Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
Phần I
Đặt vấn đề
I/ Lí do chọn đề tài .
Thơ ca trữ tình dân gian đợc sáng tác, nuôi dỡng, lu truyền bởi
tập thể nhân dân lao động. Nhân vật trữ tình trong thơ ca dân gian là
những con ngời bình dị, những ngời dân lao động. Chính qua con mắt
suy nghĩ và trái tim của họ, cuộc sống đợc phản ánh một cách chân thật
và đa dạng. Các nhà nghiên cứu, các nghệ sĩ Việt Nam đã từng đánh giá
rất cao giá trị nhiều mặt của thơ ca dân gian: Là tiếng tơ đàn muôn
điệu của tâm hồn quần chúng
Nằm trong dòng văn học dân gian, ca dao nh dòng suối đậm đà
hồn thiêng dân tộc, ngọt ngào hơng sắc đồng quê. Xuân Diệu trong lời
bạt cho sách dân ca miền Nam trung bộ có viết Những câu ca dao từ
Nam chí Bắc nh có đất, nh có nớc nh có cát, nh có biển, nh có mồ hôi
ngời, chúng ta sẽ cảm thấy dần dần tụ lại nơi khoé mắt một giọt ớt sáng
ngời. Đó là một giọt tinh tuý chắt ra từ ruột già của non sông
Những bài ca dao là dòng sữa ngọt lành nuôi dỡng tâm hồn và
bồi đắp năng khiếu thẩm mỹ cho thế hệ trẻ. Là sáng tác của quần chúng
nhân dân, những bài ca dao có tác dụng giáo dục và giáo dỡng to lớn
đối với các thế hệ học sinh phổ thông. Ca dao đem lại cho ta những
hiểu biết phong phú và đa dạng về cuộc sống của nhân dân qua các thời
đại. Đó là những kinh nghiệm sản xuất, không tìm đến với ca dao -
Những tác phẩm nghệ thuật của Cha Ông đợc lu truyền qua trờng kỳ
lịch sử. Ca dao có tác dụng giáo dục nhiều mặt nhng chủ yếu và cốt lõi
nhất là: " Bối đắp tâm hồn dân tộc cho thế hệ trẻ" Bởi vì ca dao cùng
với văn học dân gian chính là hồn dân tộc, là bản sắc Việt Nam. Ca dao
chính là nơi thể hiện những cung bậc tình cảm của ngời Việt Nam. Các
bài ca dao của nhân dân ta tràn đầy lòng nhân ái và lấp lánh ánh sáng
của trí tuệ. Với tiềm năng và sức mạnh đó, ca dao sẽ góp phần tích cực
Ngời thực hiện

- Hệ thống câu hỏi gợi mở, phát hiện, phân tích, khái quát nâng cao
kết hợp với lời bình của giáo viên
IV/ Tài liệu tham khảo :
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
2
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài soạn, xây dựng câu hỏi
theo phơng pháp tích hợp và tích cực, giảng dạy ca dao ở trờng phổ
thông.
" Phơng pháp dạy tác phẩm dân gian"
" Tiếp cận ca dao theo thi pháp ca dao"
" Đi tìm một mô hình dạy học ca dao trong trờng phổ thông"
Giáo trình văn học dân gian.
Phần II
Nội dung
I- Cơ sở lí luận :
Điều trớc tiên khi xác định đặc điểm nội dung nghệ thuật của ca
dao cần phải chú ý rằng, ta đang tiếp xúc với dạng thơ trữ tình mà về
nguyên tắc cảm nhận nghệ thuật khác cơ bản với thơ ca trữ tình. Nếu
nh các thể loại tự sự ( Truyền thuyết, cổ tích ) các hiện tợng và sự kiện
chiếm vị trí chủ đạo thì trong thơ ca trữ tình, sự biểu đạt t tởng, tình
cảm có vai trò đặc biệt quan trọng. Ngôn ngữ trong ca dao là thứ ngôn
ngữ nghệ thuật giản dị đẹp đẽ trong sáng, chính xác vì đã đợc gọt giũa,
trau chuốt, chắt lọc qua hàng bao thế hệ. Nội dung của ca dao phản ánh
những t tởng, tình cảm của ngời lao động - tiếng hát ngợi ca cuộc sống.
Bởi vậy khi tìm hiểu ca dao ta phải căn cứ vào đặc trng thể loại để phân
tích có hiệu quả.
II- Thực trạng việc giảng dạy và học tập phần văn
học dân gian của lớp 7A1.

+ Nói nhỏ không lu loát, cha mạnh dạn
+ Chữ viết xấu, cẩu thả, diễn đạt lủng củng
+ Cha thuộc nhiều ca dao
- Gia đình cha thật quan tâm đến việc học tập của học sinh
Từ những căn cứ trên, chúng tôi có những giải pháp phù hợp, kịp thời
trong việc giảng dạy.
2. Khảo sát, kiểm tra hứng thú học tập của học sinh .
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
4
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
Ngay từ khi nhận lớp, chúng tôi đã tìm hiểu phân loại các đối t-
ợng học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu, đồng thời tìm hiểu nguyên nhân
của từng đối tợng. Chúng tôi chú trọng ở 2 đối tợng học sinh giỏi, yếu.
Việc phân loại dựa vào kết quả khảo sát đầu năm, kết quả học tập của
học sinh trong 2 tuần nhận lớp .
Kết quả cụ thể là:
TSHS Giỏi Khá T. bình Yếu Kém
7A
1
= 46 02 16 22 06
Nh vậy số học sinh giỏi còn quá ít 3/46 chiếm 8,5%. Khi tìm hiểu
cụ thể một số đối tợng học sinh, chúng tôi thấy các em còn có những
điểm yếu: Nắm, hiểu văn bản cha sâu, thuộc các bài ca dao ít, khả năng
diễn đạt còn yếu cha thực sự yêu thích môn văn. Có một số gia đình
cha quan tâm đến con, em mình, nên điều kiện học tập còn thiếu thốn.
Cũng có gia đình thiên hớng học sinh cho các em học môn tự nhiên.
- Một số em cho rằng môn Văn là do năng khiếu, có cố gắng
cũng không giỏi đợc .
- Một số em say mê môn Văn, thích đọc truyện thì viết khá tốt .

chào đời đợc nghe những lời hát ru à ơi của mẹ, của bà, để khi lớn lên
lại gửi gắm tình cảm của mình qua lời ca, các em cảm nhận đợc những
tâm hồn tình cảm của ngời dân Việt. Trong ca dao, những cảm xúc,
những suy nghĩ và tình cảm đợc biểu hiện đều gắn liền với những cảnh
ngộ sống, đều do hoàn cảnh, những cảnh ngộ đời sống đó tạo ra, gợi
lên. Vì vậy khi giảng dạy phần này với từng bài ca dao cụ thể, chúng tôi
đã cố gắng gợi ra đa các em vào từng hoàn cảnh, từng lời ca của mỗi
bài.
Qua mỗi bài chúng tôi đã phát huy u thế của ca dao bằng cách tạo
tâm thế cho giờ học qua giọng đọc diễn cảm, có thể hát dân ca để mở
rộng thêm vốn hiểu biết của học sinh.
Ví dụ: Khi dạy bài dân ca về quê hơng đất nớc, con ngời ( tiết 10)
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng mênh mông bát ngát
Đứng bên tê đồng ngó bên ni đồng thấy bát ngát mênh mông.
Thân em nh chẽn lúa đòng đòng
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
6
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
Phất phới dới ngọn nắng hồng ban mai
Hai câu thơ đầu học sinh dễ dàng nhận vẻ đẹp rộng lớn bao la,
các cánh đồng lúa, đó là vẻ đẹp" Cò bay mỏi cánh sao không thấy bờ"
nhng câu lục bát cuối.
Thân em nh chẽn lúa đòng đòng
Phát phơ dới ngọn nắng hồng ban mai.
Học sinh cha hiểu đợc - Vì một lẽ đơn giản : Xã hội ta ngày nay
có sự bình đẳng, tự do hôn nhân, không còn cảnh ép duyên nh xa nữa,
hơn nữa các em mới là học sinh lớp 7, tuổi còn nhỏ làm sao hiểu đ-
ợc"Phất phơ dới ngọn nắng hồng ban mai" là nói về tơng lai- tơng lai
cuộc đời, tình yêu và hôn nhân. Vì vậy khi giảng bài này chúng tôi đã

Nếu chủ thể bài ca đợc xác định là cô gái thì nội dung bài ca dao
sẽ nghiêng về thể hiện niềm tự hào về vẻ đẹp của ngời con gái thôn quê.
Nếu chủ thể bài ca xác định là chàng trai thì nội dung bài ca sẽ
nghiêng về lời ngợi ca về vẻ đẹp của ngời phụ nữ thôn quê.
2- Tìm hiểu nội dung bài ca dao:
- Những câu hát về gia đình, ngời thân.
- Những câu hát về tình yêu quê hơng đất nớc.
- Những câu hát than thân.
- Những câu hát châm biếm
Phần ca dao nằm trọn vẹn trong học kỳ I gồm 4 tiết. Số lợng bài
ca dao cũng tơng đối nhiều trong một tiết. Những câu hát về tình yêu
quê hơng, những câu hát than thân; những câu hát châm biếm.
Khi giảng dạy chúng tôi chú ý đến đặc trng của ca dao.
Nhân vật trữ tình là ai (Chàng trai hay cô gái) mỗi khi cất lên
tiếng ca hớng về cuộc đời của chính mình thì chỉ cảm thấy buồn, khổ,
tủi. Khi đó tiếng ca cất lên sẽ thành tiếng hát than thân, phản kháng.
Tràn ngập cảm xúc - tâm lý buồn bã, đau thơng oán trách.
Khi cảm xúc trữ tình hớng về ngời thân thuộc, hớng về những
cảnh vật gần gũi, gắn bó, về làng xóm quê hơng Ca dao sẽ cất lên
thành tiếng hát yêu thơng, tình nghĩa, ấm áp, tràn ngập yêu thơng trong
sáng nồng hậu. Đây chính là hai nội dung cảm hứng trữ tình phổ biến
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
8
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
nhất trong ca dao truyền thống mà khi dạy giáo viên chúng ta cần lu ý
vấn đề.
3- Thi pháp ca dao .
Tìm hiểu ca dao cần chú ý đến thi pháp ca dao (Ngôn ngữ - kết
cấu - từ loại - nghệ thuật chủ yếu trong việc xây dựng hình ảnh của ca

phong kiến, giáo viên phải chú ý tới quan niệm Nhất nam viết hữu,
thập nữ viết vô (Một con trai cũng có nghĩa là có con, mời con gái
cũng coi nh không có), để hớng cho học sinh thấy đợc nỗi khổ đau của
ngời phụ nữ trong xã hội đó.
Với những bài ca dao mở đầu bằng công thức Thân em ta thấy
nổi lên là nỗi đau về tinh thần. Nỗi khổ của thân phận mỏng manh, bị
động, nhỏ bé, ít giá trị. Con ngời bị đồ vật hoá đợc định giá theo giá
trị sử dụng. Thân phận là cái gì lớn lao nhất đối với mỗi con ngời thì lại
đợc so sánh với Hạt ma sa, chổi đầu hè, giếng giữa đàng, nh trái bần
trôi
Ví dụ: Tiếng hát than thân
Những bài ca dao này thờng có sự mở đầu bằng hai tiếng "Thân em"
- Thân em nh tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai
- Thân em nh lá đài bi
Ngày thì dãi nắng đêm thì dầm ma
- Thân em nh miếng cau khô
Kẻ thanh tham mỏng, ngời thô tham dày
- Thân em nh chổi đầu hè
Phòng khi ma gió đi về chùi chân
Chùi rồi lại vứt ra sân
Gọi ngời hàng xóm có chân thì chùi
- Thân em nh trái bần trôi
Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu
Với chùm bài này giáo viên cần giúp học sinh cảm nhận đợc thân
phận bất hạnh của ngời phụ nữ xa để từ đó cảm thông và chia sẻ. Từ đó
các em cảm nhận đợc vẻ đẹp đích thực của bài ca dao, bồi đắp những
tình cảm yêu thơng, trân trọng.
c- Thủ pháp xây dựng hình tợng bằng so sánh ( Tỷ dụ ), ẩn dụ.
Ngời thực hiện

Bây giờ rồng gặp mây đây
Để rồng than thở với mây vài lời
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
11
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
Con cò - Thờng biểu tợng cho ngời nông dân hiền lành, cần cù
chịu khó, gắn bó với ruộng đồng. Đôi khi hình tợng con cò, con bống
trong nhiều bài còn biểu tợng cho ngời phụ nữ.
Đặc biệt ẩn dụ thờng biểu thị trạng thái tiếc nuối, hờn trách. Nó rất phù
hợp với những bài ca dao về than thân.
Ví dụ: Tiếc thay hạt gạo trắng ngần
Đã vo nớc đục lại vần than rơm
Thơng thay thân phận con tằm
Kiếm ăn đợc mấy phải nằm nhả tơ
Khi dạy chùm bài này trong chơng trình Ngữ văn 7, giáo viên cần lu ý
điều này.
d. Xây dựng hình ảnh bằng lối miêu tả
Đây chính là nét nghệ thuật đặc sắc của ca dao. Nghệ thuật miêu tả trớc
hết hớng vào cảnh vật. Đối tợng chính của miêu tả trong ca dao là miêu
tả tự nhiên, làng quê, ruộng vờn, sông núi
Trong ca dao, cảnh luôn ngụ tình. Tình yêu quê hơng đất nớc gắn hài
hoà với tình cảm lứa đôi. Hình ảnh miêu tả trong ca dao vừa có tính ớc
lệ vừa có tính chân thực, tự nhiên.
Ví dụ: - Đờng về vô xứ Huế quanh quanh
Non xanh nớc biếc nh tranh hoạ đồ
ai về xứ Huế thì vô
- Cậu cai nón dấu lông gà
Ngón tay đeo nhẫn gọi là cậu cai
Ba năm đợc một chuyến sai

- Anh nói với em
Nh rựa chém xuống đá
Nh rạ cắt xuống đất
Nh mật rót vào tai
Bây chừ anh đã nghê ai
Bỏ em giữa chốn thuyền chài rứa anh?
Nắm bắt đợc những đặc điểm trên chúng ta sẽ giúp cho học sinh
tiếp cận đợc tác phẩm ca dao một cách dễ dàng hơn, đồng thời các em
sẽ đợc hiểu về những trạng thái tình cảm khác nhau. Trên cơ sở đó các
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
13
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
em đợc bồi dỡng những tình cảm cao đẹp: Tình yêu thơng, lòng vị
tha
Trong quá trình giảng dạy chúng tôi đã áp dụng những phơng
pháp vào một bài cụ thể trong chùm bài ca dao về tình yêu quê hơng
đất nớc.
Bài : Đờng vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nớc biếc nh tranh hoạ đồ
Ai vô xứ Nghệ thì vô
? Em hãy nêu chủ đề của bài ca
dao?(HS tìm hiểu chủ đề -GV kết
luận )
? Mở đầu bài ca dao, tác giả đã
giới thiệu điều gì? từ láy "Quanh
quanh"trong câu ca dao có sức
giới tả một không gian nh thế nào
của xứ Huế ?
? Các tính từ trong lời ca : "Non

gửi vào đó tình cảm gì ( HS thảo
luận )
* GV khái quát
-Lời mở đầu của bài ca dao là một
lời giới thiệu về xứ Huế với giọng
tự hào. Sử dụng từ láy - tinh tế
giầu sức gợi để nói lên vẻ đẹp của
xứ Huế.Câu cuối là một lời chào
chân thành, thiết tha. Đó cũng là
thể hiện tình yêu, niềm tự hào lời
mong muốn kết giao bạn bè đó
cũng chính là tình yêu quê hơng
đất nớc, bởi yêu xứ Huế cũng
chính yêu quê hơng đất nớc.
? Em hãy tìm những bài ca dao nói
lên tình cảm của ngời dân gắn bó
yêu quý làng quê của mình
HS : (Tự tìm hiểu bài ca dao thuộc
chủ đề này).
- Hớng dẫn về nhà :
- Su tầm bài ca dao về tình yêu quê
hơng đất nớc.
- Tập sáng tác thơ lục bát về chủ
đề quê hơng .
điều tốt lành.
Ai - một lời mời , một lời nhắn gửi
=> Tình yêu, niềm tự hào xứ Huế .
Lòng tin mọi ngời sẽ đến Huế -
thể hiện ngời dân xứ Huế muốn
kết giao bạn bè .

những khả năng khác của bản thân: Nh năng khiếu văn nghệ, năng
khiếu thuyết trình
Để làm tốt đợc phần này, đòi hỏi ngời giáo viên phải không
ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, đồng thời sự say mê, năng khiếu
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
16
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
văn nghệ cũng sẽ giúp rất nhiều cho ngời giáo viên trong quá trình h-
ớng dẫn, tạo hứng thú học tập cho các em .
Ví dụ : Khi học tập phần ca dao, giáo viên có thể học sinh trình
bày dới dạng hát dân ca quan họ Bắc Ninh, dân ca Nam Bộ
5/ Kiểm tra:
Kiểm tra đánh giá là một khâu quan trọng không thể thiếu đợc
trong quá trình giảng dạy, bởi nó giúp cho ngời giáo viên đánh giá đợc
khả năng tiếp thu nhận thức của học sinh. Từ đó giáo viên có thể điều
chỉnh kiến thức trong quá trình giảng dạy của mình. Song để có
đợc những câu hỏi hay, kiểm tra đợc vốn kiến thức, cảm thụ của học
sinh, đòi hỏi ngời giáo viên phải nắm bắt đợc kiến thức một cách toàn
diện.
Trong quá trình tiến hành kiểm tra, chúng tôi thờng kiểm tra theo
khối. Việc đó có u điểm, giúp giáo viên đánh giá đợc kiến thức cũng
nh mức độ nhận thức học tập của học sinh một cách toàn diện hơn,
song cũng chính vì kiểm tra theo khối chỉ có một đề chung nên đôi khi
kiến thức trong đề kiểm tra quá dễ với đối tợng học sinh giỏi và
lại quá khó với đối tợng học sinh tiếp thu chậm, hoà nhập.
Chính vì vậy trong quá trình ra đề kiểm tra chúng tôi thờng thống
nhất chơng trình đối với nhóm giáo viên giảng dạy để giảm thiểu hạn
chế trên .
Bên cạnh đó khi ra đề kiểm tra, chúng tôi cũng chú ý đến số lợng,

giúp các em mạnh dạn hơn trong quá trình học tập. Hơn thế nữa thông
qua buổi ngoại khoá học sinh thêm yêu hơn bộ môn ngữ văn - vốn là bộ
môn mà các em thờng ngại học bởi cho rằng nó trừu tợng dài dòng
Thực tế những buổi ngoại khoá văn học do tổ Văn đảm nhiệm
trong nhiều năm qua đã giúp chúng tôi nhận thấy ngoại khoá văn học
thực sự là một việc làm cần thiết. Những giọt nớc mắt đồng cảm với số
phận của các nhân vật trong hoạt cảnh, những tiếng cời sảng khoái trớc
những điệu nhảy vui nhộn và cả những tiếng vỗ tay theo nhịp múa rộn
ràng của các bạn trên sân trờng, đã gieo vào lòng mỗi em học sinh
những ấn tợng khó phai. Không phải ngẫu nhiên mà sau những buổi
ngoại khoá, không khí học tập của các em học sinh trong trờng lại nhộn
nhịp hẳn lên .
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
18
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
Để tiến hành một buổi ngoại khoá văn học đạt hiệu quả tốt. Ngời
giáo viên phải tung ra những yêu cầu cụ thể cho học sinh. Bản thân
giáo viên phải là ngời hớng dẫn, đạo diễn giúp các em hát, múa theo
đúng làn điệu dân ca các miền. Đặc biệt khâu lựa chọn trang phục cũng
hết sức quan trọng bởi nó giúp các em hiểu thêm về phong tục tập quán
của mỗi miền và cả giúp các em tự tin hơn, biểu diễn trên sân khấu góp
phần đáng kể vào thành công của buổi ngoại khoá .
Sau những buổi ngoại khoá mà chúng tôi thực hiện, chúng tôi
nhận thấy hiệu quả rõ rệt: Các em hứng thú hò theo hoà nhịp cùng với
những làn điệu dân ca mợt mà, những điệu múa" Lý dĩa bánh bò",
Múa gáo dừa" rộn ràng náo nức Các em đợc sống thực sự trong
không khí của truyện, của những làn điệu dân ca đậm đà bản sắc dân tộc,
từ đó các em cảm thấy đợc th giãn, sảng khoái - yêu bộ môn văn học
hơn .

sinh). Trong từng tiết học giáo viên phải tạo đợc tâm thế học, gây hứng
thú học tập cho các em.
2/ Khi giảng dạy văn học dân gian, giáo viên cần xác định đúng
đặc trng thể loại và dạy theo đúng đặc trng thể loại đó.
Phải đặt ca dao vào đúng thể loại, xác định đợc bài ca dao đấy
nằm trong chủ đề nào?, ai là ngời cất lên lời ca? ý nghĩa của lời ca?
Bài ca dao đã gợi cho ngời đọc những suy nghĩ và cảm xúc gì?
Cần đề cập đến những vấn đề có ý nghĩa vừa rộng lớn, vừa sâu xa
về nhân sinh mà xã hội, đánh thức trong tâm hồn các em những tình
cảm chân thành, biết ớc mơ cao đẹp, sống nhân hậu có tình ngời.
3/ Giáo viên phải xác định đợc trọng tâm bài giảng. Đa ra câu hỏi
thích hợp với từng đối tợng học sinh.
4/ Tuỳ từng nội dung bài giảng, giáo viên vận dụng phơng pháp
tích cực, tích hợp một cách linh hoạt. Tích hợp ngang hoặc tích hợp dọc
để bài giảng hiệu quả, giúp học sinh hiểu sâu hơn tác phẩm cũng nh
giúp các em liên hệ với thể loại khác dễ dàng hơn. Đồng thời rèn cho
các em kỹ năng nghe, đọc, viết thành thạo.
5/ Gắn chặt các tác phẩm vào thực tế cuộc sống để học sinh hiểu
rằng văn học dân gian, cụ thể là ca dao không chỉ hớng về quá khứ, nó
cần có cả trong thực tại, và là di sản thiêng liêng cho đời sau. Rèn luyện
thực hành thờng xuyên có hệ thống và khoa học, các bài học trắc
nghiệm và bài tập nhanh.
Ngời thực hiện
: Ngô Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Thị Nhuận
20
Một số lu ý khi giảng dạy ca dao trong chơng trình Ngữ Văn lớp 7
6/ Cần tổ chức ngoại khoá văn học giúp các em cảm thụ, yêu
thích và học tốt môn văn hơn.
Tóm lại : Với nhận thức của mình về kinh nghiệm này, chúng tôi
đã nghiên cứu, suy nghĩ và tổ chức chuyên đề ở nhóm, tổ. Ngoại khoá