CÁC RỐI LOẠN CẢM GIÁC - TRI GIÁC
(Kỳ 1)
I. KHÁI NIỆM TÂM LÝ HỌC
Tri giác là một quá trình tâm lý, có khả năng tập hợp các đặc tính riêng lẻ
của sự vật hiện tượng do các giác quan phản ánh, từ đó chúng ta nhận thức được
sự vật và hiện tượng một cách toàn bộ.
Tri giác là mức độ nhận thức cao hơn cảm giác, nó có tính chất tổng hợp
phức tạp chứ không phải là một tổng số đơn giản của các cảm giác. Tri giác còn
tồn tại trong óc ta dưới dạng biểu tượng, cho nên ta có thể tri giác được sự vật và
hiện tượng khi chúng không còn ở trước mắt ta nữa .
II. CÁC RỐI LOẠN CẢM GIÁC VÀ TRI GIÁC
1. Tăng cảm giác:
Do ngưỡng kích thích giảm cho nên một kích thích nhẹ bệnh nhân cũng
cho là quá mạnh. Đây là triệu chứng đầu tiên của trạng thái loạn thần, ngoài ra còn
gặp trong các trạng thái suy nhược, nhiễm trùng, nhiễm độc.
2. Giảm cảm giác:
Do ngưỡng kích thích tăng cao nên mọi kích thích thông thường bệnh
nhân đều cảm thấy mơ hồ, không rõ ràng. Thường gặp trong hội chứng trầm cảm,
trong giai đoạn sa sút của bệnh tâm thần phân liệt, trong rối loạn phân ly trường tri
giác thường bị thu hẹp.
3. Loạn cảm giác bản thể:
Do Dupré và Camus mô tả 1907, là một trạng thái mà bệnh nhân thường
xuyên có những cảm giác đau nhức, khó chịu, lạ lùng trong cơ thể, nhất là trong
các nội tạng, tính chất và khu trú không rõ ràng như các nội tạng bị xoắn lại, xé
rách hoặc phồng to gặp trong hội chứng trầm cảm, nghi bệnh.
4. Ảo tưởng:
Là tri giác sai lệch toàn bộ một sự vật hay một hiện tượng có thật bên
ngoài, ví dụ: thấy dây thừng thành con rắn; ảo tưởng được phân loại theo giác
quan như ảo tưởng thị giác, thính giác ảo tưởng có thể xuất hiện ở người bình
thường trong một số trường hợp như quá trình tri giác bị trở ngại, ánh sáng không
đủ, do mệt mỏi, căng thẳng, lo âu ảo tưởng thường xuất hiện cùng với ảo giác,

phát từ một vị trí nhất định trong không gian với nội dung khen, chê, dọa nạt, bình
phẩm bệnh nhân, giọng nói có thể quen hoặc lạ, nam hoặc nữ, ảo giác chi phối
bệnh nhân, bệnh nhân phản ứng lại bằng cách bịt tai, lắng nghe, trả lời ảo thính.
Ảo thính thường gặp trong tâm thần phân liệt, loạn thần triệu chứng, loạn thần
phản ứng.
- Ảo thị: Rất đa dạng, có thể là những vệt sáng hoặc thấy người, hoặc những
hình ảnh sinh động với kích thước bình thường hoặc lớn ra hoặc nhỏ lại. Thường
gặp nhất là trong trạng thái mê mộng lú lẫn, bệnh nhân thấy ma quỉ, Phật thánh.
Bệnh nhân phản ứng lại ảo thị bằng nhiều thái độ khác nhau như say mê nhìn
ngắm nếu ảo thị đẹp đẽ hoặc sợ hãi ngơ ngác nếu ảo thị có nội dung ghê rợn. Ảo
thị thường gặp trong các trạng thái loạn thần cấp, loạn thần do nhiễm khuẩn, trong
các trạng thái rối loạn ý thức do nhiễm độc rượu.
- Ảo vị và ảo khứu: Ít gặp hơn hai loại ảo giác trên, ảo vị và ảo khứu thường
kết hợp với nhau. Bệnh nhân ngửi thấy mùi thơm hoặc mùi khó chịu, ảo vị thường
đi kèm với hoang tưởng, bệnh nhân cảm thấy có những vị khó chịu trong miệng.
Hai loại ảo giác này thường gặp trong động kinh thùy thái dương.
- Ảo giác xúc giác: Nội dung đa dạng như cảm giác nóng bỏng ngoài da, bị
châm chích, dây quấn khắp người có thể xuất hiện từng lúc hay thường xuyên,
có khi kết hợp với ảo thị. Thường gặp trong các trường hợp loạn thần do nhiễm
độc, trong hoang tưởng nghi bệnh, tâm thần phân liệt, loạn thần triệu chứng.
- Ảo giác bản thể: Là những rối loạn về cảm giác bên trong, bệnh nhân cảm
thấy cơ thể bị biến đổi hoàn toàn hoặc chỉ ảnh hưởng đến một số cơ quan nhất
định, như ruột gan bị rỗng ra, phình to, có súc vật trong ruột gan, ruột bị tắc lại,
thối đi, dãn ra, lồng ngức bị ép lại thường biểu hiện nhất là ở cơ quan sinh dục:
có cảm giác bị hiếp dâm, bị sờ mó, có khi bệnh nhân đạt được khoái dục.
5.2. Các loại ảo giác giả (ảo giác tâm thần):
- Là loại ảo giác mà bệnh nhân tiếp nhận không qua giác quan và không
xuất phát từ một vị trí nhất định trong không gian, chủ yếu là ảo thính, thường
bệnh nhân tri giác được như từ trong tư duy, trong trí óc của mình hay gặp là
những lời nói phát xuất từ trong đầu như kiểu tư duy vang thành tiếng, thần giao

một cái xác không hồn, cơ thể như bị tách rời hoặc trở nên bất thường, bệnh nhân
thấy cuộc sống chung quanh như thiếu màu sắc, trở nên nhân tạo hoặc tất cả như là
một vở kịch mà mỗi người sắm một vai.
Trong một số trường hợp bệnh nhân có cảm tưởng như là tự quan sát
được mình từ xa, một số trường hợp khác thì có cảm giác như mình đã chết,
thường gặp là trạng thái mất cảm xúc.
Các rối loạn tri giác sai thực tại - giải thể nhân cách thường kết hợp với
nhau, xuất hiện trong bối cảnh bệnh lý tâm căn, trầm cảm, rối loạn sợ, rối loạn ám
ảnh cưỡng bức, hoặc ở người bình thường khi bị mệt mỏi, bị cách ly giác quan, do
nhiễm độc các chất gây ảo giác.