Tăng lãi suất dưới góc độ lý thuyết trò chơi

Bài viết này nhằm phân tích hành vi của các ngân hàng thương mại
(NHTM) trong việc tăng lãi suất theo cái nhìn của “lý thuyết trò chơi”.

Qua đó đề xuất những biện pháp hạn chế tình trạng trên tái diễn. Chúng tôi giới
thiệu như một ý kiến tham khảo.
Người chơi cụ thể trong trò chơi “tăng lãi suất” này là các NHTM, nhưng không
phải tất cả, mà chỉ là các NHTM không có khả năng tiếp cận vốn của Ngân hàng
Nhà nước (NHNN) thông qua hình thức chiết khấu tín phiếu.
Chính đặc điểm này sẽ làm cho các NHTM tham gia trò chơi không có lựa chọn
nào khác là huy động vốn từ dân cư hay từ hệ thống liên ngân hàng. Nhưng lãi
suất liên ngân hàng quá cao nên mục tiêu cơ bản vẫn là huy động từ dân cư thông
qua lãi suất huy động.
Diễn biến của “trò chơi”
Để đơn giản cho việc khảo sát, giả sử chỉ có hai NHTM là A và B và khách hàng
chỉ có thể gửi tiền vào hai ngân hàng này. Do ai cũng nghĩ rằng NHNN sẽ không
bao giờ làm ngơ khi có một NHTM nào đó mất khả năng thanh toán và trên thực
tế chưa có NHTM nào phải rơi vào tình trạng như thế thật, vì vậy khách hàng sẽ
gửi tiền vào NHTM nào có lãi suất cao hơn.
Như thế NHTM A và B phải đứng trước lựa chọn, có tăng lãi suất hay không?
Chúng ta sẽ cùng theo dõi bảng sau để thấy được lợi và hại của từng NHTM
trong từng trường hợp:
Chú thích :

-1: huy động được với giá cao

-2: không huy động được

2: huy động được với giá cao nhưng nhanh chóng.


NHTM, động cơ chọn tăng lãi suất càng lớn. Vì thế “điểm cân bằng” của trò chơi
mới cũng vẫn là điểm (-1, ,-1), tức là tất cả các NHTM đều tăng lãi suất. Chính
vì có nhiều NHTM nên việc có một cam kết cho tất cả các ngân hàng khó khăn
hơn rất nhiều. Rủi ro cho việc cam kết là quá lớn trong trường hợp này.
Trò chơi này cứ thế tiếp tục cho đến khi nào tất cả các NHTM cùng đạt đến mục
tiêu huy động vốn của riêng mình thì trò chơi mới chấm dứt, khi đó lãi suất sẽ
không còn được tăng nữa.
Giải pháp
Từ những phân tích ở trên, việc các NHTM tăng lãi suất là hoàn toàn dễ hiểu và
có thể dự đoán được. Nhưng kết quả của việc này là gây ra những bất ổn tạm thời
trong hệ thống ngân hàng, nên việc hạn chế các cuộc đua như thế là hoàn toàn
cần thiết.
Có người cho rằng việc NHNN ấn định mức trần lãi suất huy động là bất hợp lý,
nhưng theo tôi đó là giải pháp có thể áp dụng được. Cũng có ý kiến cho rằng làm
như thế là không hợp lý vì mỗi NHTM có tình hình tài chính tốt, xấu, mạnh yếu
khác nhau, áp dụng trần lãi suất như thế là đánh đồng tất cả thì không hợp lý.
Nhưng như đã trình bày ở trên, do người gửi tiền chỉ gửi tiền vào các NHTM có
lãi suất cao, nên đã làm trò chơi này đi theo hướng NHTM nào có lãi suất cao là
thắng, vì thế biện pháp đặt trần lãi suất phù hợp là phù hợp nhưng cần được tính
toán kỹ.