Đồ dùng dạy học và phơng pháp sử dụng đồ dùng
trong giờ lịch sử
I. Xuất phát điểm.
Trong việc dạy học dù là phơng pháp truyền thống, cải cách hay đổi
mới thì việc sử dụng đồ dùng dạy học là một vấn đề cần thiết dù là môn
khoa học tự nhiên hay môn khoa học xã hội có sử dụng đồ dùng dạy học
đều mang lại hiệu quả cao.
Phân môn lịch sử là một bộ môn khoa học xã hội rất quan trọng trong
nhà trờng. Nó giúp cho thế hệ trẻ hiểu đợc cuội nguồn dân tộc, biết đợc quá
khứ của tổ tiên .
Từ những hiện vật cụ thể nhng sự kiện lịch sử, học sinh tự hào về
truyền thống dân tộc, tiếp theo, kế thừa và phát huy những tinh hoa của tổ
tiên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc ngày nay. Muốn làm sống
dậy quá khứ của lịch sử mỗi bài dạy trên lớp ngoài việc cung cấp đầy đủ
những kiến thức cơ bản cần phải sử dụng một cách hợp lí khéo léo đồ dùng
dạy học mới hiện đợc sự việc đã qua.
Xuất phát từ thực tế đó tôi đã suy nghĩ quyết định thử nghiệm và theo
dõi vấn đề này để rút ra kết luận và kinh nghiệm cho việc giảng dạy môn
lịch sử.
II. Quá trình thực hiện.
1. Thuận lợi: Trong quá trình thực hiện tôi đợc sự giúp đỡ và động
viên của ban giám hiệu, tổ chuyên môn và nhiều cộng sự, Bản thân học
hoit, tim tòi và rút ra kinh nghịêm, do đó cũng đạt đợc một số kết quả đáng
kích lệ.
2. Khó khăn: - Tài liệu nghiên cứu cha đầy đủ
- Hiện vật khó su tầm
- Khả năng về vẽ còn hạn chế
- Việc thiết kế các mẫu vật khó chính xác do vật liệu thiết kế cha hợp
lí.
3. Phạm vi đối tợng nghiên cứu.
1

các hiện vật có niên đại Lịch Sử càng xa thì sự su tầm loại hiện vật
này càng khó khăn. Đó là các mẫu vật về thời kỳ đồ đá, rìu đá, liềm đá, l ỡi
quốc đá và những đồ trang sức bằng đá.
Các loại hiện vật bằng đồng nh: Dao, lỡi cày, lỡi quốc, mũi tên đồng
và một số đồ dùng sinh hoạt bằng đồng, các hiện vật này ít khi giáo viên có
thể su tầm đợc. Tuy nhiên trong các bài lịch sử hiện đại cũng có thể su tầm
đợc mặc dù không phải là nhiều.
* Phơng pháp sử dụng.
- Khi giảng dạy loại hiện vật này giáo viên cần nêu rõ hiện vật đợc tìm
thấy ở địa danh nào, nó thuộc loại hiện vật gì và thời kì nào của lịch sử.
- Giáo viên đa hiện vật đến từng bàn để học sinh trực tiếp quan sát
mẫu vật, tự tay cầm nắm cụ thể các mẫu vật ấy để tự mình rút ra nhận xét,
đánh giá.
b. Loại đồ dùng là mẫu vật đợc mô phỏng lại.
- Do các hiện vật thật không đợc tự ý đem khỏi các viện bảo tàng lịch
sử hoặc một số hiện vật đã bị h hỏng không thể di chuyển nên ngời ta đã
tạo ra các mô hình để thay thế các hiện vật đó. Loại mô hình này thờng đợc
chế tạo bằng các chất liệu nh: gỗ, nhựa, gốm rồi quét các loại sơn lên bề
mặt, cho giống hiện vật thật.
* Phơng pháp sử dụng.
- Khi dạy loại đồ dùng này giáo viên cần cho học sinh rõ đó là những
hiện vật có thật (qua tranh vẽ) em thấy hiện vật này có gì giống và khác
nhau.
- Học sinh sẽ rút ra kết luận sau khi quan sát và hội ý.
c. Loại đồ dùng bằng tranh ảnh.
- Tranh ảnh đợc sử dụng trong giờ giảng dạy lịch sử đợc coi là biểu đồ
dùng minh hoạ về hiện vật và các di sản đợc lu lại.
- Thông thờng trong sách giáo khoa lịch sử mỗi lớp đều in sẵn. Vậy
loại đồ dùng này đợc coi là những hình có sẵn thông thờng, ngời giáo viên
lịch sử phóng to hình này lên để phân tích cho học sinh dễ nhận biết hơn,

các ký hiệu yêu cầu học sinh tự mình thực hành. Cả 2 cách làm này đều
giúp học sinh tiếp cận các sự kiện lịch sử một cách thoải mái hứng thú.
- Đối với loại bản đồ làm:
4
Đây là biểu bản đồ, lợc đồ không có ký hiệu diễn biến cho trớc cho tr-
ớc kiểu đồ dùng này, giáo viên thờng tự thiết kế lấy mọi ký hiệu trên bản
đồ, lợc đồ sẽ đợc xuất hiện trong quá trình tờng thuật diễn biến của cả trận
đánh. Theo tôi khi sử dụng loại bản đồ này giáo viên nên dùng các ký hiệu
mô hình làm sẵn bằng bìa cứng theo các mẫu đã quy ớc (nếu là lớp học có
bảng từ thì có thể thiết kế mô hình và ký hiệu bằng loại sắt mỏng) trong quá
trình tờng thuật giáo viên dùng các ký hiệu di động rồi dừng lại đính vào
các điểm cần thiết của bản đồ, sau bài giảng toàn bộ sự kiện diễn biến của
trận đánh sẽ xuất hiện và nằm lại trên bản độ loại đồ dùng này có thể dùng
nhiều lần vì nó có thể gỡ các mô hình, ký hiệu ra khỏi sơ đồ một cách rõ
ràng. Dùng kiểu bản đồ này giáo viên có thể cho học sinh tự cũng cố bài
học bằng cách trờng thuật lại trận đánh mà giáo viên vừa tờng thuật xong.
Loại đồ dùng này có thể tác dụng giúp cho bài giảng hấp dẫn hơn, hứng thú
hơn và nội dung khắc sâu hơn trong trí tởng tợng của học sinh.
IV- ứng dụng cụ thể trong bài giảng
Sau đây là phơng pháp sử dụng cụ thể các loại đồ dùng dạy học trong
một số bài vở ở các khối lớp mà tôi đã sử dụng.
Chơng trình lớp 6 bài 10
Những chuyển biến trong đời sống kinh tế.
A- Mục tiêu bài học
1- Về kiến thức: Học sinh hiểu đợc những chuyển biến lớn có ý nghĩa
hết sức quan trọng trong đời sống của ngời nguyên thuỷ nh: Sự cải tiến các
công cụ sản xuất, phát minh thuật luyện kim và sự xuất hiện của nghề nông
trồng lúa dẫn đến sự ra đời của xóm làng nông nghiệp.
2- Về t tởng:
Giúp học sinh nâng cao tinh thần sáng tạo trong lao động và trân trọng

xuất đồ gốm đặc biệt là hoa văn vẽ trên nền gốm?
Chú ý: Khi sử dụng loại đồ dùng này trong tiết học giáo viên cần cho
học sinh quan sát tỉ mỉ các hiện vật tranh ảnh sau đó mới đề nghị học sinh
thảo luận nhóm rồi rút ra nhận xét. Đề nghị học sinh bổ sung phần nhận xét
của bạn.
Trong mục 2:
6
- Thuật luyện kim đã đợc phát minh nh thế nào, giáo viên có thể dùng
một số các hiện vật bằng mảnh gốm cho học sinh quan sát và đặt câu hỏi.
Đồ gốm làm bằng nguyên liệu nào?
- Đồ gốm thờng thấy là những dụng cụ gì?
- Để làm ra các loại dụng cụ bằng sắt ngời xa đã dùng nguyên liệu gì
để làm khuôn? (bằng đất xét)
Học sinh rút ra kết luận. Nh vậy cơ sở của phát minh ra thuật luyện
kim chính là từ kinh nghiệm của nghề làm gốm.
Kết quả đạt đợc.
Đối lớp không sử dụng đồ dùng Đối với lớp sử dụng đồ dùng
Số học sinh đạt tỷ lệ trắc nghiệm
45% (lớp A)
32% (lớp B,C)
Số học sinh đạt tỷ lệ trắc nghiệm
85% (lớp A)
72% (lớp B,C)
Chơng trình lớp 7 bài 11
Cuộc kháng chiến chống quân xâm lợc tống
(1075 - 1077)
A. Mục tiêu bài học.
* KT: Giúp học sinh hiểu đợc âm mu xâm lợc nớc ta của nhà Tống là
nhằm bành chớng lãnh thổ, đồng thời giải quyết những khó khăn về tài
chính và xã hội trong nớc, hiểu đợc cuộc tiến công tập kịch sang đất Tồng

- Để thay đổi đồng hình giáo viên sử dụng lợc đồ tự tạo không có các
kí hiệu (ban đồ càm)
- Giáo viên lần lợt giới thiệu các kí hiệu đã đợc chuẩn bị sẵn làm bằng
các loại bìa cứng với màu sắc khác nhau theo quy ớc để học sinh tiện theo
dõi.
- Tờng thuật diễn biến đến phần nào giáo viên kết hợp dùng các kí
hiệu (màu xanh) chỉ vẽ đờng tấn công của quân Tống gắn lên bản đồ dùng
kí hiệu màu đỏ (mũi tấn công của ta) gắn liền trên bản đồ, khi miêu tả về
cuộc rút lui của quân Tống cần khéo léo sử dụng các mũi tên màu xanh pha
trắng gắn lên bản đồ.
- Kết thúc phần tờng thuật giáo viên đặt câu hỏi nhận xét.
8
- Nếu còn thời gian cho học sinh tập lại.
- Cuối phần bài học giáo viên cho học sinh làm bài tập qua phần bảng
phụ và bàu tập trắc nghiệm vào giấy để học sinh cũng cố lại bài học.
V. Kết quả đạt đợc.
Với các biện pháp và cách sử dụng về các loại đồ dùng dạy học nh đã
nêu trên tôi thấy kết quả của môn lịch sử tăng lên rõ rệt.
- Giờ học thu hút đợc 100% học sinh tập trung say mê về các môn lịch
sử.
- Chất lợng bài kiểm tra ở môn học trong tháng 12,1, 2 tăng đạt điểm
khá giỏi nhiều hơn.
Kết quả
Lớp
Đạt
6 7
6A 6B 7A 7B
Đầu năm 50% 30% 52% 48%
Cuối kì I 75% 50% 67% 67%
Giữa kì II 82% 71% 86% 75%

dạy môn lịch sử hiểu biết và kinh nghiệm chắc chắn không tránh khỏi
những sai sót rất mong đợc sự góp ý chân thành của các bạn đồng nghiệp.
10