CÁC RỐI LOẠN CẢM XÚC
Mục tiêu học tập
1. Trình bày được các triệu chứng và hội chứng rối loạn cảm xúc chủ yếu.
2. Khám, phát hiện được các triệu chứng, hội chứng cảm xúc thông thường để áp dụng
cho việc chẩn đoán vầ điều trị.
I. KHÁI NIỆM TÂM LÝ HỌC
Cảm xúc là một quá trình hoạt động tâm thần, biểu hiện thái độ của con người đối với
những kích thích từ bên ngoài cũng như từ bên trong cơ thể, đối với những ý tưởüng và ý
niệm thuộc phạm vi xã hội cũng như thuộc phạm vi thế giới vật lý. Nói tóm lại, cảm xúc biểu
hiện thái độ con ngưòi đối với thực tế chung quanh và đối với bản thân.
Cảm xúc không thể tách ra khỏi các quá trình hoạt động tâm thần khác như : tư duy, trí
nhớ, trí tuệ ta không thể hoàn chỉnh các quá trình nhận thức thực tại nếu thiếu cảm xúc,
cảm xúc được hoàn thành từ thực tại.
Cơ sở giải phẫu của cảm xúc phần lớn ở vùng dưới vỏ não, vùng nầy chi phối cảm xúc
thấp như bản năng, phần nhỏ hơn ở vỏ não chi phối cảm xúc cao như tình cảm
Cơ chế của cảm xúc là cơ chế thần kinh, qua trung gian cơ chế thần kinh, các biến đổi
cảm xúc thường gây ra nhiều biến đổi nội tiết và đây là cơ sở sinh lý của nhiều bệnh cơ thể
tâm sinh .
II. CÁC CÁCH PHÂN LOẠI CẢM XÚC
1. Cách thứ nhất: phân biệt cảm xúc cao và cảm xúc thấp .
- Cảm xúc thấp: là cảm xúc sơ đẳng, xuất hiện từ những nhu cầu của cơ thể, bản năng,
như thích ngọt ghét đắng, sợ hãi khi gặp nguy hiểm
- Cảm xúc cao: còn gọi là tình cảm, xuất hiện trong mối quan hệ xã hội, phụ thuộc vào
việc thỏa mãn các nhu cầu có tính chất xã hội, thẩm mỹ, luân lý cảm xúc cao phát triễn trên
cơ sở ý thức. Cảm xúc cao chi phối, kìm hãm cảm xúc thấp. Lòng yêu nước, yêu cái tốt, ghét
cái xấu là những cảm xúc cao .
2. Cách thứ hai: chia theo cảm xúc âm tính và dương tính.
- Cảm xúc dương tính: biểu hiện sự thỏa mãn, làm tăng nghị lực, thúc đẩy hoạt động
như : cảm xúc vui sướng, thân ái thiện cảm
- Cảm xúc âm tính: biểu hiện sự không thỏa mãn, làm mất hứng thú, giảm nghị lực như
cảm xúc buồn rầu, xấu hổ, tức giận

3. Các triệu chứng cảm xúc khác
- Cảm xúc hai chiều: đối với một đối tượng đồng thời xuất hiện hai cảm xúc hoàn toàn
trái ngược nhau như vừa yêu lại vừa ghét, vừa thích vừa không thích
- Cảm xúc trái ngược: là cảm xúc không thích hợp với sự kiện hoặc có khi lại trái ngược
với hoàn cảnh, như được thư vui lại khóc, nghe tin buồn lại cười vui vẻ
- Cảm xúc tự động: bệnh nhân vui, buồn, cười khóc, giận dữ vô cớ không do một kích
thích thích hợp bên ngoài gây ra .
Các triệu chứng trên thể hiện tính phân ly hay còn gọi là tính thiếu hòa hợp của
bệnh tâm thần phân liệt .
- Lo âu: là trạng thái cảm xúc chủ quan, thoáng qua hoặc dai dẳng (lo âu dai dẳng
thường do đặc điểm nhân cách) khi con người phải đối đầu một sự đe dọa, một công việc khó
hoàn thành, thường thì các nguyên nhân nầy không có tính trực tiếp và cụ thể, mơ hồ khó xác
định. Lo âu trở nên bệnh lý khi ta không kiểm soát được nó, lúc nầy lo âu gây rối loạn toàn bộ
hành vi con người .
- Lo sợ: là trạng thái cảm xúc vừa chủ quan vừa khách quan như khi con người phải đối
đầu với mối nguy hiểm cụ thể, bệnh nhân có nhiều rối loạn cơ thể chức năng, bệnh nhân vừa
cảm thấy có một sự căng thẳng nội tâm mà luôn phải cảnh giác, lo sợ, đồng thời vừa có các
triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, hồi hộp, khó thở, toát mồ hôi, rét run, nôn mửa, ỉa
chảy, bí tiểu nếu cơn lo sợ có tính chất cấp tính, đạt đến đỉnh điểm trong một thời gian ngắn
làm bệnh nhân tưởng như mình sắp chết đến nơi thì gọi là cơn hoảng sợ .
8
IV. CÁC HỘI CHỨNG RỐI LOẠN CẢM XÚC
1. Hội chứng trầm cảm
Đây là một hội chứng thường gặp, ở nước ta giai đoạn trầm cảm chiếm tỷ lệ cao khi
điều tra tại cộng đồng (Theo kết quả điều tra dịch tể của viện sức khỏe tâm thần năm 2000):
3,34% (Hà Tây); 5,27% (Vĩnh Phúc); 2,46% (Đà Nẵng); 3,41% (Hà Tây); 2,61% (Thái
Nguyên).
Một hội chứng trầm cảm điển hình có những thành phần sau
- Cảm xúc ức chế: trương lực cảm xúc giảm, bệnh nhân buồn rầu ủ rũí, mau mỏi mệt,
không muốn làm việc, không thấy hứng thú trong lao động, chán ăn, hoạt động tình dục giảm,

Các hội chứng hưng cảm và trầm cảm thường gặp trong các trạng thái bệnh lý cảm xúc
như trong bệnh loạn thần hưng trầm cảm, rối loạn phân liệt cảm xúc, hội chứng trầm cảm còn
gặp trong trạng thái phản ứng
9