TRƯỜNG THCS DINH TIEN HOANG
TỔ VĂN

CHUYÊN ĐỀ
HƯỚNG DẪN HỌC SINH CÁCH HỌC MÔN NGỮ VĂN
Năm học: 2007 – 2008
A. ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ NĂM HỌC 2006 – 2007 :
Trong năm học 2006 – 2007, tổ Văn đã triển khai đến học sinh khối 6 + 9 chuyên đề “Hướng
dẫn học sinh cách học môn Ngữ văn”. Qua một thời gian thực hiện, chúng tôi đánh giá lại tình
hình việc thực hiện chuyên đề như sau.
1. Ưu điểm:
- Bước đầu, học sinh đã biết cách học từng phân môn.
- Biết cách soạn bài, chuẩn bò bài ở nhà.
- Phần lớn học sinh đã hình dung được tiến trình ôn tập, biết sắp xếp kế hoạch ôn tập để
chuẩn bò cho bài kiểm tra.
- Đã biết hệ thống hoá kiến thức (ở mức cơ bản nhất) theo từng phân môn theo sơ đồ.
2. Hạn chế:
- Học sinh vận dụng cách học các phân môn chưa linh hoạt.
- Học sinh còn hạn chế trong việc vận dụng từ lý thuyết sang thực hành.
- Một số học sinh yếu bộ môn vẫn chưa biết cách xây dựng kế hoạch ôn tập cho bản thân
mình.
- Một số học sinh vẫn chưa xây dựng được thói quen tự học.

* Đánh giá chung :
Sau khi thực hiện chuyên đề, chỉ tiêu bộ môn Văn năm học 2006 – 2007 tuy có giảm sút
hơn năm học trước, nhưng chỉ tiêu đó đã đánh giá được một cách thực chất chất lượng học bộ
môn của học sinh trong năm học. Để phát huy những ưu điểm và khắc phục những hạn chế trên,
tổ Văn tiếp tục triển khai chuyên đề “Hướng dẫn học sinh cách học môn Ngữ văn” cho học sinh
khối 7 + 8, năm học 2007 – 2008.
B. TRIỂN KHAI CHUYÊN ĐỀ “HƯỚNG DẪN HỌC SINH CÁCH HỌC MÔN
NGỮ VĂN” – năm học 2007 – 2008.

I. 1. Hãy chuẩn bò tâm thế cho việc học bằng cách hãy tập trung chú ý.
(?) Tại sao phải chú ý ? Hậu quả của việc không chú ý luyện tập đối với diễn viên kòch nói ?
- Không thuộc lời thoại, lúng túng trong diễn xuất.
- Lẫn lộn lời thoại giữa các cảnh kòch, màn kòch.
- Hậu quả: Ảnh hưởng đến bản thân, gây ấn tượng không tốt cho người xem. Dần dần sẽ
không có chỗ đứng trong lónh vực kòch nói.
I.2. Hậu quả của việc học không chú ý.
- Không thể theo dõi bài học.
- Không thể suy nghó và không hiểu bài.
- Không nắm được cốt lõi, bản chất của vấn đề.
- Không trình bày lại được nội dung bài học.
- Không vận dụng để làm bài tập được.
- Không biết chắc lọc kiến thức để ghi, không thể nhớ.
- Học bài sẽ không thuộc, khó thuộc, khó nhớ bài.
I.3. Chú ý như thế nào?
- Khi bắt đầu giờ học hãy gạt bỏ ra khỏi đầu mọi vấn đề khác không liên quan.
- Hãy nhìn, hãy nghe và cố gắng tái hiện lại trong đầu những gì vừa nghe, vừa nhìn.
I.4. Chú ý những gì trong giờ học?
- Nhìn, quan sát : Nhẩm, tái hiện lại trong đầu.
- Đọc : Hiểu, cảm thụ tác phẩm.
- Nghe : Tiếp thu và tái hiện.
- Luyện tập :Vận dụng lí thuyết để giải quyết bài tập, qua đó củng cố khắc sâu kiến thức.
I.5. Cách học để ghi nhớ, dễ vận dụng, không học vẹt (Học mà không hiểu).
Để đạt kết quả tốt đối với từng dạng bài học, để ta có thể căn cứ vào các đặc điểm sau :
+ Một vấn đề bao giờ cũng bao gồm nhiều khái niệm (đối tượng) liên kết với nhau, do đó
cần nắm chắc mọi khái niệm liên quan (cũ, mới).
+ Để nắm chắc và hiểu cặn kẽ cần chia nhỏ vấn đề (câu, đoạn, cả bài) rồi liên kết từng
phần nhỏ lại với nhau.
II. Nội dung cụ thể.
II.1. Đối với phân môn Văn học

phải đọc cả phần phiên âm, dòch nghóa, dòch thơ 2 -> 3 lần. Không những thế, ta phải đọc
kỹ
phần giải nghóa từng chữ trong bài thơ để nắm được nghóa của chúng.
+ Bước 2 : Tìm hiểu chú thích trong sách giáo khoa.
- Chúng ta phải đọc phần chú thích để nắm được tiểu sử tác giả, thể loại, hoàn cảnh ra đời
của tác phẩm.
- Thường thì chúng ta không đọc hoặc đọc sơ qua phần này. Nhưng đây lại là phần quan
trọng, nó góp phần giúp chúng ta hiểu dược nội dung của tác phẩm. Vì vậy ta phải đọc kỹ
phần này và trả lời được các câu hỏi:
+ Bài thơ thuộc thể loại gì ?
+ Tác giả của bài thơ là ai ?
+ Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào ?
+ Bước 3: Tìm hiểu nội dung, nghệ thuật bài thơ thông qua việc trả lời các câu hỏi trong
phần đọc hiểu văn bản.
- Trong sách giáo khoa đã đưa ra 5 câu hỏi rất cụ thể để giúp chúng ta nắm được nội
dung, nghệ thuật của tác phẩm. Muốn trả lời được 5 câu hỏi trên, chúng ta cần đọc lại
bài thơ trên một lần nữa, dựa vào phần chú thích ( * ) để trả lời.
- Với mỗi câu hỏi, chúng ta phải đọc kỹ để hiểu được yêu cầu của nó trước khi trả lời.
- Sau khi đã trả lời đầy đủ các câu hỏi trong sách giáo khoa, chúng ta nên rút ra nội
dung, nghệ thuật chung của bài thơ. Đây cũng là bước quan trọng để giúp ta nhớ và
hiểu rõ hơn về tác phẩm này.
+ Bước 4: Làm bài tập.
- Chúng ta phải làm bài tập trong phần luyện tập để khi thầy, cô giáo giảng bài trên lớp
chúng ta sẽ có cơ sở đối chiếu, sẽ nhận ra mình đã hiểu đúng chưa và như vậy chúng ta
sẽ dễ dàng tiếp thu được kiến thức thầy, cô truyền đạt trên lớp.
- Nếu như ta thực hiện được các bước trên thì việc học và hiểu các tác phẩm văn học sẽ
không có gì là khó đối với ta cả.
* Câu hỏi 2: Để học tốt bài “ Cô bé bán diêm” em chuẩn bò những gì ở nhà? (Học sinh trình
bày, giáo viên nhận xét bổ sung ).
GVHD : Để học tốt bài “ Cô bé bán diêm” ở lớp thì ở nhà chúng ta phải chuẩn bò:

HD : - Cần tập trung nghe giảng, nghe ý kiến xây dựng bài của bạn, hỏi ngay những điều mình
chưa hiểu.
- Có vở nháp ghi những gì thầy, cô giáo giảng (cần thiết) những dẫn chứng minh hoạ, mở
rộng và tích luỹ thêm kiến thức vào sổ tay văn học.
- Thực hiện đầy đủ, đầu tư tốt các bài tập thầy cô giáo giao về nhà, chú ý các bài tập viết
đoạn liên quan đến kiến thức văn học như : Phát biểu cảm nghó, nghò luận.
Ví dụ: Vận dụng - Phát biểu cảm nghó của em về đoạn kết của văn bản “ Cô bé bán diêm”.
Mẫu: Bò cái đói và cái rét hành hạ, lại bò đe doạ, chửi mắng, em bé bán diêm vẫn thể
hiện những tình cảm đẹp đẽ và hướng thiện. Khi chết vẫn thanh thản mỉm cười, như
được an ủi bởi một niềm tin. Nhưng nụ cười trong cơn mê, trong giấc mơ làm sao thay thế
được thực tế ? Cho nên kết thúc tác phẩm vẫn mang đậm chất bi kòch. Nó là bò kòch của
cõi đời thiếu vắng tình người. Những điều kì diệu trong ngọn lửa diêm thực chất đều là ảo
ảnh của ước mơ, những ảo ảnh đã tan biến khi que diêm vụt tắt. Và ảo ảnh cuối cùng đã
bay lên cùng linh hồn đáng thương của em. Đoạn kết cho thấy người đời vẫn không hiểu
được nỗi khát khao của một đồng loại bé bỏng. Cô bé bán diêm chết đâu phải giản đơn vì
rét, mà chủ yếu là do thiếu tình người. Những con người qua lại bên cạnh cô bé lúc cô sống
cũng như khi cô đã chết dửng dưng trước số phận của cô. Người bố thì trở thành nỗi sợ hãi
của cô. Toàn bộ hi vọng cứu vớt cô bé được gửi gắm vào linh hồn người bà đã quá cố và cuối
cùng là gửi vào thượng đế. Cho nên những điều kì diệu và cảnh huy hoàng cuối cùng
không khoả lấp được lòng thương xót đối với số phận cô bé. Cô bé đã chết rồi nhưng cái
chết của cô vẫn nhắn lại nhiều điều với những ai đang sống.
3. Học ở nhà:
(?) Sau khi đã tìm hiểu văn bản ở lớp, về nhà em phải làm gì ? Phải học như thế nào để
hiểu sâu sắc hơn văn bản đã học? ( Học sinh trình bày, giáo viên nhận xét bổ sung ).
HD : Sau khi đã tìm hiểu văn bản ở lớp, về nhà chúng ta cần:
- Học ngày bài của ngày hôm đó.
- Tự ôn luyện ngay từ khi chưa làm bài kiểm tra, nên ôn tập theo cụn văn bản. (VD: Cụm văn
bản nhật dụng, cụm văn bản truyện trung đại. Cần hệ thống theo chủ đề với những dẫn
chứng cụ thể).
- Tuyệt đối không được học vẹt, phải vừa học vừa tự kiểm tra theo cách tự đặt ra vấn đề và tự

Trước tiên ta cần ôn lại đònh nghóa về từ láy ở chương trình tiếng Việt lớp 6 ( Từ láy là
những từ phức có sự hoà phối về âm thanh giữa các tiếng dựa trên một tiếng có nghóa ).
+ Bước 2 :
- Tiếp theo, chúng ta sẽ trả lời các câu hỏi ở phần I là phân loại từ láy. Cần chú ý, muốn trả
lời được các câu hỏi ở phần này chúng ta phải dựa vào và phân tích được các ví dụ trong
sách giáo khoa (các từ láy trong ví dụ sẽ phân ra thành các loại khác nhau, có các tiếng
lặp
lại hoàn toàn và có các tiếng lặp lại ở một bộ phận nào đó ).
- Sau khi nắm được 2 loại từ láy các em có thể tự vẽ sơ đồ ra giấy nháp và lấy ví dụ về từ
láy, đặt câu có sử dụng từ láy.
+ Bước 3:
- Bước này các em soạn câu hỏi tìm hiểu nghóa của từ láy bằng cách lần lượt trả lời các câu
hỏi 1a, 2b, 3 (Chú ý tìm hiểu về âm thanh, về nghóa của các từ láy ở ví dụ ).
- Sau khi đã trả lời các câu hỏi ở phần phân loại từ láy và nghóa của từ láy, chúng ta đã phần
nào hiểu và nắm được kiến thức về từ láy (Lưu ý chúng ta cần phân biệt rõ sự khác nhau
giữa từ ghép và từ láy ).
+ Bước 4:
Bước cuối cùng là làm các bài tập ở phần luyện tập. Chúng ta làm bài tập cần chú ý bài dễ
làm trước, bài khó làm sau, và làm theo cách hiểu của mình. Với bài tập khó ta không nên
nản chí mà cần nghiên cứu kó lý thuyết để suy nghó tìm ra cách làm đúng.
2. Học trên lớp:
(?) Để tiếp thu bài tốt thì trong giờ học em làm những gì? (Học sinh trình bày, giáo viên
nhận xét bổ sung).
HD : - Chú ý nghe giảng bài, hăng say phát biểu, xây dựng bài, biết tiếp thu từ ý thức đến khái
niệm. Từ khái niệm đó tập lấy ví dụ.
- Sau khi đã sơ bộ hình thành tri thức mới, học sinh cần củng cố, khắc sâu kiến thức bằng
cách làm thêm một số bài tập nhận biết, phân tích (Bài tập trong sách giáo khoa, sách
bài
tập và có thể là một số bài tập sưu tầm ).
- Củng cố kiến thức theo từng phần, từng chương đã học theo hình thức mô hình, sơ đồ.

nếu được một số cuốn sách cần thiết như : Thành ngữ tiếng Việt, hoặc tục ngữ, ca dao
……
II.3. Đối với phân môn Tập làm văn
(?) Để viết tốt phần Tập làm văn, em cần thực hiện những bước nào? (Học sinh trình bày,
giáo viên nhận xét bổ sung ).
HD : Muốn thực hiện tốt phần tập làm văn chúng ta cần thực hiện các bước sau:
1. Nắm vững yêu cầu chung về hình thức, nội dung của bài.
2. Phải đọc kỹ đề, chú ý các từ ngữ quan trọng để xác đònh đúng nội dung kiểu bài sẽ thực
hiện. Đề bài thường có hai phần từ ngữ thể hiện điều đó.
3. Xác đònh tư liệu sử dụng tư liệu để làm bài : Vốn sống thực tế hay vốn sống văn học (Tuỳ
theo dạng đề). Cụ thể :
- Phải biết lựa chọn từ ngữ (gọt giũa ), dùng từ độc đáo -> tích luỹ vốn từ ngữ phong phú,
có ý thức sử dụng khi viết.
- So sánh, liên tưởng, tưởng tượng, liên hệ ……
- Vận dụng những ngôn ngữ hay, đẹp tích luỹ, cảm nhận từ khi học các văn bản.
Ví dụ: Phân tích đề văn sau : Cảm nghó của em về ngày khai trường.
HD : + Để phân tích đề chúng ta cần phải đọc kỹ đề, chú ý các từ ngữ quan trọng để xác đònh
đúng nội dung kiểu bài sẽ thực hiện. Với đề này, ta cần gạch dưới các từ ngữ quan trọng
sau: Cảm nghó, em, ngày khai trường. Sau đó, các em cần xác đònh những yêu cầu về
nội dung và hình thức của đề:
- Kiểu bài : Phát biểu cảm nghó.
- Nội dung (Đối tượng) : Ngày khai trường.
- Người nêu cảm nghó : Em.
- Tư liệu làm bài : Vốn sống thực tế.
+ Sau khi phân tích đề xong, chúng ta tiến hành lập dàn ý với ba phần : Mở bài, thân bài,
kết bài.
Chú ý ở phần thân bài, chúng ta phải tìm được một số ý chính để xây dựng doạn văn.
Dàn
ý này chính là bộ xương để chúng ta xây dựng một bài văn hoàn chỉnh.
III. Ôn tập.

bộ
phận
(?) Vậy học thế nào để thi cho tốt? Thi thế nào để đạt điểm cao?
HD :
1. Trước hết, chúng ta nên “ Học bài nào xào bài ấy”. Nghóa là, trên lớp ta học bài nào, về
nhà ta phải giải quyết ngay bài học ấy, không nên để dây dưa, không nên hẹn lần, hẹn
lữa,
ta phải luôn tâm niện “ Việc hôm nay chớ để ngày mai”.
2. Kết hợp học với hành. Ta vừa học lý thuyết vừa vận dụng làm bài tập. Có như thế ta mới
vừa nhớ được kiến thức, vừa nhớ được nội dung của bài học.
3. Phân bố thời gian học tập hợp lý, học có hệ thống. Khi học thì phải thật tập trung.
4. Tham khảo thêm tư liệu có liên quan đến môn học. Tục ngữ có câu “ Muốn biết phải hỏi,
muốn giỏi phải học”. Học ở đây không có nghóa là chỉ học ở thầy cô, ở sách giáo khoa,
mà
chúng ta còn phải học ở bạn bè, trong sách báo, sách tham khảo, trong các tác phẩm văn
học ……
Qua chuyên đề này, mong rằng tất cả chúng ta – những học sinh THCS Ninh Gia sẽ vận
dụng cách học bộ môn vào việc học của mình và học thật tốt môn Ngữ văn trong nhà trường.
Ninh Gia, ngày 18 tháng 10 năm 2007
Tập thể thực hiện
TỔ VĂN - TRƯỜNG THCS NINH GIA