bật là một anh hùng giải phóng dân tộc, danh
nhân văn hóa thế giới. Chất "anh hùng" và chất "văn hóa" luôn hòa
quyện, thống nhất với nhau.

mấu chốt của công tác tư tưởng của Ðảng, cần được toàn Ðảng thực
hiện chặt chẽ, có chất lượng và hiệu quả.
Với tinh thần và ý nghĩa đó, ngày 27-3-2003, Ban Bí thư đã ra
Chỉ thị số 23-CT/TW về đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo
dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới và nhân dịp kỷ niệm
113 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã phát động tổ chức
đợt tuyên truyền, giáo dục sâu rộng tư tưởng Hồ Chí Minh. Ðây là
một sinh hoạt chính trị rộng lớn, rất quan trọng cần được tổ chức
chặt chẽ, khoa học, có hệ thống và sau này phải trở thành nền nếp
thường xuyên trong hoạt động của Ðảng và trong đời sống xã hội ta.
Chỉ thị của Ban Bí thư đã được toàn Ðảng, toàn dân, toàn quân
ta đón nhận và tổ chức thực hiện với tinh thần tin tưởng, phấn khởi,
hào hứng. Hơn một năm qua, các cấp, các ngành, các địa phương,
đơn vị đã quán triệt nghiêm túc Chỉ thị 23-CT/TW, tổ chức đợt giáo
dục, tuyên truyền sâu rộng, có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh trong
Ðảng và toàn xã hội. Hoạt động nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục,
học tập tư tưởng Hồ Chí Minh đã được tổ chức với nhiều hình thức
phong phú, đa dạng, sáng tạo và rộng khắp 64 tỉnh, thành trong cả
nước, trong mọi tổ chức, đoàn thể, thu hút đông đảo mọi lứa tuổi,
mọi đối tượng tham gia. Nhiều công trình, đề tài khoa học, hàng
chục cuốn sách và tài liệu nghiên cứu, tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí
Minh đã được thực hiện và phổ biến rộng rãi. Hàng trăm nghìn lớp
học được tổ chức, thu hút hàng chục triệu người tham gia học tập,
nghiên cứu 10 chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh. Trên các
phương tiện thông tin đại chúng và trên lĩnh vực văn học, nghệ
thuật, nhiều tác phẩm văn học, báo chí, tuyên truyền về cuộc đời, sự
nghiệp, tư tưởng, đạo đức, tác phong Hồ Chí Minh đã được giới
thiệu rộng rãi ở trong nước và nước ngoài.
Ðây là lần đầu Ðảng ta phát động và tổ chức đợt nghiên cứu,
tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh với quy mô rộng lớn

chính trị lần này đã góp phần củng cố, nâng cao niềm tin và sự kiên
định đối với nền tảng tư tưởng của Ðảng ta là chủ nghĩa Mác - Lê-
nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; tin tưởng vào sự lãnh đạo của Ðảng và
tương lai, tiền đồ của dân tộc, tin tưởng vào thắng lợi của sự nghiệp
đổi mới. Tư tưởng Hồ Chí Minh đã từng bước tỏa sáng trong trái
tim, khối óc của mỗi người Việt Nam, hướng về cội nguồn dân tộc,
trân trọng, tự hào và giữ gìn các giá trị văn hóa, đạo đức truyền
thống mà Bác Hồ là biểu tượng và mẫu mực của sự kết tinh các giá
trị phương Ðông và giá trị nhân loại. Học tập, nghiên cứu tư tưởng
Hồ Chí Minh là dịp để mỗi người Việt Nam tự nhìn nhận lại chính
mình, theo tinh thần Bác Hồ đã dặn: Học để hành, để làm người, để
phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, phụng sự giai cấp và nhân
loại. Với ý nghĩa đó, tư tưởng Hồ Chí Minh đã tiếp tục khơi gợi tinh
thần độc lập tự chủ, đổi mới và sáng tạo để nhìn nhận các vấn đề của
dân tộc và thời đại sâu sắc hơn, tỉnh táo hơn, bản lĩnh hơn, trong mỗi
chúng ta. Học tập, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh là thêm một
lần khẩu hiệu "sống, chiến đấu, lao động, học tập theo gương Bác
Hồ vĩ đại" lại được khắc sâu vào tâm trí mỗi cán bộ, đảng viên và
nhân dân ta, tạo động lực tinh thần cho chúng ta tự tin, vững bước đi
lên trên con đường mà Ðảng và Bác đã lựa chọn.
Tuy nhiên, trong năm qua, giữa bộn bề khó khăn, thách thức, lo
toan, việc nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh
trong toàn Ðảng, toàn quân, toàn dân ta tất nhiên khó tránh khỏi
những hạn chế, thiếu sót. Ðiều dễ nhận thấy là còn ít các công trình
nghiên cứu khoa học, các tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí
ngang tầm với tư tưởng và sự nghiệp của Bác và đòi hỏi của thực
tiễn hiện nay. Tinh thần độc lập tự chủ, đổi mới và sáng tạo của Hồ
Chí Minh chưa được nghiên cứu đầy đủ sâu sắc. Tư tưởng của
Người chưa được vận dụng một cách toàn diện và gắn chặt với
những lĩnh vực cụ thể của từng cấp, từng ngành, từng tổ chức, đơn