Thức ăn ngon, vị thuốc quý từ một số loại
cá nước ngọt

BS.CK2. Nguyễn Đức Lê
Trong các loại cá nước ngọt dùng để làm thực phẩm ăn hàng ngày có những loại cá
vừa là thức ăn bổ dưỡng tốt, vừa là vị thuốc quý dùng đẻ phòng chữa bệnh có hiệu
quả. Sau đây xin giới thiệu một số loại cá như vậy để bạn đọc tham khảo và ứng
dụng khi có nhu cầu
Cá chép
Cá chép (CC) sinh trưởng ở vùng nước ngọt, sông
ngòi, đầm, ao, hồ… là một thực phẩm quý, ăn rất
ngon. CC có tác dụng kiện tì vị, lợi thủy thũng,
thông sữa, an thai và có thể chữa trị được ho suyễn,
mụn nhọt, mồm méo, mắt bị bệnh…
Những người tì vị hư nhược, kém ăn, có thể nấu
cháo CC, luộc CC, ăn rất tốt. Những người mắc
chứng đau và lạnh ở vùng bụng có thể ăn kèm nó
với hạt tiêu và gừng. Phụ nữ sau khi sinh con, khí
huyết hư nhược, thiếu máu, thiếu sữa cho con bú,
dùng 1 con CC vừa ăn, cho thêm 15g đương quy,
50g hoàng kỳ nấu lên ăn ngày một lần. Người bị ho, suyễn, có thể dùng một khúc đầu
CC, nấu giấm, ăn kèm với gừng, tỏi. Thịt CC có nhiều acid lutamic, glycine, hercynine,
chất béo… dùng cho người mắc chứng bệnh thủy thũng do viêm thận mãn tính, xơ gan cổ
chướng… Cách làm: lấy 50g đậu đỏ nhỏ, trước hết cho nước vào nấu chín, xong cho một
con CC nặng khoảng 500g đã làm sạch và nấu cho đến khi CC nhừ, có thể cho thêm gia
vị như hành, thì là, muối tinh, ăn cả nước lẫn cái như một món ăn bình thường.
Một số món ăn chữa bệnh chế biến từ CC

CC một con khoảng 500g đánh vẩy, bỏ ruột, rửa sạch, cho 15g đương qui, 50g hoàng kỳ,
trừ ma căn (rễ cây gai lấy sợi) nấu lấy nước, dùng nước đó và cá đem nấu cháo với 60g
gạo nếp đã vo sạch, có thể cho thêm gia vị cho ngon miệng. Món ăn này có tác dụng an

với rau rút làm canh ăn chữa biếng ăn; với đậu đỏ hoặc vỏ quả bí đao để tiêu phù thủng;
với nấm hương làm tăng tiết sữa; với ngũ vị tử để hạ khí, làm ấm bụng; với tỏi trị tức
ngực. CD 1 con phối hợp với đậu đỏ và rễ thương lục, mỗi thứ 15-20g, nấu chín nhừ, ăn
cái, uống nước chữa thủy thũng, ấm bụng. Phụ nữ ở một số địa phương còn nấu CD với
hoàng kỳ, kỷ tử, gừng sống, hành, hồ tiêu, giấm, đường và rượu vang làm món ăn bổ
huyết, dưỡng da, làm cho da dẻ hồng hào, sắc mặt tươi tắn.
Cá trạch
Ở xứ nhiều hồ ao, sông ngòi như ở nước
ta, có lẽ không ai không biết đến cá trạch
(CT), một loại cá da trơn chuyên sống ở
tầng nước đáy. Theo quan niệm của dinh
dưỡng học cổ truyền, CT vị ngọt, tính
bình, có công dụng bồi bổ tỳ vị, dưỡng
thận, trừ thấp, làm hết vàng da, cầm đi
lỏng và có lợi cho dương sự. Các sách thuốc cổ như Bản thảo cương mục, Trấn Nam bản
thảo… đều có những kiến giải khá sâu sắc về công dụng của CT trên cả hai phương diện
thực phẩm và dược phẩm. Dưới dạng các món ăn-bài thuốc, người xưa đã dùng CT để
chữa các chứng bệnh như tiêu khát (đái tháo đường), dương nuy (liệt dương), trĩ, viêm
gan, mụn nhọt, lở loét ngoài da…
Những bài thuốc từ CT
Bài 1: lấy 10 con CT bỏ đầu đuôi, làm sạch phơi khô, đốt thành than rồi tán bột, lá sen
tươi phơi khô tán bột. Hai thứ lượng bằng nhau, trộn đều, uống mỗi ngày 3 lần mỗi lần 2
thìa nhỏ. Dùng để chữa bệnh đái tháo đường.
Bài 2: CT 120g rán vàng, hoàng kỳ 15g, đẳng sâm 15g, hoài sơn 30g, đại táo 15g, gừng
tươi 5g. Tất cả đem sắc kỹ, lấy nước bỏ bã, chia uống vài lần trong ngày. Công dụng: bổ
tì vị, bổ huyết, dùng thích hợp cho những người suy nhược cơ thể, gầy yếu, thiếu máu, trẻ
em suy dinh dưỡng.

Bài 3: CT 250g, đậu phụ 500g. CT làm sạch, bỏ đầu đuôi, đậu phụ xắt miếng đem nấu
chín rồi cho CT vào, đun sôi một lát là được, thêm hành, gừng tươi và gia vị, dùng làm