SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP DẠY HỌC
NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
HỌC MÔN HÌNH HỌC Ở TRƯỜNG
THCS

A. ĐẶT VẤN ĐỀ

Môn Toán là môn học có tính thực tế rất cao. Nó ảnh hưởng lớn đến
đời sống con người, ảnh hưởng đối với các môn học khác. Một nhà tư
tưởng Anh đã nói: “Ai không hiểu biết Toán học thì không thể hiểu biết bất
cứ một khoa học nào khác và cũng không thể phát hiện ra sự dốt nát của
bản thân mình”. Và trong thời đại ngày nay khi nền Công Nghệ Thông Tin
phát triển như vũ bảo thì môn Toán càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Chính vì những lí do đó mà ngành giáo dục đặt ra mục tiêu cho môn toán
trong nhà trường THCS là:
* Về kiến thức:
- Cung cấp cho học sinh những kiến thức về số (từ số tự nhiên đến số
thực), về các biểu thức đại số, về phương trình bậc nhất, bậc hai, về hệ
phương trình và hệ bất phương trình bậc nhất, về tương quan hàm số, về
một vài dạng hàm số đơn giản và đồ thị của chúng
- Một số hiểu biết ban đầu về thống kê

làm gắn liền việc dạy học kiến thức, kĩ năng với việc giáo dục, rèn luyện
con người, với việc phát triển trí tuệ của học sinh. Cần đặc biệt chú ý các
điểm sau:
- PPDH phải kích thích HS hứng thú học toán, khơi dậy và phát huy
năng lực hoạt động nhận thức độc lập, năng lực tự học của HS
- Việc dạy học HS trong tập thể (nhóm, tổ, lớp) là cần thiết, có tác
dụng giáo dục HS biết đàn kết, hợp tác, giúp đỡ nhau trong học tập nhưng
việc dạy học phải nhằm phát triển đến mức tối đa mỗi cá nhân HS theo
đúng mục tiêu đào tạo. Do đó trong PPDH phải quan tâm, giúp đỡ, hướng
dẫn việc học tập của từng học sinh trong tập thể.
- Để điều khiển tốt việc học của HS theo đúng mục tiêu đào tạo, GV
phải thường xuyên nắm được kết quả học tập của HS, nắm được những
thuận lợi và khó khăn vấp váp của HS để kịp thời điều chỉnh việc dạy của
mình. Bản thân HS cũng phải thường xuyên biết được kết quả học tập của
mình để kịp thời điều chỉnh việc học. Nói cách khác phải đảm bảo tốt mối
liên hệ ngược (tức là thông tin phản hồi từ trò tới thầy và từ trò trở lại trò
trong quá trình dạy học). Do đó vấn đề kiểm tra học sinh và giúp học sinh
tự kiểm tra có ý nghĩa lớn, đặc biệt đối với môn Toán có hệ thống kiến thức
lôgíc, chặt chẽ nên khi học yêu cầu HS phải thực sự hoạt động trí óc. Quy
trình cung là từ ví dụ, bài tập, hình ảnh thực tế đi đến kiến thức mới để từ
đó khắc sâu kiến thức cho HS. Quá trình chiếm lĩnh tri thức toán học của
HS là quá trình tái tạo khái niệm, tính chất, định lí, quy tắc gần giống với
quá trình hình thành chính những kiến thức ấy trong lịch sử. Do đó PPDH
môn Toán phải được tiến hành từ quy nạp phân tích đến suy diễn tổng hợp.
Tuy nhiên PPDH cũng coi trọng việc giảng giải trình bày kiến thức có hệ
thống, khái quát và làm mềm mại tư duy bằng nhiều hoạt động đa dạng,
độc đáo, tạo tiền đề cho sáng tạo.
- GV cần nắm vững kiến thức trọng tâm, xây dựng hệ thống câu hỏi,
bài tập dẫn dắt HS giải quyết tình huống học tập và áp dụng các biện pháp
sư phạm để giáo dục và hình thành tác phong của con người toán học cho

b. Chứng minh OE // BD
c. Gọi I là giao điểm của AC và BE. Chứng minh DI  AB
* Kết quả:
Làm hết: 7, 25% Làm được 2 câu: 16%

Làm được 1 câu: 42, 33% Không làm: 34, 42%
* Nguyên nhân:
- Do cách dạy của giáo viên chưa thực sự khơi dậy hứng thú học tập
cho học sinh
- Do các em tiếp thu kiến thức một cách thụ động cho nên dẫn đến kiến
thức thì có nhưng không biết sử dụng sao cho đúng.
- Do các em chưa quan tâm đúng mức đến môn hình học
- Các em không tự tin khi giải một bài toán nên không giám phát biểu,
không giám đưa ra ý kiến của bản thân.
- Trình bày lời giải không khoa học, thiếu căn cứ và ngộ nhận
- Mang tư tưởng học để đối phó, chưa thấy được lợi ích mà môn hình
học mang lại cho cuộc sống
III. Giải pháp:

Để HS hứng thú hơn trong việc học môn Hình học và nâng cao chất
lượng học bộ môn hình học, trong thời gian qua (từ học kì II năm học 2007
– 2008 đến nay ) tôi dã tiến hành các giải pháp sau:
1. Giải pháp khắc phục việc chuẩn bị dụng cụ của học sinh:
Chuẩn bị dụng cụ là thể hiện sự quan tâm của em đến môn hình học và
dần dần em thấy được điều kì diều mà dụng cụ mang lại cho em, từ đó em
thích học môn hình hơn. Ngoài ra khi học hình mà không có dụng cụ thì dễ
gây ra tình trạng sai lệch trong phán đoán dẫn đến xây dựng chương trình
giải sai.
Ví dụ: Chỉ cần compa và thước thẳng (không chia vạch) ta có thể dựng
được tia phân giác của góc, dựng được trung điểm của đoạn thẳng,

chủ động tiếp thu kiến thức. Một số vấn đề cần giải quyết khi tiến hành
bước này là:
- GV cần kết hợp vừa quan sát, vừa giảng, vừa luyện, phân tích chi
tiết, cụ thể giúp HS khắc sâu khái niệm
- Đồng thời với việc cung cấp kiến thức mới là củng cố khắc sâu
thông qua các ví dụ và phản ví dụ, chú ý phân tích cái sai lầm thường gặp
- Tổng kết tri thức và các tri thức phương pháp có trong bài
* Trong quá trình dẫn dắt HS tiếp thu kiến thức thì GV cần phải dùng nhiều
câu hỏi khác nhau cho cùng một vấn đề để gợi mở cho HS chiếm lĩnh vấn
đề cần tiếp thu, tạo cho HS cảm giác tự mình phát hiện ra kiến thức mới. Ví
dụ: Khi học bài “Tiếp tuyến của đường tròn” – Toán 9 – tập 1, GV đưa ra
bản phụ là:
Cho đường tròn tâm O và điểm A thuộc đường tròn, trong các hình vẽ
sau hình vẽ nào cho ta hình ảnh tiếp tuyến của đường tròn tại A Nêu nhận
xét mối quan hệ giữa đường thẳng a và OA trong trường hợp đã chọn

a
a
O
O
O
C
xB
H
A
y
K

trật tự, tập trung suy nghĩ
- Đưa ra ý kiến của bản thân mình để cùng thảo luận (cho dù ý kiến đó
thiếu sự chính xác ) để cho học biết được cái sai của bản thân mà kịp thời sửa
chửa
- Trong nhóm thỏa luận các thành viên trong nhóm phải tôn trọng ý
kiến của nhau có như vậy các bạn học yếu mới có cơ hội bộc lộ kiến thức của
bản thân
- Trong khi thảo luận cần chú ý giúp đỡ những bạn học yếu hiểu rõ vấn
đề
Ví dụ: Tiết học Định Lí – Toán 7 – tập 1
Giáo viên cho học sinh thảo luận hóm theo phiếu học
tập sau
Cho hình vẽ

Cho ABC vuông tại A
Tia Bx là tia đối của tia BA
GT ………………………………………
…………………………………………

KL  BAH = CBK
Chứng minh:
1> Ta có:  xBy = ………… (theo GT)
2>Ta có: …………  ……………;
. .……………  …………… (theo GT)
Suy ra: …………… //…………(căn cứ vào ……………………)
3> Do đó:  xBy = ………………………………( hai góc đồng vị)
4> Vậy:  BAH = CBK (căn cứ vào ……………………) (ĐPCM)

- Hãy đặt vị trí của mình vào vị trí của học sinh, đừng nên xem nhẹ bất cứ
một kiến thức nào vì điều đó có thể là dể đối với giáo viên nhưng lại khó với
HS
D
E
C
A
B
H
- Cố gắng tạo ra tình huống có vấn đề làm xuất hiện ở HS nhu cầu nghiên
cứu kiến thức mới, hứng thú hơn trong học tập
- Chọn câu hỏi phải hợp lí có tác dụng lôi cuốn HS tham gia vào bài học
- Đừng bỏ qua, mà hãy khai thác ngay câu trả lời của HS. Khuyến khích các
câu trả lời tốt
- Tăng cường những câu hỏi mà học sinh phải phán đoán lựa chọn, tổ chức
các cuộc tranh luận về đề tài toán học
- Nên vừa giảng vừa luyện, vận dụng kiến thức là cách tốt nhất để nắm vững
kiến thức
- Nên sơ kết ý trước để chuyển sang ý sau. Chú ý cân đối giữa củng cố từng
phần và củng cố toàn bài. Hãy để giành những điều cần thiết cho bước củng
cố cuối bài.
b. Đối với một tiết hướng dẫn giải bài tập
Đối với tiết làm bài tập thì GV phải tổ chức, điều khiển HS vận dụng
kiến thức đã học vào giải bài tập để khác sâu kiến thức, thấy được mốt quan
hệ giữa lí thuyết và bài tập. Đồng thời qua tiết học giải bài tập rèn luyện cho
HS kĩ năng giải toán và diễn đạt vấn đề toán học thông qua ngôn ngữ của bản
thân, hình thành tính cách và phẩm chất đạo đức cho học sinh. Dạy học
những tiết học như thế này GV đi theo trình tự như sau:
Bước 1: Tạo tiền đề xuất phát
- Tổ chức đàm thoại để đưa ra hệ thống lí thuyết của bài cũ, của

phải mang tính khái quát để khỏi gây ra tình trạng ngộ nhận. Khi dùng kí hiệu
để viết lại nội dung của bài thì GV cần hướng dẫn HS chọn kí hiệu một cách
hợp lí để tránh gây ra sự nhầm lẫn hoặc hiểu nước đôi.
Ví dụ: Đối với bài toán: Cho đường tròn (O) đường kính AB, trên đường (O)
lấy hai điểm phân biệt C, D khác A và B. Đường thẳng AC cắt đường thẳng
BD tại I; Đường thẳng AD cắt đường thẳng BC tại H. Chứng minh rằng HI 
AB
Hình vẽ: Yêu cầu HS vẽ hình trong hai trường hợp

Hai điểm C và D cùng thuộc một cung Hai điểm C và D nằm trên hai
cung khác nhau

Khắc phục cho học sinh nếu học sinh vẽ
hai điểm C và D nằm chính giữa hai cung
thì sẽ không có điểm H và I

B
C
D
Hình thức 1: GV yêu cầu HS tự xây dựng chương trình giải
Hình thức 2: GV hướng đặt câu hỏi gợi mở để học sinh xây dựng
chương trình giải
Hình thức 3: GV và HS cùng xây dựng chương trình giải

Ví dụ: Trong tiết Luyện tập của bài Tam giác cân – Toán 7 – tập 1
GV đưa ra đề toán: Cho tam giác ABC cân tại A, hai đường cao BH và CK
cắt nhau tại I ( H AC ; I  AB ). Chứng minh ∆BIC là tam giác cân.

Xây dựng chương trình giải:

Chứng minh ∆BIC cân Cần cm: góc IBC = góc ICB Cần cm: góc ABH = góc ACK Cần cm: ∆  ABH = ∆  ACK

 Thực hiện chương trình giải
Khi xây dựng xong chương trình giải thì việc tiến hành giải trở nên
đơn giản nhưng tính xhất công việc có khác. Một điều quan trọng trong
việc trình bày lời giải là trình tự các chi tiết, sự liên hệ giữa các chi tiết.
Các chi tiết trình bày phải nêu rõ căn cứ, được sắp xếp theo bố cục chặt

Ta có:  ABC = 90
0
( vì chắn nửa (O))
 ABD = 180
0
-  ABC
= 180
0
– 90
0

= 90
0

Suy ra:  ABC +  ABD = 90
0
+ 90
0
= 180
0

Vậy ba điểm C, B, D thẳng hàng
Khi giải xong bài toán nếu chúng ta không
nghiên cứu lại lời giải thì chúng ta không thấy được
sự sai lầm trong việc tìm  ABD.
Đề ra hướng giải quyết mới cho bài toán: chứng minh OO’ // BC và
OO’// BD
IV. Kết quả thu được:
Qua quá trình triển khai thực hiện giải pháp trên (từ học kì II năm học
2007 – 2008) tôi nhận thấy HS hứng thú hơn trong việc học tập môn Hình,

B
A
O
O'
C
D
- Đừng đưa ra quá nhiều bài tập, nên chọn một số lượng vừa đủ, chọn bài
tập có nội dung tổng hợp liên quan đến nhiều kiến thức để có điều kiện
khắc sâu các kiến thức đã vận dụng phát triển năng lực tư duy cần thiết
trong giải toán
- Nên sắp xếp các bài tập thành một chùm bài có liên quan với nhau
- Trong tiết luyện tập, có những bài được giải chi tiết và có những bài chỉ
giải vắn tắt
- Hãy để HS có thời gian làm quen với bài toán, cùng với HS nghiên cứu
tìm tòi lời giải bài toán và để cho học sinh được hưởng niềm vui khi tự
mình tìm được chìa khóa của lời giải
C. KẾT LUẬN

Việc dạy học là một quá trình phức tạp và đầy cam go, đòi hỏi người dạy
phải không học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn và nghiệp vụ. Luôn luôn
tìm ra hướng đi đúng đắn cho quá trình dạy học của bản thân, sẽ không có
một PPDH nào để áp dụng cho mọi kiểu bài lên lớp, áp dụng cho mọi đối
tượng HS. GV phải biết thừa kế và vận dụng sáng tạo những gì mà các thế
hệ đi trước đã đúc rút được để hoàn thành mục tiêu của ngành giáo dục
giao cho. Bên cạnh sự phấn đấu không mệt mỏi của người dạy thì đòi hỏi
người học cũng cần hợp tác một cách tích cực thì nhiệm vụ mới thành công
được.

- Cần cung cấp đầy đủ dụng cụ, thiết bị dạy học ở tất cả các môn
- Xây dựng thêm một số phòng thực hành, phòng chức năng, thư viện,
hội trường để GV dễ dàng tổ chức các buổi thực hành, buổi tọa đàm
đúc rút kinh nghiệm để đề ra biện pháp kịp thời cho các em
- Tăng cường công tác tài chính để hổ trợ cho giáo trong các tiết dạy
3. Về phía gia đình
- Cần tạo điều kiện để con em mình có đủ thời gian nghiên cứu và
chuẩn bị bài
- Thường xuyên quan tâm động viên con trong học tập, uốn nắn kịp
thời những lệch lạc do bạn bè hoặc do lứa tuổi mang lại
- Trang bị thêm cho con những đồ dùng cần thiết để phục vụ cho
công việc học tập
- Tạo cho con một góc học tập đảm bảo không gian và khoa học
- Thường xuyên kết hợp với giáo viên để nắm bắt kịp thời tình hình
học tập của con mình.
4. Về phía địa phương
- Cần quan tâm giúp đỡ những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, tạo
điều kliện thuận lợi để cho con cái của những gia đình đó đến
trường.
- Quản lí chặt chẽ các điểm kinh doanh internet, bida để tránh
tình trạng HS chơi bời, nghiện ngập ảnh hưởng đến việc học của các
em.
- Đầu tư cơ sở vật chất cho trường học kịp thời
- Quy hoạch đất để xây các trường học phải đảm bảo cảnh quan sư
phạm, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh đi lại.
- Cần kết hợp chặt chẽ với nhà trường trong việc giáo dục học sinh
MỤC LỤC

A. ĐẶT VẤN ĐỀ Trang
1
B. NỘI DUNG
I. Cơ sở lí luận Trang
2
II. Thực trạng Trang
2
III. Giải pháp Trang
3
* Giải pháp khắc phục việc chuẩn
bị dụng cụ của học sinh Trang
3
* Giải pháp dạy học môn hình Trang
4
IV. Kết quả thu được Trang
10
C. KẾT LUẬN Trang
11
D. CÁC ĐỀ XUẤT KHẮC PHỤC Trang
12
TÀI LIỆU THAM KHẢO Trang
13