TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
***************

NGUYỄN PHƯƠNG DIỆP

VẬN DỤNG KĨ THUẬT KHĂN PHỦ BÀN
VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG “THAO TÁC
LẬP LUẬN PHÂN TÍCH”
NGỮ VĂN 11
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Ngữ văn

Người hướng dẫn khoa hoc

ThS. DƯƠNG THỊ MỸ HẰNG

HÀ NỘI, 2017


LỜI CẢM ƠN
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo,
ThS. DƯƠNG THỊ MỸ HẰNG- người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ
bảo tận tình để tôi hoàn thành khóa luận này.
Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn của mình tới các thầy, cô giáo trong
khoa Ngữ Văn, đặc biệt là các thầy cô trong tổ Phương pháp dạy học Ngữ
văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 và các bạn sinh viên trong nhóm khóa
luận đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày 10 tháng 4 năm 2017
Tác giả

Giáo viên

HS

Học sinh

NXB

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

PP

Phương pháp

PT

Phân tích

KT

Kĩ thuật

KTDH

Kĩ thuật dạy học


4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .................................................................... 8
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 8
5.1. Phương pháp thống kê................................................................................ 8
6. Bố cục của khóa luận .................................................................................... 9
NỘI DUNG..................................................................................................... 10
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN .......................... 10
1.1. Cơ sở lý luận ............................................................................................ 10
1.1.1. Kĩ thuật dạy học .................................................................................... 10
1.1.2. Kĩ thuật khăn phủ bàn ........................................................................... 11
1.2. Thao tác lập luận phân tích trong văn bản nghị luận ............................... 12
1.2.1. Khái niệm văn bản nghị luận ................................................................ 12
1.2.2 Thao tác lập luận trong văn bản nghị luận ............................................. 13
1.3. Cơ sở thực tiễn ......................................................................................... 18
1.3.1. Thực trạng dạy thao tác lập luận phân tích trong chương trình Ngữ văn
THPT ............................................................................................................... 18
1.3.2. Thái độ học tập của HS ......................................................................... 19
Chương 2. CÁCH THỨC SỬ DỤNG KỸ THUẬT KHĂN PHỦ BÀN
VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG THAO TÁC LẬP LUẬN PHÂN TÍCH NGỮ VĂN 11 ................................................................................................. 20
2.1 Mục tiêu dạy học ....................................................................................... 20
2.2. Nội dungThao tác lập luận phân tích trong SGK Ngữ văn THPT .......... 22


2.3. Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn để dạy bài Thao tác lập luận phân tích...... 23
2.3.1. Mục tiêu cần đạt .................................................................................... 23
2.3.2. Cách tiến hành ....................................................................................... 24
2.4. Sử dụng kỹ thuật khăn phủ bàn vào dạy học bài thực hành “ Luyện tập
thao tác lập luận phân tích” - Ngữ văn 11 ....................................................... 26
2.4.1. Mục tiêu cần đạt .................................................................................... 26
2.4.2. Cách tiến hành ....................................................................................... 26
2.5. Một số lưu ý khi sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn trong dạy học nội dung

vào dạy học là công việc có ý nghĩa khoa học.
Trong quá trình tư duy, con người đã sử dụng rất nhiều thao tác như phân
tích, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa... Phân tích là hoạt động giúp
con người có cơ sở xác định rõ đặc điểm về nội dung, hình thức, cấu trúc và
mối quan hệ bên trong, bên ngoài của đối tượng, của vấn đề, qua đó đưa ra
những nhận xét, đánh giá chính xác, khách quan, đảm bảo tính khoa học. Hoạt
động học tập của HS là một quá trình nhận thức. Trong quá trình đó, phân tích
không thể vắng mặt. Rèn luyện kĩ năng phân tích là công việc của bất cứ lĩnh
vực khoa học nào. Đối với việc học, công việc này luôn là một nhiệm vụ quan
trọng.
Ở trong chương trình Ngữ văn, phân tích là một thao tác lập luận của
1


văn bản nghị luận. Nó nằm trong hệ thống các thao tác lập luận như: giải
thích, chứng minh, bình luận, so sánh, bác bỏ... và là cơ sở tạo ra cách thức
lập luận nhằm tạo sự chính xác, khách quan cho vấn đề được bàn bạc trong
văn nghị luận, giúp cho vấn đề được trình bày khoa học, tạo ra sự thuyết phục
cho người tiếp nhận. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều học sinh chưa thấy hết
được vai trò, ý nghĩa của phân tích cũng như mối liên hệ giữa phân tích trong
nghệ thuật với phân tích trong thực tế đời sống. Không ít em còn cảm thấy
đây là thao tác khó và ngại làm. Mặt khác, giờ làm văn trong nhà trường phổ
thông hiện nay được giáo viên giảng dạy theo chiều hướng nghiêng về lí
thuyết. GV thuyết trình nhiều, HS chưa có sử chủ động trong học tập. Theo
tinh thần đổi mới về phương pháp dạy học, những hạn chế trên là một rào cản
cần phải được tháo gỡ.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Vận
dụng kĩ thuật khăn phủ bàn vào dạy học nội dung THAO TÁC LẬP LUẬN
PHÂN TÍCH” - Ngữ văn 11, nhằm mục đích giúp cho việc dạy và học Làm
văn ở phổ thông đạt được chất lượng tốt hơn.

nghệ thuật.
Cùng bàn về vấn đề phân tích, các tác giả Trần Đình Sử (chủ biên), Lê A,
Nguyễn Quang Ninh, Hà Bình Trị, Trần Đăng Xuyền [75, 17] đưa ra những
nét khái quát về kiểu bài phân tích văn học cụ thể như sau: Sau khi đưa ra
định nghĩa “Phân tích văn học”, các tác giả đã nêu ra yêu cầu chung với bài
phân tích văn học. Theo các tác giả này bài phân tích văn học cần có các yêu
cầu sau: Không chấp nhận sự suy diễn chủ quan, tùy tiện mà cần thiết phải có
một thái độ khách quan, khoa học. Giá trị bài phân tích văn học là đem lại
những hiểu biết đúng đắn, xác thực, cụ thể về một hiện tượng văn học. Yêu
cầu lí tưởng đối với một bài phân tích là phải có những phát hiện về các giá
trị văn học. Còn về hình thức, bài phân tích văn học phải được trình bày rành
mạch, bố cục rõ ràng, suy luận chặt chẽ, dẫn chứng tiêu biểu.
Và theo những tác giả trên thì kiểu bài này có những dạng đề như: Phân

3


tích tác phẩm văn học và phân tích vấn đề văn học.
Các tác giả Trần Đình Sử (chủ biên), Phan Trọng Luận, Nguyễn Minh
Thuyết trong cuốn Làm văn 12 (NXB Giáo dục, 1994) [55,19] đã dành hẳn
một bài trong phần hai: “Một kiểu bài nghị luận” để bàn về phân tích văn
học. Sau khi đưa ra khái niệm về bài phân tích văn học, các tác giả này cũng
đi sâu vào cách làm từng kiểu bài phân tích văn học như sau: Phân tích tác
phẩm văn học và phân tích vấn đề văn học.
Trong cuốn Làm văn 12 (Sách chỉnh lí hợp nhất 2000 - NXB Giáo dục)
[55, 20], các tác giả Trần Đình Sử (chủ biên), Phan Trọng Luận, Nguyễn
Minh Thuyết đã đưa ra một số phương pháp PT văn học, như:
1. Muốn PT một đối tượng thì ta phải chia tách nó thành từng bộ phận
hay từng phương tiện để PT.
2. Để thực sự bước vào PT nội dung bên trong của hiện tượng văn học

Làm văn nghị luận ở lớp 11 là các thao tác lập luận: PT, so sánh, bác bỏ và
bình luận. Trước đây, các sách Làm văn thường quan niệm PT, so sánh,
chứng minh, bình luận là một kiểu bài. Trên thực tế, không một bài văn nghị
luận nào chỉ vận dụng một thao tác. Ví dụ: Không có một kiểu nghị luận nào
chỉ thuần túy PT và cũng không có một kiểu văn nghị luận nào lại không có
mặt thao tác PT. Bởi vậy, hợp lí hơn cả là nên xem PT, so sánh, bình luận,
bác bỏ... là những thao tác lập luận.
Hay cuốn SGK Ngữ văn 11 [25, 6], đã quan niệm: Mỗi sự việc, hiện
tượng bao giờ cũng được tạo bởi nhiều yếu tố. Các yếu tố này không tồn tại
độc lập mà có nhiều mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau trong một chỉnh
thể thống nhất. Trong quá trình nhận thức, việc chia nhỏ đối tượng thành
nhiều yếu tố để đi sâu xem xét một cách kĩ càng nội dung và mối quan hệ
bên trong cũng như bên ngoài chúng gọi là PT.
Các cách PT cũng không bó hẹp trong một hướng là đi sâu chia tách đối
tượng ra thành nhiều bộ phận để xem xét mà còn nêu lên các cách PT khác

5


như PT bằng cách nêu định nghĩa; chỉ ra nguyên nhân - kết quả; giảng giải,
cắt nghĩa, bình giá… Cũng cần lưu ý rằng mỗi thao tác lập luận có thể đứng
độc lập thành một phép lập luận lớn, nhưng cũng có khi ở một cấp độ nhỏ
hơn nó là phương tiện cho một phép lập luận khác. Chẳng hạn, các thao tác
giải thích, chứng minh, so sánh, bác bỏ… trong một trường hợp cụ thể chúng
đều có thể thuộc lập luận phân tích.
Tuy nhiên, việc đưa phương pháp cụ thể, hợp lý để dạy TTLLPT là điều
còn mới mẻ, bởi lẽ, đây là điều còn cần nhiều những suy nghĩ, bàn bạc.
Trong khi đó, việc dạy học Thao tác lập luận phân tích trong SGK Ngữ văn
11 cần phải dựa trên một cơ sở lí thuyết thống nhất, hợp lý để học sinh thực
sự hiểu và biết vận dụng những tri thức đó vào phân tích, tìm hiểu các vấn đề

nghiên cứu theo các góc độ khác nhau. Đã có rất nhiều tài liệu, công trình
nghiên cứu đóng góp những kiến thức bổ ích giúp người giáo viên vận dụng
trong việc giảng dạy Làm văn có hiệu quả hơn. Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn
là kiến thức mới chưa được sử dụng rộng rãi. Vì vậy các công trình nghiên
cứu đi sâu vào mảng kiến thức dành riêng cho đối tượng THPT còn ít ỏi. Các
tài liệu hướng dẫn cụ thể còn ít và khó tìm, hơn nữa thường bao quát, chung
chung chứ chưa đi vào từng bài cụ thể và chưa phục vụ tập trung cho mảng
kiến thức nào. Việc nghiên cứu sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn trong dạy học
phân môn Làm văn là mong muốn cụ thể hoá các phương pháp, biện pháp,
hình thức dạy học theo hướng tích cực.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi hướng đến các mục đích:
 Góp phần vào việc tìm hiểu cơ sở lí thuyết về thao tác lập luận phân
tích, đề ra cơ sở lí thuyết phục vụ cho giáo viên và cách thức dẫn dắt học sinh
sử dụng PT để hiểu một vấn đề xã hội hoặc văn học. Qua đó, giúp các em
biết cách thực hiện TTLLPT khi tạo lập văn bản nghị luận.
 Vận dụng kĩ thuật dạy học “Khăn phủ bàn” vào thực tiễn dạy học,

7


nâng cao chất lượng dạy học làm văn.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu của đề tài, khóa luận tập trung vào
những nhiệm vụ chủ yếu sau:
- Tổng hợp những tri thức cơ bản về thao tác lập luận phân tích, kĩ thuật
khăn phủ bàn.
- Khảo sát cơ sở thực tiễn của đề tài.
- Nêu ra cách ứng dụng kĩ thuật “Khăn phủ bàn” vào dạy học thao tác

dung của khóa luận được triển khai cụ thể thành 3 chương:
- Chương 1. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
- Chương 2. Cách thức sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn vào dạy học nội
dung Thao tác lập luận phân tích - Ngữ văn 11
- Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

9


NỘI DUNG
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Kĩ thuật dạy học
a. Khái niệm
Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của GV và HS
trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy
học. Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học.
Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kĩ thuật đặc thù của từng phương
pháp dạy học, ví dụ kĩ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại. Ngày nay người ta chú
trọng phát triển và sử dụng các kĩ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo
của người học như “động não”, “tia chớp”, “bể cá”, XYZ, bản đồ tư duy...
b. Các kĩ thuật dạy học tích cực
Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc
biệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của HS vào quá trình dạy học,
kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của HS.
Một số kĩ thuật dạy học tích cực: Kĩ thuật động não (brainstorming), kĩ
thuật mảnh ghép, kĩ thuật học theo góc, kĩ thuật khăn phủ bàn, sơ đồ KWL và
học theo dự án.
Nhìn chung, các nghiên cứu đều thống nhất cho rằng: PPDH, KTDH tích
cực là những PP và KT dạy học hướng tới việc phát huy tính tích cực, sáng

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS.
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với HS.
b. Cách tiến hành
- Chia HS thành các nhóm và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0.
- Trên giấy A0 chia thành các phần, gồm phần chính giữa và các phần
xung quanh. Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm(ví dụ
nhóm 4 người). Mỗi người ngồi vào vị trí tương ứng với thành phần xung quanh.

11


- Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trung suy ngĩ
trả lời câu hỏi/ nhiệm vụ theo cách nghĩ, cách hiểu riêng của mỗi các nhân và
viết vào phần giấy của mình trên tờ giấy A0.
- Trên cơ sở những ý kiến của mỗi cá nhân, HS thảo luận nhóm, thống
nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa của tờ giấy A0 “Khăn phủ bàn”.
c. Tác dụng đối với học sinh
- HS được học cách tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khác
nhau vì vấn đề đưa ra có tính mở, có nhiều cách giải quyết khác nhau.
- Rèn luyện kĩ năng làm việc độc lập, kĩ năng giải quyết vấn đề.
- Sự phối hợp làm việc giữa cá nhân và làm việc theo nhóm tạo cơ hội
nhiều hơn cho học tập có sự phân hóa.
- Nâng cao mối quan hệ giữa HS. Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp học
cách chia sẻ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau.
- Nâng cao hiệu quả học tập.
1.1.2.3. Mối liên hệ giữa kỹ thuật khăn phủ bàn và phương pháp thảo
luận nhóm
Kỹ thuật KPB là thao tác bộ phận của phương pháp thảo luận nhóm. Đây
là PPDH mà GV áp dụng trong giờ học để khơi gợi hứng thú cho HS trong
giờ học Làm văn nói riêng và học môn Ngữ văn nói chung. Phương pháp này

và yêu cầu kỹ thuật nhất định. Thao tác lập luận là quá trình triển khai lí lẽ
một cách lô gic nhằm phát hiện thêm một chân lí mới từ chân lí đã có.
Để tạo lập một văn bản nghị luận, trong quá trình triển khai nội dung văn
bản, nhiều khi người viết sử dụng đến các thao tác. Những thao tác đó gọi là
thao tác nghị luận. Thao tác nghị luận chính là những động tác được thực hiện
theo trình tự và yêu cầu kĩ thuật được quy định trong hoạt động nghị luận
nhằm đạt đến mục đích nhất định.
1.2.2.2. Thao tác lập luận giải thích
Thao tác lập luận giải thích là sự cắt nghĩa một sự vật, hiện tượng, khái

13


niệm để người khác hiểu rõ, hiểu đúng vấn đề.
Giải thích trong văn nghị luận là làm cho người đọc hiểu rõ được tư
tưởng, đạo lí, phẩm chất, quan hệ cần được giải thích nhằm nâng cao nhận
thức, trí tuệ, bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm.
Cách giải thích: Người nói, người viết cần tìm đủ lí lẽ để giảng giải, cắt
nghĩa vấn đề cần bàn bạc đó là gì?
1.2.2.3. Thao tác lập luận chứng minh
Thao tác lập luận chứng minh là dùng những bằng chứng chân thực, đã
được thừa nhận để chứng tỏ đối tượng.
Cách chứng minh: Đưa lí lẽ trước, xác định vấn đề chứng minh để tìm
nguồn dẫn chứng phù hợp. Dẫn chứng phải phong phú, tiêu biểu, toàn diện sát
hợp với vấn đề chứng minh, sắp xếp dẫn chứng phải logic, chặt chẽ và hợp lý.
1.2.2.4. Thao tác so sánh
Thao tác so sánh là một thao tác lập luận nhằm đối chiếu hai hay nhiều
sự vật, đối tượng hoặc là các mặt của một sự vật để chỉ ra những nét giống
nhau hay khác nhau, từ đó thấy được giá trị của từng sự vật hoặc một sự vật
mà mình quan tâm.

luận cứ và luận chứng. Bác bỏ ý kiến sai là dùng lý lẽ và dẫn chứng để phân
tích, lí giải tại sao như thế là sai.
Cách bác bỏ: Nêu ý kiến sai trái, sau đó phân tích, bác bỏ, khẳng định ý
kiến đúng, nêu từng phần ý kiến sai rồi bác bỏ theo cách cuốn chiếu từng phần.
Có ba cách bác bỏ là bác bỏ luận điểm, bác bỏ luận cứ và bác bỏ lập luận.
1.2.3. Thao tác lập luận phân tích trong văn bản nghị luận
Thao tác lập luận phân tích là một trong những thao tác cơ bản nhất để
tiến hành lập luận. Đây là cơ sở lý luận quan trọng của đề tài, nên trong phần
này chúng ta đi sâu vào việc trình bày chi tiết về TTLLPT.
a. Khái niệm lập luận phân tích
Trong quá trình khám phá thế giới khách, loài người đã nhận thấy bất cứ
một đối tượng, một sự vật nào cũng đều do nhiều bộ phận hợp thành, mỗi bộ

15


phận lại có những đặc trưng và tính chất riêng biệt của nó. Muốn hiểu đúng và
sâu sắc đối tượng, ta cần nắm vững đặc trưng của từng bộ phận hợp thành đối
tượng ấy. Để làm được việc đó chúng ta cần sử dụng PT.
Phân tích là một từ Hán Việt. Nếu chiết tự ra thì “Phân” hay “Tích” đều
có nghĩa là cắt, xẻ, tách ra. Song, PT không phải chỉ là để tách ra mà đó là
thao tác được thực hiện nhằm tạo ra cơ sở thực hiện giúp con người khảo sát,
tìm hiểu, khám phá một đối tượng, một sự việc, hiện tượng nào đó.
Trong làm văn nghị luận, PT là thao tác người viết chia nhỏ vấn đề bàn
luận để xem xét tìm hiểu đặc điểm, bản chất của từng phương diện tạo nên
vấn đề và qua đó, giúp cho người tiếp nhận có thể nhận thức vấn đề một cách
sâu sắc, cụ thể hơn. Hơn nữa, nhờ có PT mà người viết có thể trình bày vấn đề
một cách khoa học, có hệ thống, thể hiện đúng bản chất của vấn đề cần bàn
luận. Không chỉ thế, PT còn giúp người viết rút ra được những kết luận, đúc
rút được vấn đề một cách hợp lí và có sức thuyết phục.

đặc điểm như sau:
Nói tới PT là nói tới sự chia nhỏ, phân tách. Tuy nhiên, trong văn bản
nghị luận thì công việc “Phân tích” này cần dựa trên những tiêu chí, những
mối quan hệ nhất định. Đó có thể là quan hệ giữa các yếu tạo nên đối tượng,
quan hệ nhân quả, quan hệ giữa đối tượng và các đối tượng liên quan, quan hệ
giữa người PT và đối tượng PT...
Chúng ta đã biết, cái đích của PT là giúp người tiếp nhận nhận thấy rõ
các đặc điểm nội dung, hình thức, cấu trúc, các quan hệ bên trong và bên
ngoài của sự vật, hiện tượng, của vấn đề và hiểu được giá trị của đối tượng,
của vấn đề đó. Muốn vậy thì PT là phải đi sâu vào từng phương diện cụ thể để
xem xét chi tiết mọi khía cạnh, mọi yếu tố của đối tượng, của vấn đề trong
mối quan hệ biện chứng với cái chung, cái tổng thể. Đây cũng chính là đặc
trưng nổi bật của PT.
Kết quả của PT không chỉ là chia nhỏ mà cái đích cuối cùng của thao tác

17


này là để tổng hợp khái quát các mặt của đối tượng, để có một cái nhìn tổng
thể, toàn diện về đối tượng đó. Như vậy, PT bao giờ cũng phải gắn liền với
tổng hợp, khái quát. Có như vậy, PT mới thực sự có ý nghĩa.
Trên đây là những đặc điểm cơ bản của TTLLPT. Nắm chắc những đặc
điểm này sẽ đảm bảo cho lập luận PT thành công.
1.3. Cơ sở thực tiễn
1.3.1. Thực trạng dạy thao tác lập luận phân tích trong chương trình Ngữ
văn THPT
Có thể nói, trong chương trình Làm văn hiện hành thao tác lập luận phân
tích không còn là một nội dung khá mới mẻ. Nhưng trên thực tế, trong quá
trình giảng dạy giáo viên mới chỉ bám sát vào SGK và SGV để vừa dạy kiến
thức, vừa rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh.

Mặt khác sự tự học và tư duy rèn luyện của các em còn hạn chế. Do đó, khi đi
vào tạo lập văn bản nghị luận phần lớn các em vận dụng thao tác lập luận
phân tích chưa được linh hoạt và sáng tạo. Nhiều bài viết còn chưa tuân thủ
theo các bước của thao tác lập luận phân tích nên bài viết không rõ ràng và
không có sức thuyết phục.
Một thực tế nữa còn tồn tại là vấn đề chữa lỗi của học sinh sau khi giáo
viên trả bài. Nhiều em còn ngại sửa, thậm chí chỉ sửa qua loa hoặc không sửa
trong trong khi giáo viên hướng dẫn thực hành. Đó là một hạn chế lớn cần
phải khắc phục ở học sinh, nó cho thấy việc luyện tập thực hành vẫn chưa
được các em ý thức đầy đủ.
Từ thực trạng dạy - học của giáo viên và học sinh như trên ta thấy: Để
việc dạy học làm văn thực sự chủ động, sáng tạo, học sinh biết vận dụng thao
tác lập luận phân tích một cách linh hoạt và có hiệu quả theo yêu cầu đổi mới là
không ít khó khăn. Khắc phục những khó khăn đó không hề đơn giản, cần phải
có thời gian. Hơn nữa, nó cũng phải có sự tận tình, sáng tạo của mỗi giáo viên.

19