RỐI LOẠN CẢM XÚC
I. KHÁI NIỆM TÂM LÝ HỌC
Cảm xúc là một quá trình hoạt động tâm thần, biểu hiện thái độ của con
người đối với những kích thích từ bên ngoài cũng như từ bên trong cơ thể, đối với
những ý tưởng và ý niệm thuộc phạm vi xã hội cũng như thuộc phạm vi thế giới
vật lý. Nói tóm lại, cảm xúc biểu hiện thái độ con ngưòi đối với thực tế chung
quanh và đối với bản thân.
Cảm xúc không thể tách ra khỏi các quá trình hoạt động tâm thần khác
như: tư duy, trí nhớ, trí tuệ ta không thể hoàn chỉnh các quá trình nhận thức
thực tại nếu thiếu cảm xúc, cảm xúc được hoàn thành từ thực tại.
Cơ sở giải phẫu của cảm xúc phần lớn ở vùng dưới vỏ não, vùng này chi
phối cảm xúc thấp như bản năng, phần nhỏ hơn ở vỏ não chi phối cảm xúc cao
như tình cảm.
Cơ chế của cảm xúc là cơ chế thần kinh, qua trung gian cơ chế thần kinh,
các biến đổi cảm xúc thường gây ra nhiều biến đổi nội tiết và đây là cơ sở sinh lý
của nhiều bệnh cơ thể tâm sinh .
II. CÁC CÁCH PHÂN LOẠI CẢM XÚC
1. Cách thứ nhất: Phân biệt cảm xúc cao và cảm xúc thấp.
- Cảm xúc thấp: là cảm xúc sơ đẳng, xuất hiện từ những nhu cầu của cơ thể,
bản năng, như thích ngọt ghét đắng, sợ hãi khi gặp nguy hiểm
- Cảm xúc cao: còn gọi là tình cảm, xuất hiện trong mối quan hệ xã hội,
phụ thuộc vào việc thỏa mãn các nhu cầu có tính chất xã hội, thẩm mỹ, luân lý
cảm xúc cao phát triễn trên cơ sở ý thức. Cảm xúc cao chi phối, kìm hãm cảm xúc
thấp. Lòng yêu nước, yêu cái tốt, ghét cái xấu là những cảm xúc cao.
2. Cách thứ hai: Chia theo cảm xúc âm tính và dương tính.
- Cảm xúc dương tính: biểu hiện sự thỏa mãn, làm tăng nghị lực, thúc đẩy
hoạt động như: cảm xúc vui sướng, thân ái thiện cảm
- Cảm xúc âm tính: biểu hiện sự không thỏa mãn, làm mất hứng thú, giảm
nghị lực như cảm xúc buồn rầu, xấu hổ, tức giận
3. Cách thứ ba: Chia theo cường độ.
- Khí sắc: là trương lực của cảm xúc J. Delay đã định nghĩa: “khí sắc là

- Cảm xúc hai chiều: đối với một đối tượng đồng thời xuất hiện hai cảm xúc
hoàn toàn trái ngược nhau như vừa yêu lại vừa ghét, vừa thích vừa không thích
- Cảm xúc trái ngược: là cảm xúc không thích hợp với sự kiện hoặc có khi
lại trái ngược với hoàn cảnh, như được thư vui lại khóc, nghe tin buồn lại cười vui
vẻ
- Cảm xúc tự động: bệnh nhân vui, buồn, cười khóc, giận dữ vô cớ không
do một kích thích thích hợp bên ngoài gây ra.
Các triệu chứng trên thể hiện tính phân ly hay còn gọi là tính thiếu hòa hợp
của bệnh tâm thần phân liệt.
- Lo âu: là trạng thái cảm xúc chủ quan, thoáng qua hoặc dai dẳng (lo âu dai
dẳng thường do đặc điểm nhân cách) khi con người phải đối đầu một sự đe dọa,
một công việc khó hoàn thành, thường thì các nguyên nhân này không có tính trực
tiếp và cụ thể, mơ hồ khó xác định. Lo âu trở nên bệnh lý khi ta không kiểm soát
được nó, lúc này lo âu gây rối loạn toàn bộ hành vi con người.
- Lo sợ: là trạng thái cảm xúc vừa chủ quan vừa khách quan như khi con
người phải đối đầu với mối nguy hiểm cụ thể, bệnh nhân có nhiều rối loạn cơ thể
chức năng, bệnh nhân vừa cảm thấy có một sự căng thẳng nội tâm mà luôn phải
cảnh giác, lo sợ, đồng thời vừa có các triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, hồi
hộp, khó thở, toát mồ hôi, rét run, nôn mửa, ỉa chảy, bí tiểu nếu cơn lo sợ có
tính chất cấp tính, đạt đến đỉnh điểm trong một thời gian ngắn làm bệnh nhân
tưởng như mình sắp chết đến nơi thì gọi là cơn hoảng sợ.
IV. CÁC HỘI CHỨNG RỐI LOẠN CẢM XÚC
1. Hội chứng trầm cảm:
Đây là một hội chứng thường gặp, ở nước ta giai đoạn trầm cảm chiếm tỷ
lệ cao khi điều tra tại cộng đồng (Theo kết quả điều tra dịch tể của viện sức khỏe
tâm thần năm 2000): 3,34% (Hà Tây); 5,27% (Vĩnh Phúc); 2,46% (Đà Nẵng);
3,41% (Hà Tây); 2,61% (Thái Nguyên).
Một hội chứng trầm cảm điển hình có những thành phần sau
- Cảm xúc ức chế: trương lực cảm xúc giảm, bệnh nhân buồn rầu ủ rũí, mau
mỏi mệt, không muốn làm việc, không thấy hứng thú trong lao động, chán ăn, hoạt

quá, chi tiêu không tính toán, không biết e thẹn nên hay có những hành vi lỗ mãng,
khiêu dâm, dáng đi thì điệu bộ, đi đứng như là đang đi diễu binh.
Các hội chứng hưng cảm và trầm cảm thường gặp trong các trạng thái
bệnh lý cảm xúc như trong bệnh loạn thần hưng trầm cảm, rối loạn phân liệt cảm
xúc, hội chứng trầm cảm còn gặp trong trạng thái phản ứng