RỐI LOẠN CẢM XÚC LƯỠNG CỰC I. Khái niệm
Khái niệm ban đầu về loạn thần hưng trầm cảm được sử dụng chủ yếu hiện nay
như một từ đồng nghĩa với rối loạn cảm xúc lưỡng cực.
 Các quan niệm khác nhau về bệnh loạn thần hng trầm cảm:
• Từ thời thượng cổ Hypocrate đã mô tả hai trạng thái hưng cảm và trầm cảm
sau Hypocrate nhiều tác giả đã nó lên mối liên quan giữa hai trạng thái này.

• 1899, Kraepelin (Đức) mô tả đầy đủ bệnh này và đề nghị đặt tên là PMD
(Psychose Maniaco Deressve). • Khuynh hướng chung của các nhà tâm thần học
hiện đại là thu hẹp bệnh này lại theo những tiêu chuẩn chặt chẽ sau đây: - Các
trạng thái hưng cảm và trầm cảm xuất hiện tự phát và chiếm vị trí trung tâm trong
bệnh cảnh, thời gian có thể kéo dài nhưng vẫn có giới hạn rõ rệt. - Các trạng thái
bệnh lý không dựa đến dị tật tâm thần mặc dù tái phát nhiều lần, giai đoạn thuyên
giảm giữa cơn trở lại gần như bình thường.
- Trạng thái hưng cảm và trầm cảm có thể xen kẽ nhau hay không xen kẽ
nhau. - Rối loạn khí sắc phải nổi bật lên hàng đầu, giới hạn rõ rệt trong một
thời gian, không kèm theo những triệu chứng của quá trình thực thể hay
phân liệt.
- • Theo ICD.10 rối loạn cảm xúc lưỡng cực (F31 Bipolar affective
Desorder): là những giai đoạn lặp đi lặp lại (ít nhất là 2 lần) trong các mức
độ khí sắc và hoạt động của bệnh nhân bị rối loạn đáng kể. Trong một số
trường hợp rối loạn biểu hiện bằng tăng khí sắc tăng năng lượng và tăng
hoạt động hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ và trong một số trường hợp khác
là tự hạ thấp khí sắc giảm năng lượng và giảm hoạt động (trầm cảm). -
Điểm đặc trưng là bệnh thường hồi phục hoàn toàn - Tỷ lệ mắc bệnh ở hai
giới gần như bằng nhau. - Các giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm thường
xảy ra sau các stress tâm lý xã hội. - Các giai đoạn hưng cảm thường bắt
đầu đột ngột kéo dài trung bình khoảng 4 tháng cơn trầm cảm có khuynh

động gần như không thể kiểm tra được 3. Tăng năng lượng, hoạt động thái quá,
nói nhanh 4. Giảm nhu cầu ngủ. 5. Mất khả năng kiềm chế xã hội thông thường 6.
Chú ý không thể duy trì được, đãng trí rõ rệt 7. Tự cao quá mức, khuếch đại, lạc
quan 8. đánh giá màu sắc rực rỡ đẹp nhạy cảm chủ quan về ranh giới 9. lao vào
mưu đồ ngông cuồng, không thực tế 10. Tiêu tiền liều lĩnh 11. Công kích, đam mê,
si tình, đùa đến không thích hợp 12. Có thể cau có ngờ vực 13. Thời gian ít nhất 1
tuần

14. Gián đoạn công việc xã hội, gia đình b. Hưng cảm nặng có các triệu chứng
loạn thần: 1. Khí sắc tăng quá cao 2. Hoạt động thể lực mạnh, kéo dài dẫn đến
kích động xâm phạm hoặc hung bạo 3. Tự đánh giá quá mức dẫn đến ý tưởng tự
cao dẫn đến hoang tưởng tự cao hay tôn giáo vè nguồn gốc hay vai trò nổi bật. Đôi
khi có hoang tưởng được bệnh nhân 4. Tư duy phi tán, nói nhanh có thể làm cho
người khác không hiểu được bệnh nhân 5. Sao nhãng ăn uống, vệ sinh cá nhân dẫn
đến mất nước
6. Có thể có hoang tưởng hoặc ảo giác có hoặc không phù hợp với khí sắc III.
Chẩn đoán:
A. Chẩn đoán xác định: Tuỳ theo giai đoạn bệnh hiện tại mà người ta phân
thành: 1. Rối loạn cảm xúc lưỡng cực, hiện tại giai đoạn hưng cảm nhẹ F31.0
(Bipitar affective Disorder, curent Episode Hypomanic) Để chẩn đoán xác định:
a. Giai đoạn hiện nay phải có đầy đủ các tiêu chuẩn cho hưng cảm nhẹ (F30.0) b.
Phải có ít nhất một giai đoạn rối loạn cảm xúc khác (hưng cảm nhẹ, hưng cảm,
trầm cảm hoặc hỗn hợp) trước đây 2. Rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai
đoạn hưng cảm không có các triệu chứng loạn thần F31.1 (Bipitar affective
Disorder, curent Episode Manic Without Psychotic Symptoms) a. Phải có đầy đủ
tiêu chuẩn của hưng cảm không có các triệu chứng loạn thần (F30.1) b. ít nhất có
giai đoạn rối loạn cảm xúc khác (hưng cảm nhẹ, hưng cảm, trầm cảm hoặc hỗn
hợp) trong quá khứ. 3. rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện tại giai đoạn hưng cảm
có các triệu chứng loạn thần (F31.2) (Bipitar affective Disorder, curent Episode
Manic With Psychotic Symptoms) a. Giai đoạn hiện tại phải có đầy đủ các tiêu

ngày khác và từ giờ này sang giờ khác. Chỉ có thể làm chẩn đoán rối loạn cảm xúc
lưỡng cực hỗn hợp nếu cả hai nhóm triệu chứng đều nổi bật trong phần lớn giai
đoạn hiện tại của bệnh và nếu giai đoạn này kéo dài ít nhất 2 tuần. B. Chẩn đoán
phân biệt: 1. Rối loạn phân liệt cảm xúc F25 - Là những rối loạn từng giai đoạn
trong đó các triệu chứng cảm xúc lẫn phân liệt đều nổi bật trong cùng một giai
đoạn của bệnh thường là đồng thời nhưng ít nhất cũng cách nhau khoảng vài ngày.
Mối liên quan của chúng với những rối loạn cảm xúc điển hình (F30-F39) và với
các rối loạn phân liệt (F20-F24) là không chắc chắn, chúng được coi như một thể
loại riêng, bởi vì chúng rất phổ biến nên không bỏ qua được. - Hoạt động hưng
cảm Rối loạn cảm xúc lưỡng cực : lôi cuốn, hữu ích Tâm thần phân liệt: vô lý, si
dại, khó hiểu, phá hoại - Ngôn ngữ Rối loạn cảm xúc lưỡng cực : ngôn ngữ có
mục đích, có ý nghĩa sát thức tại Tâm thần phân liệt: ngôn ngữ xa rời thực tại, khó
hiểu - Cảm xúc * Hưng cảm: RLCX lưỡng cực khoan khoái, dễ chịu TTPL đơn
điệu, nghèo nàn, ít di động * Trầm cảm: RLCX lưỡng cực buồn sinh thể

TTPL vô cảm xúc, bàng quan - Thời gian giữa cơn: giữa cơn rối loạn cảm xúc
hoàn toàn bình thường Giữa cơn TTPL ít nhiều biến đổi nhân cách, thiếu hoà hợp,
tự kỷ, thế năng tâm thần giảm sút - Tiến triển của bệnh: TTPL càng tiến triển, nét
phân liệt ngày càng rõ rệt. Theo một số tác giả sau cơn thứ 3 TTPL làm biến đổi
nhân cách rõ rệt. 2. Trạng thái sa sút trí tuệ: - Khoái cảm, giải thể bản năng,
hoang tưởng tự cao rõ rệt. - Lâm sàng: rối loạn cảm xúc lưỡng cực trí tuệ không sa
sút, bệnh nhân không mất hoàn toàn khả năng tự kiểm soát hành vi tác phong. Sa
sút trí tuệ: Trí tuệ sa sút, bệnh nhân mất khả năng tự kiểm soát hành vi, tác phong -
Cận lâm sàng: Sa sút trí tuệ: Dịch não tuỷ BW (+)
- Triệu chứng thần kinh: bệnh nhân sa sút trí tuệ có biểu hiện tay run, nói khó, lưỡi
thập thò IV. Điều trị:
A. Nguyên tắc chung: Điều trị triệu chứng: Nhằm mục đích điều trị các giai đoạn
(hưng hoặc trầm). Nếu các giai đoạn nặng phải nhập viện. • Trầm cảm: nhập viện
để phòng ngừa nguy cơ tự sát cao. • Hưng cảm: nhập viện để đối phó với các hậu
quả do kích động gây ra B. Điều trị giai đoạn trầm cảm: Hoá dược: * Lựa chọn

thần và hưng cảm tâm lý vận động hơn là dùng an thần kinh đơn thuần. - Dự
phòng tái phát bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực giảm số cơn và thời gian kéo dài
cơn Giảm số lần tới nhập viện từ 60-80% Giảm cường độ cơn (nếu cơn xuất hiện)
• Liều lượng: Liều cao: 900-1200 mg Trung bình: 600-9010 mg Liều thấp duy trì:
300-600 mg Sử dụng liều lượng thuốc tuỳ thuộc vào khả năng dung nạp của từng
cá thể điều trị "đà trị liệu" thì liều cần ít hơn khi sử dụng "đơn trị liệu" Thuốc chia
làm 2 lần trong ngày 8h sáng và 8h tối. V. Phòng bệnh: Rối loạn cảm xúc lưỡng
cực thường hay tái phát người bệnh có thể có nhiều giai đoạn phát bệnh trong suốt
cuộc đời của mình và giữa những giai đoạn này bệnh nhân hoàn toàn khoẻ mạnh,
do vậy việc điều trị dự phòng là hết sức cần thiết. Chỉ định dự phòng: người bệnh
bị mỗi năm 1 cơn, hoặc 2 năm 3 cơn. Thuốc dự phòng: Các muối Lithium,
carbamazepin, depamide với liều lượng duy trì. - Cần chú ý đến chế độ sinh hoạt,
công tác và nghỉ ngơi của người bệnh, đặc biệt

tránh tình trạng quá căng thẳng về cảm xúc. Cần chú ý theo dõi người bệnh vào
mùa thu, mùa hè là những mùa hay phát bệnh. Điều trị sớm ngay từ khi có các
triệu chứng đầu tiên như: Rối loạn giấc ngủ, suy nhược, giảm hoạt động hay tăng
hoạt động rõ rệt so với các trạng thái thông thường.