MỞ ĐẦU
Người xưa có câu “ Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ”. Qủa
thật , trong cuộc sống hiện đại nụ cười đem lại rất nhiều lợi ích cho con
người, không những về mặt sinh học lẫn tinh thần, hãy thử tưởng tượng sau
một ngày làm việc mệt mỏi, trở về nhà xem một chương trình hài đặc sắc ,
gây ra những trận cười sảng khoái thì còn gì bằng. Đối với ông cha ta ngày
xưa, khi chưa có các công nghệ hiện đại như ngày nay để tạo ra tiếng cười
giải toả mệt mỏi , mà đơn giản chỉ là những câu truyện cười có kết cấu khá
đơn giản, ngắn gọn và dễ nhớ nhưng lại vô cùng sâu sắc. Không chỉ với
mục đích gây cười mà truyện cười dân gian ngày xưa còn có chức năng
phản ánh đời sống của nhân dân qua quá trình lao động, sản xuất, châm
biếm thói hư tật xấu của con người, hay thậm chí là dung nó như một vũ
khí đấu tranh chống lại chế độ phong kiến thối nát thời bấy giờ. Nhận thức
được tầm quan trọng cũng như giá trị nội dung nghệ thuật sâu sắc cùng với
Trang 1
sự yêu thích thể loại văn học dân gian đặc sắc này, các thành viên trong
nhóm đã cùng nhau phân tích , “ mổ xẻ” từng nội dung được nhân dân ta
phản ánh trong truyện cười và xin đưa ra các nhận định trong bài tiểu luận
sau. Trong quá trình làm bài có thể còn nhiều sai sót, tuy góp nhặt từ nhiều
nguồn tài liệu khác nhau nhưng đa phần là ý kiến chủ quan, vì thế mong
rằng sau khi xem qua bài này, thầy sẽ có những ý kiến góp ý để chúng em
hoàn thiện thêm bài làm của nhóm, cũng như thu thập thêm kiến thức
khách quan hơn.
I. SƠ LƯỢC VỀ TRUYỆN CƯỜI
1. Khái niệm
Truyện cười là những truyện kể về những hiện tượng đáng cười
trong cuộc sống, làm cho chúng ta cười, có thể là cười mỉm hoặc cười
giòn giã, cũng có khi là nụ cười nhếch mép với thái độ căm phẫn hay
khinh ghét.
2. Nội dung và nghệ thuật
2.1.Nội dung

Trạng ( tầng lớp trí thức thời bấy giờ), có rất nhiều trạng như: Trạng
Lợn, Trạng Lường, Thủ Thiệm, Thằng Cuội,…trong đó số lượng
truyện của Trạng Quỳnh được biết đến khá nhiều cho đến ngày nay. Vào
giữa thế kỉ XVIII đến cuối thế kỉ XIX, khi chế độ phong kiến đang trên
bước đường suy tàn và bắt đầu bộc lộ bản chất xấu xa, tàn nhẫn, đúng
lúc đó Trạng Quỳnh xuất hiện với sự thông minh, nghịch ngợm đến cao
độ, “ đánh” cho tơi bời từ trên xuống dưới, từ Vua- Chúa, quan lại
cho đến những tên lính tham lam, cậy thế vơ vét tiền bạc của nhân dân
và đánh vào tận những tường thành của chế độ phong kiến lỗi thời, vào
Trang 3
thần thánh, không một chút nể nang. Để làm rõ quan điểm trên, chúng
ta phải đi vào phân tích mẫu truyện về nhân vật này. Xin phân tích
truyện : “ Tất cả đều câm điếc”. Truyện kể như sau:
Sinh thời, lúc còn thanh niên, nổi tiếng là người thông thái,
hiểu rộng, biết nhiều, nhưng Quỳnh không ưa gì chuyện cử nghiệp bởi
chính ông là người luôn châm chọc cái cảnh phải luồn cúi của các "Bậc
công hầu". Vì vậy, mỗi lần triều đình mở khoa thi, nhiều người giục
chàng lều chõng ứng thí, chàng đều gạt phăng, tìm cách nói lãng sang
chuyện khác. Lần ấy vì nể thầy học, lời khuyên của bạn bè, và lòng kỳ
vọng của dân làng, Quỳnh đành đi thi cho phải phép. Năm đó, nhà Chúa
mừng sinh nhật con trai, các quan trường bèn nảy ra ý định nịnh hót
chúa, bàn nhau ra đề thi nói về điềm lành của đất nước. Đoán được ý ấy,
Quỳnh nghĩ ra cách làm một bài văn phải hàm được hai nghĩa: Bề
ngoài, đọc lên nghe như lời ca công đức của chúa và sự an vui của mọi
người, nhưng nghĩa ẩn của nó lại là một sự phủ định. Trong bài văn ấy
có hai câu khái quát hiện trạng đất nước như sau:
"Quan tắc cổ, dân tắc cổ, đái hàm quan Nghiêu Thuấn chi dân".
(Nghĩa là: Quan cũng theo phép xưa, dân cũng theo phép xưa, đội ơn
quan, dân được sống đời Nghiêu Thuấn) và đối lại:
"Thượng ung tai, hạ ung tai, ỷ đầu lai Đường ngu chi đức".

thối tai".
(Ung tai tức thối tai, là cả trên dưới đều là một lũ điếc đấy ạ). Vì điếc hết
nên không biết rằng "ỷ đầu lai Đường ngu chi đức" nghĩa là hắn bảo " ỉa
vào đầu lũ nha lại dám bảo rằng kẻ sĩ đang mở mặt giữa đời Đường Ngu".
- Lão quát! Thật láo quá! Vậy thì nên xử lý như thế nào?
- Khải Chúa! Đối với Quỳnh phải hết sức thận trọng. Không thể bắt bẻ
hắn ta, vì trên giấy trắng mực đen không thể luận tội được. Chí có một
cách bí mật đánh hỏng y. Thần là chủ khảo, nên điều ấy không khó, xin
chúa hãy yên lòng.
Mà đánh hỏng Quỳnh có nghĩa là làm theo đúng ý của Quỳnh đâu có
cần đỗ đạt. Quỳnh đi thi là để đáp lại tấm thịnh tình của mọi người thân,
Trang 6
lại có cơ hội đả kích vào thói xu nịnh của đám quan trường và "Chọc" nhà
chúa một trận nên thân, còn mình thì vẫn giữ tròn khí tiết.
Bằng sự thông minh, tài trí của mình, Trạng Quỳnh đả kích mạnh
mẽ tầng lớp vua chúa cũng như bọn nịnh thần thời bấy giờ, trong đó cách
dùng từ đồng âm trong tiếng Hán và Nôm hết sức đặc sắc , bên ngoài
tiếng Hán là những mỹ từ nghe thật êm tai lúc ban đầu nhưng thực chất
từng câu từng chữ từ miệng Quỳnh thốt ra đều có ẩn ý mang đậm tính
phê phán, châm biếm gay gắt. Trong thời đại phong kiến , đáng lý ra vua
chúa đại diện cho cái cao cả, tốt đẹp thì mới thu phục được lòng dân, vậy
mà đàn áp, bóc lột nhân dân , lúc dân khó khăn nhất lại không thấy vua
quan lo lắng mà làm lơ, lo cho riêng bản thân mình “ Quan tắc cổ, dân
tắc cổ”, mị dân , chưa làm được gì cho dân mà tự xưng “ đái hàm quan
Nghiêu Thuấn chi dân” ( theo nghĩa Hán ). Ngoài ra, truyện cười này
cũng cho ta thấy được mặt trái của chế độ phong kiến thối nát , sự quan
liêu của quan trường, cả vua lẫn quan lại coi thi. Chấm thi theo cảm tính,
chủ quan, hễ thí sinh khen nghe mát tai, mát dạ thì được đổ, còn bôi nhọ
danh dự, phê phán thì lại đánh rớt, sự bất công thể hiện khá rõ nét trong
thi cử thời bấy giờ. Đối với một bậc tài trí như Quỳnh, không những

tiếp tục đứng lên gồng gánh tài chính cho đất nước và rồi bị vơ vét hết
vào tay giai cấp thống trị nghĩ mà nhức nhối, vừa thương cho cảnh cùng
quẩn của nhân dân vừa hận bọn vua chúa quan lại và tay sai xu nịnh.
III. KẾT LUẬN
Truyện cười gắn liền với lao động sản xuất của nhân dân cũng
như các thể loại văn học dân gian khác, tuy nhiên cũng có điểm khác biệt
ví như truyện cổ tích nói về cả cái thiện lẫn cái ác và thiện lúc nào cũng
Trang 8
thắng ác, còn đối với truyện cười nội dung xoay quanh nó chỉ là để phê
phán cái xấu của xã hội, như là tấm gương phản ánh tất cả , mà bất kỳ ai
làm điều trái quấy khi soi mình vào đều phải hổ thẹn.
Truyện cười luôn là người bạn thân của tầng lớp nhân dân, như
một bàn tay vô hình bóc tách , phơi bày điều xấu mà không ai có thể phát
hiện ra được, đồng thời cũng là đôi cánh để nhân dân gửi đi những thông
điệp về khát vọng dân chủ, một cuộc sống ấm no, công bằng và hạnh
phúc kể cả người trong quá khứ, hiện tại và cả tương lai.
Trang 9