Lợi ích của việc trồng đậu nành luân canh
sau vụ lúa Đông Xuân
Để giảm bớt áp lực và những thiệt hại do dịch rầy nâu và các bệnh
virus do rầy nâu lan truyền như bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá, các tỉnh đồng
bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã chỉ đạo bà con nông dân nên bỏ hóa
ruộng khoảng 3 tuần lễ rồi bắt tay vào làm vụ Hè thu sớm. Bộ NN & PTNT
cũng có chỉ đạo tương tự nhằm mục đích cắt nguồn lan truyền của rầy nâu
và khuyến khích bà con nông dân gieo sạ vụ lúa Hè thu tới tập trung và đúng
thời vụ. Sau thời gian này, nếu vẫn trồng lúa vụ tiếp theo bà con nên có biện
pháp đề phòng dịch rầy nâu qua việc chọn giống lúa, kiểu canh tác và thời
vụ thích hợp. Tuy nhiên cách tốt nhất vẫn là luân canh với một cây màu khác
như bắp lai, các cây họ đậu, đặc biệt là đậu nành rất thích hợp trong vụ Xuân
hè và Hè thu sớm ở ĐBSCL. Việc luân canh này có những lợi ích thiết thực
như sau:
1. Cắt đứt nguồn lây lan của dịch rầy nâu
Liên tiếp những vụ lúa sản xuất gần đây đã bùng phát dịch rầy nâu
trầm trọng ở các tỉnh ĐBSCL, và một số tỉnh khác trong nước gây nên sự
thiệt hại về kinh tế rất lớn và ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều nông dân.
Theo báo cáo của cá Chi cục BVTV các tỉnh phí Nam đến đầu tháng 3, tổng
diện tích lúa Đông Xuân nhiễm rầy nâu khoảng hơn 180 ngàn ha. Mật độ rầy
từ 1000 – 2000 con.m2. Cá biệt có nơi mật độ kinh khủng từ 6000 – 10000
con/m2. Các tỉnh bị nhiễm nặng gồm có Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang,
Long An, Cần Thơ… Từ cuối tháng 2 đấn những ngày đầu tháng 3 này, số
lượng rầy nâu trưởng thành bay vào đèn chiếu sang ở hộ gia đình, đường

giảm trong điều kiện đất cạn do bởi sự cố định sắt (Fe) và nhôm (Al). Không
có sự thay đổi về chất canxi (Ca 2+) trong đất độc canh lúa, nhưng hàm
lượng gia tăng sau khi luân canh cây trồng cạn. Trong khi đó, luân canh đậu
nành gia tăng canxi trong hệ thống trồng đậu 2 vụ và luân canh với lúa. Đối
với Kali trao đổi (K+), giảm một ít trong đất độc canh lúa, nhưng gia tăng
trong đất luân canh với cây trồng cạn.
Từ các kết quả nghiên cứu đó, các Nhà khoa học đi đến kết luận rằng
có sự khác nhau lớn trong điều kiện đồng ruộng giữa cây trồng cạn với lúa,
chủ yếu do các điều kiện hảo khí và yếm khí và tưới tiêu nước bề mặt và
mao dẫn của nước ngầm. Vì vậy, nhằm ổn định về năng suất và môi trường
đất, việc luân canh lúa-cây trồng cạn hàng năm đã được khuyến cáo nên áp
dụng.
Như vậy, luân canh cây trồng cạn, đặc biệt đậu nành với lúa là một
kiểu canh tác quan trọng trong hệ thống nông nghiệp bền vững, do hiệu quả
của chúng đối với độ phì nhiêu của đất và những lợi ích khác bao gồm giảm
sự canh tranh của cỏ dại và gia tăng năng suất lúa vụ sau.
Ở ĐBSCL sau vụ lúa Đông xuân, có thể áp dụng luân canh đậu nành
liền sau đó (vụ Xuân hè hay vụ Hè thu sớm). Trồng đậu nành có thể áp dụng
kiểu làm đất tổi thiểu hay không làm đất như thọc lỗ bỏ hạt, sau đó dung
rơm phủ hạt. Đối với đậu nành còn áp dụng sạ lan trong gốc rạ sau đó bơm
nước ngập vài giờ rối tháo cạn cho hạt nẩy mầm và chống xì phèn. Cũng có
thể dung máy sạ hàng thường dung để sạ lúa sau khi điều chỉnh lỗ bằng băng
cao su bịt kín hàng không dùng dến để đảm bảo mật độ hàng từ 35 – 40 cm
cây từ 10 – 15 cm, mỗi lỗ gieo từ 2 -3 hạt.