5. Em hóy phõn tớch on trớch Kiu lu Ngng Bớch trớch
trong tỏc phm Truyn Kiu ca Nguyn Du.
Nguyễn Du là một bậc thầy về tả cảnh. Nhiều câu thơ tả cảnh của ông có
thể coi nh là chuẩn mực cho vẻ đẹp của thơ ca cổ điển:
- Dới trăng, quyên đã gọi hè
Đầu tờng lửa lựu lập loè đâm bông.
- Long lanh đáy nớc in trời
Thành xây khói biếc, non phơi bóng vàng
Với những câu thơ này, Nguyễn Du đã làm đẹp, làm giàu có thêm rất
nhiều cho ngôn ngữ dân tộc. Từng có ý kiến cho rằng, so với tiếng Hán vốn
có tính hàm súc, tính biểu hiện rất cao thì tiếng Việt trở nên quá nôm na, ít
khả năng biểu hiện. Tuy nhiên, Nguyễn Du đã chứng minh rằng ngôn ngữ
tiếng Việt có một khả năng biểu hiện vô giới hạn.
Nhng Nguyễn Du không chỉ giỏi về tả cảnh mà còn giỏi về tả tình cảm,
tả tâm trạng. Trong quan niệm của ông, hai yếu tố tình và cảnh không tách
rời nhau mà luôn đi liền với nhau, bổ sung cho nhau. Ví dụ, trong hai câu thơ
tả cảnh chị em Thuý Kiều đi chơi xuân:
Nao nao dòng nớc uốn quanh
Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.
Cảnh rất đẹp và thanh, ứng với tâm hồn hai chị em đang nhẹ nhàng thơi
thới. Ngợc lại, khi ngời buồn thì cảnh cũng buồn theo. Trong một đoạn thơ
khác thuộc Truyện Kiều, ông viết:
Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu
Ngời buồn cảnh có vui đâu bao giờ.
Hai câu thơ này thể hiện rất rõ quan niệm của Nguyễn Du về mối quan hệ
giữa tâm trạng của con ngời và cảnh vật. Cảnh vật đẹp hay không đẹp,
nhẹ nhàng, thanh thoát hay nặng nề, u ám phụ thuộc rất nhiều vào tâm
trạng của con ngời trớc cảnh đó.
Đoạn trích "Kiều ở lầu Ngng Bích" là sự kết hợp, giao hoà của hai yếu tố
cảnh vật và tâm trạng. Về cảnh vật có lầu cao, có non xanh nớc biếc, sơn
thuỷ hữu tình. Nếu Thuý Kiều ở vào một hoàn cảnh khác, trong tâm trạng

tình nửa cảnh" trớc mắt là tình hay là cảnh, dờng nh cũng không còn phân
biệt đợc nữa.
Theo dòng tâm trạng của Kiều câu thơ bắt vào nỗi nhớ:
Tởng ngời dới nguyệt chén đồng
Tin sơng luống những rày trông mai chờ.
Bên trời góc bể bơ vơ
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.
Nhớ nhà, trớc hết Kiều nhớ đến Kim Trọng, nhớ đến chén rợu thề nguyền
dới trăng. Đối với một ngời luôn đa sầu đa cảm, nặng tình nặng nghĩa nh
Thuý Kiều, cảm xúc ấy thật xa xót. Càng nhớ đến Kim Trọng thì Kiều lại
càng đau đớn cho thân phận mình. Việc Kiều thơng Kim Trọng đang chờ
mong tin mình một cách vô vọng đã cho thấy một vẻ đẹp khác trong tâm hồn
nàng: Kiều luôn nghĩ đến ngời khác trớc khi nghĩ đến bản thân mình. Tấm
lòng ấy thật cao đẹp và đáng quý biết bao!
Tiếp theo là Kiều nhớ đến cha mẹ. Có ý kiến cho rằng, Kiều đã nhớ đến
ngời yêu trớc rồi mới nhớ đến cha mẹ, phải chăng là nàng đã đặt chữ
"tình" lên trên chữ "hiếu"? Thực ra, việc Nguyễn Du miêu tả nỗi nhớ của
Kiều dành cho Kim Trọng trớc rồi mới miều tả nỗi nhớ cha mẹ là hoàn
toàn hợp lí. Kiều không hề đặt chữ "hiếu" sau chữ "tình". Khi gia đình
gặp tai biến, trớc câu hỏi "Bên tình bên hiếu bên nào nặng hơn?", Kiều đã
dứt khoát lựa chọn chữ "hiếu" bằng hành động bán mình chuộc cha. Giờ
đây, khi cha và em nàng đã đợc cứu, ngời mà nàng cảm thấy mình có lỗi
chính là Kim Trọng. Nhng không vì thế mà nỗi nhớ cha mẹ kém phần day
dứt:
Xót ngời tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?
Sân Lai cách mấy nắng ma
Có khi gốc tử đã vừa ngời ôm.
Những thành ngữ, điển tích, điển cố (tựa cửa hôm mai, quạt nồng ấp
lạnh, Sân Lai, gốc tử) liên tục đợc sử dụng đã thể hiện rất rõ tình cảm nhớ

thể nói lần nào ông cũng thành công. Có khi chỉ qua một vài từ, ông đã diễn
tả rất chính xác cảnh huyên náo trong nhà Thuý Kiều khi bọn vô lại kéo đến
nhà:
Trớc thầy sau tớ xôn xao
Đầu trâu mặt ngựa ào ào nh sôi.
Nguyễn Du đặc biệt thành công khi ông tả tiếng đàn của Kiều. Tuỳ theo
tâm trạng, mỗi lần tiếng đàn của Kiều cất lên là một lần ngời nghe phải chảy
nớc mắt khóc cho số phận oan nghiệt của nàng.
Trong đoạn thơ này, Nguyễn Du không tả tiếng đàn mà tả tiếng
sóng. Trong khung cảnh bát ngát, mênh mang, tiếng sóng vỗ "ầm
ầm" (lu ý: nhà thơ đã đảo ngữ để cho ấn tợng đó càng rõ ràng hơn)
quả là một thứ âm thanh hết sức bất thờng. Dờng nh nó muốn phá
vỡ khung cảnh nặng nề nhng yên tĩnh, nó bt Kiều ra khỏi dòng suy
t về gia đình, ngời thân mà trả nàng về với thực tại nghiệt ngã. Ngoài
ra, dờng nh đó còn là những dự cảm về quãng đời đầy những khổ
đau, tủi nhục ê chề mà Kiều sắp phải trải qua.