Cá Cơm - Thức ăn diệu kỳ cho trẻ
con và người cao tuổi Cá Cơm tuy khá nhỏ con nhưng đã được xem là một kho tàng thực
phẩm từ biển Người Hy Lạp từ thời xa xưa đã thu hoạch những lượng thật
lớn cá Cơm tại Địa Trung Hải, nhưng ngày nay chỉ còn khá nhiều ở Đại Tây
Dương và Thái Bình Dương.
Cá Cơm (Shorthead anchovy), tên khoa học là Encrasicholina heteroloban
thuộc họ Engraulidae, một nguồn lợi kinh tế lớn tại nước ta, được sử dụng dưới
dạng tươi, hấp, khô hay nước mắm cá Cơm.
Tại châu Âu, cá Cơm vẫn được ăn
dưới dạng cá tươi (không ướp muối, không
đóng hộp nhưng thường đông lạnh). Cá ít
khi lớn hơn 20 cm, có thể sống đến 7 năm, thường phát dục vào cuối năm thứ nhất
hay thứ hai. Cá thường có thân hình và đầu thu hẹp, mắt lồi, miệng xẻ rộng với
hàm trên nhô nằm trong mõm tròn. Vi lưng có thể xanh lá cây nhạt hay xanh lam;
vài loài có vạch bạc ở hai bên thân. Cá Cơm dài trung bình 10 - 20 cm nhưng
người ta thường khai thác lúc còn nhỏ hơn. Cá ăn rong rêu và các phiêu sinh vật.
Một số loài khác, Indian anchovy (Stolephorus indicus), cá Lẹp hai quai hay
Moustaihed thryssa (Thrissa mystax), cá Lẹp hay Hairfin anchovy (Setipinna taty),
cá Cơm Commersonis anchovy (Stolephorus commersonii) cũng đánh bắt lẫn lộn
ở nước lợ và cả nước ngọt (như tại Thái Lan).

Thành phần dinh dưỡng
Cá thường được bán trên thị trường dưới dạng đóng hộp, ngâm trong dầu ô
liu. 100 g cá hộp chứa:
- Calori 47
- Chất béo 1,9 g
(Cholesterol 17 mg)
- Chất đạm 5,8 g

cô lập từ nước mắm cá Cơm có hoạt tính chống ung thư và có khả năng tạo hiện
tượng tự hủy (apoptosis) nơi tế bào ung thư loại lymphoma người. Phần peptid có
hoạt tính ngăn chặn sự phát triển của các tế bào ung thư được xác định là gồm Ala
và Phe, có phân tử lượng là 440.9 Da. (Biofactors số 21-2004).
Từ món nước chấm làm bằng cá Cơm (myul-chi-jeot-gal) tại Triều Tiên,
các nhà nghiên cứu tại ĐH Dong-Eu (Busan - Korea) đã cô lập được một loại men
ly giải fibrin myulchikinase có khả năng diệt bào trên một số dòng tế bào ung thư
(Biotechnology Letters số 26-2004).
Điều tốt lành nhất của cá Cơm là ta ăn được toàn phần của con cá Cơm.
Nếu ta ăn cá Ngừ đại dương, tuy rất tốt nhưng chỉ ăn được phần nạc cá mà thôi
(chất khoáng ở xương, sinh tố khoáng chất nằm ở gan mà ta không ăn được). Ăn
thịt bò cũng vậy, chất khoáng nằm lại trong xương, sinh tố ở gan, gelatin nằm ở da
bò Cho nên nạc cá, thịt bò là thức ăn không toàn vẹn, không bổ dưỡng bằng cá
Cơm, ta ăn được tất cả. Chính vì thế mà cá Cơm, bột cá Cơm là thực phẩm giàu
đạm và giàu vi chất dinh dưỡng, rất tốt cho trẻ con và người lớn tuổi.
DS. TRẦN VIỆT HƯNG