Sáng kiến kinh nghiệm
*** ***
áp dụng phơng pháp dạy học theo hớng tích cực
lấy học sinh làm trung tâm - môn Ngữ Văn
A, Đặt vấn đề.
Dạy văn trong nhà trờng phổ thông đang là một thử thách lớn với giáo
viên hiện nay. Dạy nh thế nào cho hay, cho hiệu quả cao, tạo sự hứng
thú, say mê cho học sinh quả thực là cả một vấn đề lớn. Có nhiều
nguyên nhân dẫn tới việc học sinh không thích học văn nh:
+ Môn văn là môn khó học.
+ Nghề nghiệp cho môn văn không phong phú
+ Giáo viên dạy không hay không cuốn hút.
+ Cha có những phơng pháp thích hợp kích thích sự say mê học, sáng
tạo, cảm thụ văn học của học sinh.
Trong sáng kiến kinh nghiệm nhỏ này tôi chỉ đa ra hớng áp dụng ph-
ơng pháp dạy học theo hớng tích cực lấy học sinh làm trung tâm ở
môn Ngữ Văn nhằm mục đích nâng cao hiệu quả dạy và học văn trong
trờng phổ thông.
B/ Lý do chọn đề tài.
1- Trong trờng THPT học sinh thờng có những quan niệm rất sai lệch
trong việc học môn văn. Có những học sinh cho rằng môn văn là môn
học thuộc chỉ cần học những gì thầy cô giáo cho ghi trên lớp là đạt yêu
cầu. Khi là bài kiểm tra chỉ cần tái hiện lại y hệt những kiến thức đó là
đạt yêu cầu. Hoặc học văn chỉ cần chăm chú ghi chép là đợc chứ không
cần t duy sáng tạo. Đó là những quan niệm sai, lệch lạc. Học văn không
phải chỉ thụ động đọc chép mà là cả một quá trình cảm thụ nghệ thuật
đầy sáng tạo.
2- Việc học sinh không thích thú với môn văn cũng có nhiều lí do nh
đã nêu ở trên tuy nhiên có một nguyên nhân khá quan trọng đó là: Thầy
cô giáo cha thực sự tạo ra sự cuốn hút học sinh bằng bài giảng của mình
mà điều quan trọng nhất là có những phơng pháp thích hợp trong một

cách thức, phơng tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết
những nhiệm vụ nhất định.( phơng pháp ở đây gắn liền với việc làm)
( theo Phơng pháp dạy học văn )
- Hêghen thì định nghĩa: Phơng pháp là ý thức về hình thức của tự sự
vận động bên trong của nội dung, nội dung nào phơng pháp ấy( phơng
pháp gắn liền với đối tợng) ( theo Hêghen bàn về văn học nghệ thuật).
2, Phơng pháp dạy học.
Theo giáo s Nguyễn Ngọc Khoa thì: phơng pháp dạy học là cách thức
làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất và dới sự chỉ đạo
của thầy nhằm làm cho trò tự giác tích cực tự học nhằm đạt tới mục
đích dạy học.
3, Một số phơng pháp dạy học trong nhà trờng.
Có rất nhiều phơng pháp dạy học đợc sử dụng trong quá trình lên lớp
nh: Thuyết trình, giảng giải, phát vấn, nêu vấn đề, chia nhóm trao đổi
thảo luận, giảng bình, phân tích, so sánh trong các phơng pháp trên
cần sử dụng một cách linh hoạt, phù hợp trong từng bài dạy cụ thể cũng
nh từng đối tợng học sinh cụ thể.
Trong các phơng pháp nêu trên tôi chỉ đề cập đến hai phơng pháp mà
theo tôi là những phơng pháp dạy học tích cực phát huy đợc tính chủ
động sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp nhận tác phẩm văn ch-
ơng, tạo hứng thú trong quá trình học văn, thể hiện hết đợc những nội
dung của chơng trình sách giáo khoa lớp 10 theo chơng trình đổi mới.
Đó là phơng pháp: Dạy học nêu vấn đề lấy học sinh làm trung tâm,
dạy học ,chia nhóm trong quá trình khai thác khám phá tác phẩm.
a, Phơng pháp dạy học nêu vấn đề lấy học sinh làm trung tâm.
Bản chất của phơng pháp này là phát huy khả năng cao nhất vốn có cho
học sinh để học sinh tự tiếp nhận tri thức, khám phá tri thức và chuyển
tri thức từ bên ngoài vào cho học sinh. Dạy học tích cực hớng vào trí
thông minh của học sinh làm cho học sinh năng động sáng tạo.
Theo nguyên Bộ Trởng Bộ GD - ĐT Trần Hồng Quân thì " Phơng pháp

Có sự hỗ trợ gì của các phơng tiện dạy học?
- Thứ nhất giáo viên phải tổ chức lớp học thành những nhóm học tập, có
thể hai bàn thành một nhóm trong đó có cử nhóm trởng và các thành
viên.
- Có những phiếu học tập theo nội dung học tập của từng tiết học.
- Giao cho các nhóm thực hiện những nội dung giống hoặc khác nhau
trong từng bài học cụ thể.
Các bớc thực hiện:
- Giao nội dung cho từng nhóm và yêu cầu thực hiện.
- Gọi từng nhóm trình bày nội dung sau một thời gian nhất định bằng
nhiều hình thức khác nhau nh: Trình bày tại chỗ, trình bày trên bảng, tốt
nhất là trình bày bằng máy hắt qua máy chiếu đa năng.
- Yêu cầu các nhóm khác nhận xét và bổ sung nội dung trả lời.
- Giáo viên nhận xét, thẩm định tính chuẩn xác.
- Cho điểm từng nhóm: có thể cho 2 học sinh điểm trong một nhóm.
Chú ý: Phơng tiện phục vụ để thực hiện tốt phơng pháp trên bao gồm:
Máy chiếu đa năng, máy hắt, băng đĩa hình, tờ thảo luận,
Chơng II: áp dụng một vài phơng pháp dạy học tích cực
trong giờ đọc hiểu văn bản văn học, thực nghiệm trong
một số tác phẩm.
1, Phơng pháp chia nhóm thảo luận.
a, Trong tác phẩm " An Dơng Vơng và Mị Châu Trọng Thuỷ"
- Đây là một tác phẩm thuộc thể loại truyền thuyết cho nên trong quá
trình tìm hiểu văn bản cần bám sát vào những đặc trng của thể loại
truyền thuyết.
- Trong văn bản này giáo viên cần có nhiều phơng pháp để giúp học
sinh khám phá tác phẩm. Đối với chia nhóm thảo luận thì cần lựa chọn
những thời điểm thích hợp để áp dụng: Cụ thể.
3
+ Ví dụ giáo viên có thể đa ra những câu hỏi nh: Tại sao An Dơng Vơng

với thao tác này có nghĩa là các em phải tự thống nhất cử ra một nhóm
trởng, các thành viên còn lại thờng là 7 học sinh sẽ chia nội dung để
cùng thảo luận và ghi lại kết quả của nhóm mình) sau đó cho các em
trình bày bằng giấy trong để giáo viên dùng máy chiếu hắt chiếu lên
bảng.
+ Sau thời gian nhất định từ 5 -> 7 phút tuỳ nội dung câu hỏi giáo viên
sẽ chiếu nội dung phần trả lời của các nhóm lên máy chiếu đa năng
thông qua máy hắt. Với việc làm này thì cả lớp có thể theo dõi nhìn
thấy nội dung của các nhóm. Từ đó giáo viên cho các nhóm nhận xét bổ
sung phần trả lời của các nhóm và có kết luận đúng đắn vấn đề mà
mình đa ra.
+ Khâu cuối cùng là giáo viên cho điểm cho các nhóm có thể cho từ 1-
> 2 điểm đối với mỗi nhóm để khuyến khích sự tìm tòi của các em.
+ Nh vậy với thao tác này tôi nhận thấy có nhiều u điểm nh: Kích thích
sự tìm tòi, sáng tạo của học sinh, cuốn hút sự làm việc tập thể, giảm bớt
đợc thời gian, giảm bớt sự làm việc của giáo viên mà thầy cô sẽ trở
thành ngời hớng dẫn học sinh còn học sinh là ngời chủ động khám phá
và lĩnh hội kiến thức.
+ Tuy nhiên ở thao tác này nếu không có sự chuận bị kĩ càng sẽ dẫn tới
sự thất bại với những kết quả ngợc chiều nh: Câu hỏi không phù hợp với
thảo luận nhóm, có thể khó hoặc dài, không phân chia nhiệm vụ cụ thể
4
cho tất cả các thành viên trong nhóm dẫn tới hiện tợng trong nhóm có
ngời làm việc có ngời không, trong lúc học sinh làm việc giáo viên cần
có sự quản lý lớp tránh gây ồn ào quá lớn hoặc để thời gian trống trong
quá trình học sinh làm thảo luận.
2, Phơng pháp phát vấn lấy học sinh làm trung tâm.
- Với phơng pháp này ta thấy có sự khác biệt với phơng pháp trên ở
chỗ: Đây là phơng pháp làm việc áp dụng chủ yếu với cá nhân.
- Với phơng pháp này giáo viên cần chuẩn bị hệ thống câu hỏi xuyên

ngời ông?
Qua câu hỏi trên học sinh sẽ tìm đợc những phẩm chất trong con ngời
TTĐ nh thẳng thắn nghiêm khắc với bản thân và khích lệ kẻ dới giữ
nghiêm phép nớc, không vì quyền cao chức trọng mà áp đặt và trị tội kẻ
dới quyền mình.
Tơng tự nh vậy với ba sự việc còn lại giáo viên cũng có thể dẫn dắt học
sinh khám phá từ đó tìm hiểu một cách đầy đủ những tính cách của
Trần Thủ Độ trong tác phẩm từ đó thể hiện rõ dụng ý khen ngợi nhân
vật lịch sử của sử gia.
Giáo viên có thể sử dụng hình thức này áp dụng với nhiều đối tợng học
sinh và thể hiện những nội dung xuyên suốt tác phẩm, từ đó nhằm gợi
cho học sinh tự chủ trong khám phá tìm hiểu tác phẩm với những phát
hiện mới mẻ mang nhiều ý nghĩa.
c,Tuy nhiên trong việc áp dụng phơng pháp này giáo viên cũng cần
lu ý một số vấn đề sau:
5
+ Tránh đặt những câu hỏi liên tiếp, dồn dập.
+ Tránh hỏi đáp một chiều mà cần có thời gian để học sinh khác bổ
sung và cho thêm ý kiến.
+ Cần vững vàng trong những phơng án trả lời có tính sáng tạo của học
sinh. Với những vấn đề học sinh trả lời ngoài nội dung của bài học giáo
viên cần có cách xử lí vấn đề hợp lí vừa tôn trọng ý kiến phát hiện của
học sinh đồng thời cũng hớng các em vào vấn đề trọng tâm của bài học.
Chơng III: Trắc nghiệm kiểm chứng đề tài.
Qua việc áp dụng hai phơng pháp có tính tích cực trong việc tìm hiểu
hai tác phẩm đọc hiểu trong chơng trình Ngữ Văn 10 nâng cao áp dụng
cho 2 lớp 10A4, 10A5 tôi thấy.
- Hầu hết học sinh hiểu, nắm chắc, khắc sâu đợc kiến thức về tác phẩm.
- Học sinh hứng thú trong cách tìm hiểu tác phẩm. Tạo không khí sôi
nổi trong tranh luận tìm hiểu vấn đề, có những phát hiện mới mẻ có tính

4- Với điều kiện thời gian ngắn trình độ bản thân có hạn chắc
chắn đề tài còn nhiều hạn chế. Với tâm huyết và tấm lòng của mình tôi
muốn đóng góp cho công việc dạy học một đề tài nhỏ để nâng cao hiệu
quả dạy học. Rất mong đợc sự chỉ dẫn, góp ý và đồng cảm của các
Thầy Cô giáo và bạn đọc.
Bắc Lý ngày 10/5/2007
Ngời viết sáng kiến
Phạm Hồng Dũng
7