A. LỜI MỞ ĐẦU
Để xây dựng thành công mô hình chủ nghiã xã hội -hình thái nhà nước cao
nhất hiện nay mà loài người đang hướng đến . Đất nước ta cần trải qua thời kì
quá độ .Vận dụng lý luận Mác-Lênin vào tình hình đất nước , chủ tịch Hồ Chí
Minh khẳng định “Nhiệm vụ quan trọng nhất của chúng ta là phải xây dựng nền
tảng vật chất và kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội ….. tiến dần lên chủ nghĩa xã hội
có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại , có văn hoá và khoa học tiên tiến”
Bước vào thời kì quá độ , nền kinh tế nước ta còn ở trình độ kém phát triển ,
lực lượng sản xuất ở nhiều thang bậc khác nhau , do đó chế độ sở hữu về tư liệu
sản xuất sẽ có nhiều hình thức tức là nền kinh tế sẽ có nhiếu thành phần. Mỗi
thành phần kinh tế có bản chất kinh tế -xã hội riêng , chịu sự tác động của các
quy luật kinh tế riêng nên bên cạnh sự thống nhất còn có những khác biệt và
mâu thuẫn khiến cho nền kinh tế nước ta có khả năng phát triển theo những
phương hướng khác nhau .Bởi vậy việc xác lập vai trò chủ đạo của thành phần
kinh tế nhà nước là vấn đề có tính nguyên tắc . Đảm bảo cho nền kinh tế phát
triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa tiến tới xây dựng thành công mô hình
chủ nghĩa xã hội ở nước ta . Nhận thức được tầm quan trọng của thành phần
kinh tế nhà nước trong nền kinh nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa
nên em chọn đề tài:
“Tăng cường vai trò chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước trong nền
kinh tế nhiều thành phần ở nước ta hiện nay”
Em xin chân thành cảm ơn thầy Trần Việt Tiến đã tận tình hướng dẫn chúng
em thực hiện đề tài này.1
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I) LÝ LUẬN CHUNG VỀ KINH TẾ NHÀ NƯỚC
1. Thành phần kinh tế Nhà nước.
1.1.Đặc điểm sở hữu của kinh tế nhà nước
Trong thời kì quá độ lên CNXH ở nước ta hiện nay,lực lượng sản xuất

vững những lĩnh vực và ngành then chốt để phát huy vai trò chủ đạo trong nền
kinh tế”.
Hội nghị Đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kì khoá VIII (1994),khái niệm
kinh tế quốc doanh không được sử dụng nữa mà thay vào đó là khu vực
DNNN.Lý do: trong các doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước,nhà nước chỉ nắm
quyền sở hữu chứ không trực tiếp nắm quyền kinh doanh mà quyền này là thuộc
doanh nghiệp.Văn kiện hội nghị Đại biểu toàn quốc chủ trương phân biệt sở hữu
nhà nước với hình thức DNNN. Đó là: Tài sản và vốn thuộc sở hữu nhà nước
được sử dụng dưới nhiều hình thức,vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế xã hội cao,vừa
tăng cường khả năng thúc đẩy và kiểm soát trực tiếp của nhà nước đối với các
hoạt động kinh doanh,như đầu tư vào khu vực doanh nghiệp nhà nước (gồm
những doanh nghiệp 100% vốn nhà nước hay nhà nước nắm một tỉ lệ cổ phần đủ
sức khống chế) :Cho thuê,liên doanh góp cổ phần,mua cổ phiếu của các doanh
nghiệp thuộc những thành phần khác.
Từ đại hội VIII(1996) trở đi,khái niệm kinh tế Nhà nước đã được sử dụng
phổ biến và hoàn toàn thay thế cho khái niệm kinh tế quốc doanh.
Kinh tế nhà nước là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở hữu công cộng(công
hữu) về TLSX(sở hữu toàn dân và sở hữu nhà nước).Kinh tế nhà nước bao gồm
các doanh nghiệp nhà nước,các quỹ dự trữ quốc gia,các quỹ bảo hiểm nhà nước
và các tài sản thuộc sở hữu nhà nước có thể đưa vào vòng chu chuyển kinh tế.3
2.Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế
nhiều thành phần định hướng XHCN
2.1.Kinh tế nhà nước cần đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế
thị trường gồm nhiều thành phần định hướng XHCN.
*Cơ sở khách quan của sự tồn tại và phát triển kinh tế thị trưòng gồm nhiều
thành phần ở nước ta.
-Bước vào thời kì quá độ,nền kinh tế nước ta còn ở trình độ kém phát

lí,nên chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất cũng khác nhau.
-Quan hệ hàng hoá-tiền tệ còn cần thiết trong quan hệ kinh tế đối ngoại, đặc biệt
trong điều kiện phân công lao động quốc tế đang phát triển ngày càng sâu sắc,vì
mỗi nước là một quốc gia riêng biệt,là người chủ sở hữu đối với các hàng hoá
đưa ra trao đổi.Sự trao đổi ở đây phải theo nguyên tắc ngang giá.Như vậy,phát
triển kinh tế thị trường gồm nhiều thành phần ở nước ta là một tất yếu khách
quan thì không thể lấy ý muốn chủ quan mà xoá bỏ được.
*Trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần ở nước ta , kinh tế nhà nước
giữ vai trò chủ đạo .Việc xác lập vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước là vấn đề
có tính nguyên tắc và là sự khác biệt có tính bản chất giữa kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường TBCN.Tính định hướng
XHCN của nền kinh tế thị trường ở nước ta đã quyết định kinh tế nhà nước phải
giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần .Bởi lẽ , mồi một chế
độ xã hội đều có một cơ sở kinh tế tương ứng với nó , KTNN cùng với kinh tế
tập thể tạo nền tảng cho chế độ xã hội mới – xã hội chủ nghĩa ở nước ta .
Cần nhận thức rõ ràng , mỗi thành phần kinh tế trong TKQĐ lên CHXH
có bản chất kinh tế - xã hội riêng chịu sự tác động của các qui luật kinh tế riêng ,
nên bên cạnh sự thống nhất của các thành phần kinh tế , còn có những khác biệt
và mâu thuẫn khiến cho nền kinh tế thị trường ở nước ta có khả năng phát triển
theo những phương hướng khác nhau . Chẳng hạn , các thành phần kinh tế dựa 5
trên chế độ tư hữu tuy có vai trò quan trọng trong phát triển sản xuất , giải quyết
việc làm nhưng chúng không tránh khỏi tính tự phát , chạy theo lợi nhuận đơn
thuần nảy sinh những hiện tượng tiêu cực làm tổn hại đến lợi ích chung của xã
hội , làm chệch hướng bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa .Vì vậy , kinh tế
nhà nước phải được xây dựng và phát triển có hiệu quả để thực hiện tốt vai trò
chủ đạo của mình , đồng thời nhà nước phải thực hiện tốt vai trò quản lí vĩ mô
kinh tế - xã hội để bảo đảm cho nền kinh tế phát triển theo định hướng XHCN.

gia vao vòng chu chuyển kinh tế , và đã sử dụng lực lượng tài chính tiền tệ này
như một công cụ mạnh mẽ trong việc phân phối các nguồn lực,và hướng nền
kinh tế theo các mục tiêu kinh tế vĩ mô đã định.
Ngoài việc chi tiêu của chính phủ có tính chất phi doanh nghiệp , bộ phận
quan trọng khác của kinh tế nhà nước đã được thể hiện dưới hình thức doanh
nghiệp. Doanh nghiệp nhà nước là cơ sở kinh tế- lực lượng vật chất góp phần
tạo ra của cải phục vụ nhu cầu của xã hội. Với tư cách này, doanh nghiệp Nhà
nước cần đạt được một tỷ lệ nhất định về GDP trong tổng số GDP của toàn bộ
nền kinh tế. Trên cơ sở đó nhà nước đủ sức quản lý nền kinh tế và thực hiện các
chức năng xã hội của mình.
2.2.2 Là đòn bẩy để tăng trưởng và phát triển kinh tế .
Kinh tế nhà nước tạo ra môi trường ổn định cho các thành phần kinh tế
khác cũng như toàn bộ nền kinh tế tăng trưởng và phát triển .
Kinh tế nhà nước , nắm giữ phấn lớn tài sản của nền kinh tế và do đó ,tạo ra gía
trị hàng hoá và dịch vụ công cộng khả dĩ chi phối được giá cả thị trường , dẫn 7
dắt giá cả thị trường bắng chính chất lượng và giá cả của sản phẩm và dịch vụ
do mình cung cấp .
Kinh tế nhà nước còn kiểm soát các hoạt động của thị trường vốn và thị trường
tiền tệ để đảm bảo khả năng ổn định kinh tế vĩ mô của nhà nước .
Chính sách tài chính tiền tệ là một trong hai công cụ chính yếu của nhà nước
trong quản lí kinh tế vĩ mô.Thị trường vốn và thị trường tiền tệ hoạt động ổn
định và phát triển thì thị trường hàng hoá ,dịch vụ mới ổn định và phát triển .
Kinh tế nhà nước điều chỉnh được các lỗ hổng trong quan hệ cung cầu và dịch
vụ do cơ chế thị trường tạo ra các lĩnh vực kinh doanh cần thiết cho sự phát triển
kinh tế -xã hội , nhưng khả năng sinh lời thấp , không hẫp dẫn khu vực tư nhân
đầu tư , như đầu tư vào cơ sở hạ tầng , các công trình phúc lợi xã hội….
Ngoài ra ,kinh tế nhà nước còn tạo ra các sản phẩm dịch vụ có tác dụng thúc


9