Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Mục đích yêu cầu
Làm thế nào để dạy tốt và học tốt bộ môn Văn? Môn Ngữ Văn là môn
học kết tinh nhiều giá trò văn hóa truyền và nhân loại. Với dân tộc Việt Nam
ta, văn chương là điều gắn bó thân thiết. Từ thû còn nằm nôi, đứa bé đã
được nâng niu, bồi dưỡng bằng văn chương qua lời hát ru âu yếm, đậm đà.
Khi được đi học, trước nhất phải là “Học ăn, học nói”. Tiếp đó, con người đi
vào đời sống của dân tộc “Vốn tự xưng là nền văn hiến đã lâu”. Những thầy
giáo từ hàng ngàn năm qua, đầu tiên vẫn là thầy văn chương, đạo lý. Và mãi
sau này nữa, người trẻ tuổi muốn thi vào bất cứ trường Đại học chuyên khoa
nào, bài thi vẫn là bài thi văn.
Với chức năng là một người làm công tác giảng dạy trong nhà trường
bản thân tôi cũng nhận thấy rằng, ngày nay, số lượng học sinh sao nhãng
trong việc học môn Ngữ Văn là tương đối. Đó cũng là vấn đề mà tôi trăn trở
bấy lâu . Với 6 năm làm công tác giảng dạy tôi nghiệm thấy rằng, cái ước
muốn học văn sao cho giỏi, dạy văn sao cho hay, viết văn sao cho tốt là ước
muốn của nhiều giáo viên và học sinh . Muốn thực hiện ước mơ ấy thì phải
thực sự tìm tòi trong văn chương nói riêng và trong văn hóa nói chung. Tôi
đưa ra vài ba kinh nghiệm thiết thực cho mình, hy vọng trao đổi với đồng
nghiệp, mong góp một phần nhỏ kinh nghiệm của mình vào công tác dạy và
bồi dưỡng học sinh để phần nào đó giúp các em có hứng thú học tập hơn ở
bộ môn Ngữ Văn. Để từ đó các em có thể phát huy năng lực của mình để trở
thành những học sinh giỏi văn thực sự. Dù biết còn nhiều hạn chế nhưng tôi
vẫn không ngừng cố gắng.
2. Thực trạng ban đầu.
+ Khi chưa áp dụng SKKN này:
* Đối với học sinh : Đa số các em ở trung tâm, lại có điều kiện rất
thuận lợi trong việc học tập và bồi dưỡng. Nhưng phần lớn trong số này thì
các em lại thích những môn học tự nhiên hơn, thậm chí có nhiều em học đều
tất cả các môn, trong đó học môn Ngữ Văn cũng rất là tốt nhưng khi giáo

tập vở lo lao động để phụ giúp gia đình nên không có nhiều thời gian học
tập. Gia đình, cha mẹ thì lo làm ăn, không có thời gian quan tâm, nhắc nhở
con em học tập, thiếu tiền hỗ trợ cho con cái để mua các phương tiên học tập
như, tài liệu, sách tham khảo và các phương tiện học tập khác nữa. Trong khi
đó, trình độ văn hóa của cha mẹ có hạn nên không hướng dẫn, chỉ bảo được
gì cho con mình mà chủ yếu là khoán trắng cho các em tự lo. Nếu bố mẹ nào
có sự quan tâm thì cũng chỉ biết nhắc nhở là “Phải cố gắng học đi”, “Lo mà
học đi”… Còn các em thì vẫn cứ ngồi vào bàn nhưng chưa chắc đã học, ngồi
chỉ để đối phó với bố mẹ, để bố mẹ thấy là mình có ngồi học. Thậm chí có
những em ngồi vào bàn học nhưng đầu óc lại hướng vào những cuốn truyện
tranh, những trò chơi thường ngày, có khi còn đọc truyện ngay trên bàn học
mà bố mẹ không biết…Nên đối với những học sinh rơi vào hai trường hợp
trên thì giáo viên văn rất klhó bồi dưỡng cho các em để trở thành những học
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung
Trrường trung học cơ sở Thò Trấn Tam Đường
Phòng giáo dục và đào tạo Tam Đường – Tỉnh Lai Châu
2
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
sinh khá giỏi được. Thậm chí có những em học lớp 7,8 rồi mà vẫn không viết
được một lá đơn xin phép nghỉ học, hay trình bày bố cục của một văn bản.
Tất cả những vấn đề nêu trên thực sự là một vấn đề nan giải đối với
tất cả mọi người. Đặc biệt là đối với những người làm công tác giảng dạy
như chúng tôi.
* Đối với giáo viên:
Số lượng giáo viên của trường tương đối đầy đủ ở tất cả các bộ môn,
96% giáo viên đã đạt chuẩn, số giáo viên đạt trên chuẩn chiếm tỉ lệ khoảng
20% cán bộ công nhân viên chức, đồ dùng, trang thiết bò và tài liệu giảng
dạy… Cũng đã được trang bò tương đối đầy đủ nhưng cũng chưa đáp ứng
được nhu cầu của giáo viên . Đặc biệt là đầu sách tham khảo rất ít so với số
lượng giáo viên dạy bộ môn. Hiện nay, xét về mặt bằng chung của trường, tỉ

Dựa vào đặc thù của bộ môn, dạy văn không chỉ là dạy đúng là đủ mà
còn phải dạy hay. Dạy đúng là phải dạy cho chắc kiến thức, nếu phạm nhiều
cái sai thì dù chó có có tài hoa, độc đáo đến đâu cũng không cho là hay
được.
Với chức năng là người làm công tác giảng dạy trong nhà trường, tôi
thấy hoạt động dạy học thể hiện ở kết quả học tập của người học sinh, cụ
thể là là bằng kết quả lên lớp hàng năm, kết quả đậu tốt nghiệp, số lượng
học sinh giỏi các cấp. Cho nên, vấn đề dạy học như thế nào để có kết quả
cao, giảm học sinh yếu kém tăng số lượng học sinh giỏi các cấp là yêu cầu
tất yếu của người giáo viên nhân dân.
Khi chọn đề tài này là muốn giúp học sinh nhận thức được sâu sắc
của về câu nói của nhà văn Gorki: “Văn học là nhân học”. Đúng vậy, với
thế mạnh riêng của mình, môn Ngữ Văn giúp người học tiếp xúc với vẻ đẹp
kì diệu và phong phú của tiếng mẹ đẻ, tiếp xúc với vốn văn học dân tộc và
nhân loại. Giúp cho chúng ta có một đời sống tâm hồn tốt đẹp, biết yêu ghét
rạch ròi, biết phân biệt bạn, thù, biết thông cảm với niềm đau, nỗi bất hạnh
của người khác. Bởi vậy nên văn học góp phần bồi dưỡng tâm hồn, hình
thành và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh.
Văn học là để học cách làm người, học văn để tiếp thu tinh hoa văn
hóa của nhân loại. Ngày nay, xã hội công nghệ khoa học phát triển chóng
mặt, nước ta cũng đang dần hội nhập chứ không hòa tan với các nước trên
thế giới. Quan diểm của mọi người là chú ý đến học văn, không xem nhẹ
các môn xã hội nhất là những môn được môn theo học sinh là những môn
học phụ. Mọi người quan niệm: “Văn chương hạ giới rẻ như bèo” . chỉ học
giỏi các môn tự nhiên còn môn Ngữ Văn biết là được. Những người đâu có
biết được rằng, nếu môn học tự nhiên giúp ta tính toán, rèn luyện tác phong
khoa học, thì môn Ngữ Văn tạo cho học sinh phong cách sống, tiếp thu
những cái hay, tinh hoa văn hóa của nhân loại, của những con người có tâm
hồn trong sáng, có tư duy sáng tạo, bước đầu có những năng lực cảm thú
những gia trò văn hóa ở trên đời, mở rộng tầm hiểu biết. Văn học còn giúp

- Cùng chỉ người Mẹ, tiếng Việt có nhiều cách gọi khác nhau : Má,
bu, bầm…
- Những từ mới được bổ sung: Xà phòng, ra điô, Internet, vi tính, tin
học…
Ví dụ 4: Sự uyển chuyển, mượt mà được thể hiện trong lời văn của
Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Vũ Bằng …
“ Cốm là thứ quà riêng biệt của Đất nước, là thức dâng của những
cánh đồng lúc bát ngát xanh mang trong hương vò của tất cả cái mộc mạc
giản dò và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”.
2. Giả thiết:
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung
Trrường trung học cơ sở Thò Trấn Tam Đường
Phòng giáo dục và đào tạo Tam Đường – Tỉnh Lai Châu
5
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
Với phương pháp cứng nhắc của mình, tôi thấy kết quả của học sinh ở
các khối lớp không có hiệu quả nên tôi đã quyết đònh thay đổi phương pháp
dạy mới bằng những cách sau:
- Trước khi phân tích một tác phẩm, người giáo viên không chỉ có
nghiên cứu kó SGK mà còn phải nghiên cứu các tài liệu có liên quan. Đồng
thời phải nhập tâm vào tác phẩm, trút bỏ những vướng bận của cuộc sống
thường nhật để hóa thân vào nhân vật, để lột tả những cảm xúc vui, buồn,
sướng, khổ của nhân vật như là của mình.
- Có phương pháp tích hợp giữa môn Ngữ Văn với các môn học khác.
- So sánh giữa nhà văn của thời đại này với nhà văn của thời đại kia
để làm nổi bật và khắc sâu thêm vấn đề.
- Trong quá trình giảng dạy, không nên cứng nhắc theo một phương
pháp nào mà có thể dùng linh hoạt đối với tất cả các phương pháp:
+ Ngoài phương pháp tích hợp ngang với các phân môn Tiếng Việt,
Tập làm văn, giáo viên còn cần phải phân tích hợp dọc các kiến thức bên

gia công khác nữa. Có những biện pháp khacù cụ thể cho sự gia công này bất
cứ ai cũng thực hiện được. Chẳng hạn như: Những bài đã học ở lớp rồi về
nhà cũng phải đọc đi đọc lại ở nhà nhiều lần, được nghiền ngẫm, tìm hiểu
thêm cho đến nơi đến chốn. Không nên chỉ bằng lòng với kiến thức được
cung cấp ở lớp, mà phải làm cho kiến thức ấy được chắc hơn, sâu hơn. Muốn
giỏi văn thì phải làm sao cho văn thấm vào mình. Văn chương là câu chuyện
nhập tâm, có tâm trí và có tâm hồn. Thường có hình ảnh trong câu văn,
những âm điệu trong câu thơ cứ vương vấn mình hàng ngày, hàng tháng,
không phải vương vấn để đòi hỏi một giải đáp kiến thức mà đó là một sự
vương vấn trong rung động, trong cảm thông. Bài văn nào được học trong
nhà trường nếu các em thật sự quan tâm, đều tạo cho học sinh sự vương vấn
và gắn bó này. Chính cái vương vấn, cái gắn bó ấy sẽ đưa các em vào thế
giới văn chương và làm cho các em yêu văn và thích văn hơn.
Và tất nhiên, muốn học giỏi văn, muốn viết văn hay hơn thì mỗi người
học sinh phải có cách phấn đấu riêng của mình. Dưới đây là chín điều tâm
niệm và cũng là những bí quyết muốn học giỏi văn, muốn viết văn hay mà
tôi muốn truyền đạt cho các em học sinh:
- Tạo hứng thú và duy trì hứng thú. Yêu cầu trước nhất của người
muốn giỏi văn là phải thích văn, có hứng thú về môn Ngữ Văn.
- Làm giàu ngôn ngữ: Làm nghề gì cũng vậy, nếu không có vốn liếng
tối thiểu thì làm sao cố thể khuếch trương được sự nghiệp cho rộng lớn sau
này. Ngôn ngữ là cái vốn khởi đầu cho những ai muốn viết văn hay.
- Học thuộc lòng là biện pháp để giỏi văn hiệu nghiệm.
- Phải chăm đọc sách.
- Nghệ thuật bắt chước để giỏi văn.
- Ba yêu cầu để giỏi văn: Quan sát tinh tế, tưởng tượng dồi dào, nghò
luận chắc chắn.
- Bài học ngoài đời: Nó có tác dụng cung cấp cho chúng ta vốn sống.
- Phấn đấu có cái riêng của mình.
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung

Văn.
+ Trước tiên, chúng ta cần hiểu tâm lí học trò, vì học trò nhìn đời bằng
những gì hiển hiện ở bên ngoài chứ còn thực tế bên trong các em chưa hiểu
được một cách sâu xa. Do đó ta phải hướng cho các em tìm hiểu những bậc
thang kiến thức, cảm nhận được cái hay, cái đẹp của một tác phẩm văn học,
khám phá nội dung nghệ thuật trong tác phẩm bằng cách cho học sinh hoá
thân vào trong tác phẩm, hiểu cuộc đời nhân vật giống như cuộc đời thật của
mình. Với lòng nhiệt tình và kiến thức của giáo viên, cho các em những kiến
thức thích thú tiếp nhận kiến thức qua bài giảng. Người giáo viên khi giảng
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung
Trrường trung học cơ sở Thò Trấn Tam Đường
Phòng giáo dục và đào tạo Tam Đường – Tỉnh Lai Châu
8
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
bài phải dùng những từ ngữ hay giàu cảm xúc, đònh hướng thích hợp, kiến
thức phong phú …
Ví dụ: Khi phân tích tác phẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, Lão Hạc của
Nam Cao. Giáo viên cần cho học sinh thấy được thân phận của người nông
dân Việt Nam trước cách mạng Tháng tám. Số phận của họ, nhất là người
bần nông thật đáng thương. Chò Dậu chỉ vì một suất sưu của chồng mà phải
bán đứa con gái thân yêu của mình. Trong cái xã hội phong kiến thời nô lệ
ấy, con người đánh thuế như thuế con vật, thuế hàng hoá … Còn cảnh đói
nghèo của Lão Hạc cũng như cảnh đời bi thương của hầu hết những người
nông dân khác, để rồi bò bọn thực dân, phong kiến hất ra bên lề cuộc sống
vv… Rồi từ đó cho học sinh hiểu rằng vì sao máu của ông cha ta cứ lần lượt
thấm hồng những trang sử đấu tranh quyết giành lại từ tay kẻ thù bầu trời tự
do, độc lập cho con cháu đời sau. Từ đó các em có ý thức học tập để bảo vệ
quê hương Đất nước mình.
Ví dụ: Khi giảng về tình “Đồng chí” đồng đội trong bài “Đồng chí”
của Chính Hữu ở chi tiết “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”. Khi bình giảng

Muốn học văn nhớ cho một điều
Sách báo cứ đọc cho nhiều
Từ hay tiếng tốt ghi đều vào sổ tay
Thuộc lòng những đoạn văn hay
Những câu thơ đẹp ngày ngày chớ quên”
Khi học sinh có một số vốn từ phong phú người giáo viên lập dàn ý
đònh hướng cho học sinh.
Ví dụ: Khi phân tích giá trò nhân đạo trong tác một số tác phẩm văn
học
+ Người giáo viên phải cho học sinh hiểu biết về quan niệm của xã
hội phong kiến ngày xưa, giá trò của tác phẩm văn học ngày xưa. Một tác
phẩm sống mãi với thời gian, được đề cao không chỉ trong ngôn ngữ hay hay
không mà qua tác giả muốn nói gì? Giá trò bên trong, giá trò nhân đạo của
tác phẩm dưới xã hội phong kiến khi mà cuộc đời đầy rẫy những bất công,
khổ đau, những chuỗi ngày vất vả đau thương của những người phụ nữ.
Chính những lúc này ngòi bút của những nhà văn, nhà thơ chân chính hướng
về đau thương ấyviết những tác phẩm đầy yêu thương sau sắc.
+ Đối với truyện Kiều của Nguyễn Du đã gãy đúng cung đàn của
những người phụ nữ, ngòi bút của ông viết lên bài ca hy vọng cho họ. Một
tia sáng lóe lên trong cuộc sống đen tối.
+ Với “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương bài thơ có sự ngọt ngào
và dư vò cay đắng thể hiện trong ấy. Hạnh phúc của người phụ nữ thì mong
manh còn khổ đau còn vô tận.
Xã hội ngày càng phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước vò
thế của người phụ nữ càng được thể hiện rõ hơn họ là những người năng
động, sáng tạo trong mọi công việc đóng góp cho công cuộc xây dựng tổ
quốc…
Khi giáo viên lập dàn ý cung cấp thêm kiến thức cho học sinh làm bài,
đọc bài của mình tự nhận xét, giáo viên đònh hướng cho học sinh làm bài
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung

Kết quả cụ thể là:
Năm
học
Khối lớp 6 Khối lớp 7 Khối lớp 8 Khối lớp 9
Số
lượng
học
sinh dự
thi
Số
lượng
học
sinh
đạt
Số
lượng
học
sinh dự
thi
Số
lượng
học
sinh
đạt
Số
lượng
học
sinh
dự thi
Số

05
04
07
02
05
02
04
01
03
PHẦN III: BÀI HỌC KINH NGHIỆM
1. Kinh nghiệm cụ thể:
Với một vài kinh nghiệm mà tôi vừa nêu ra đây chỉ phù hợp với việc
dạy học văn trong nhà trường THCS. Vì những kinh nghiệm của tôi bước đầu
chỉ làm cho học sinh có hứng thú học tập để từ đó các em có sự thích thú
đam mê học tốt bộ môn mà lâu nay các em đã xem nhẹ.
2. Sử dụng sáng kiến kinh nghiệm
Để sử dụng tốt phương pháp này thì mọi người cần phải
* Đối với giáo viên:
Đọc kỹ tác phẩm, sưu tầm những tài liệu xung quanh tác phẩm như,
tiểu sử tác giả, cuộc đời sự nghiệp, bối cảnh lòch sử khi tác phẩm ra đời…
Những nhận xét đánh giá của những nhà phê bình văn học, nhà văn, nhà thơ
trong và ngoài nước về tác phẩm.
Dù là tiếng Việt hay Tập làm văn, giáo viên cũng cần soạn giáo án tỉ
mó, kỉ cương, có chất lượng cả về phương pháp và nội dung. Mục đích là
truyền tải đầy đủ trọng tâm kiến thức, giúp học sinh hiểu bài nhanh nhất.
Đồng thời với giáo viên, người giáo viên cần chuẩn bò đồ dùng dạy
học thật chu đáo như tranh, ảnh minh họa, bảng phụ, các sơ đồ, biểu đồ đối
với phân môn tiếng Việt.
• Đối với học sinh:
Phải soạn bài chi tiết theo hệ thống câu hỏi trong SGK đọc kó văn bản,

cần thiết và phải kết hợp giữa thầy và trò. Người thầy cũng cần có cái tâm
trong nghề nghiệp, nhiệt tình giảng dạy thì kết quả sẽ thành công.
Còn về phía học sinh, đòi hỏi phải tích lũy được những tri thức về văn
học, chính trò, đạo đức, lòch sử và những hiểu biết về cuộc sống để lí giải
những vấn đề đặt ra trong học tập, lao động, trong quan hệ với thầy cô, bạn
bè, cha mẹ, anh chò em trong gia đình, trong kiến thức thẩm mỹ… Thu thập
được vốn kiến thức như vậy thì các em mới có thể say mê học văn, cảm thấy
yêu thơ văn và yêu cuộc sống hơn.
Tóm lại: Điều quan trọng nhất để chứng tỏ cái tài lên của người giáo
viên là phải biết biến hóa bài giảng của mình làm sao cho giờ dạy đáp ứng
được thực tế lên lớp. Thực tế lên lớp là gì? Nhiều lắm: là thực tế tình hình
học sinh trong giờ, trình độ của các em, tâm lí của các em và sự chờ đợi tiếp
cận cũng như khi đi sâu vào bài giảng; là thực tế chỉ cho bài học phải đặt ra
nhiệm vụ gì, yêu cầu giáo dục giáo dưỡng ra sao; lại cả thực tế của bản thân
giáo viên nữa. Nắm được thực tế ấy để xử lí bài: Nếu là bài văn cổ, văn
dòch, văn nói về dân tộc thiểu số, văn liên quan đến lòch sử, chính trò … Thì
phải tạo không khí khác nhau. Phải chuẩn bò đặt câu hỏi như thế nào để giúp
học sinh động não, phải lường trước ở chặng nào, lúc nào thì có cách giải
quyết như thế nào. Do đó, mà giò lên lớp sẽ rất biến hóa: Biến hóa ngôn
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung
Trrường trung học cơ sở Thò Trấn Tam Đường
Phòng giáo dục và đào tạo Tam Đường – Tỉnh Lai Châu
13
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
ngữ, biến hóa thái độ, biến hóa không khí … Thì bài giảng mới có sự lôi
cuốn.
Tất nhiên, khi giảng bài người giáo viên phải giữ đúng tư cách của
mình. Người thầy không phải là một diễn giả đi diễn thuyết, không phải là
một nghệ só lên sân khấu, cũng không phải là một nhà truyền đạo hay là một
pháp sư. Nhưng môn Ngữ Văn là một môn học có những lợi thế nói trên, nên

Phần III: BÀI HỌC KINH NGHIỆM …………………………………… 11
1. Kinh nghiệm cụ thể …………………………………………………………………………………11
2. Sử dụng sáng kiến …………………………………………………………………………………12
3. Kết luận và kiến nghò …………………………………………………………………………………12
MỤC LỤC …………………………………………………………………………………15
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1) Phương pháp dạy học văn ở trường THCS.
2) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 6.
3) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 7.
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung
Trrường trung học cơ sở Thò Trấn Tam Đường
Phòng giáo dục và đào tạo Tam Đường – Tỉnh Lai Châu
15
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
4) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 8.
5) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 9.
6) Tài liệu bồi dưỡng thường xun chu kì 3 mơn ngữ văn (2004 – 2007).
Người thực hiện: Lê Thò Thuỳ Nhung
Trrường trung học cơ sở Thò Trấn Tam Đường
Phòng giáo dục và đào tạo Tam Đường – Tỉnh Lai Châu
16