6. Em hóy phõn tớch on trớch Kiu bỏo õn bỏo oỏn trớch
trong tỏc phm Truyn Kiu ca Nguyn Du.
Đền ơn trả oán là một mô típ rất quen thuộc trong văn học
dân gian, đặc biệt là trong các câu chuyện cổ tích. Ngời có công
lao khó nhọc, ăn ở hiền lành, hay làm điều tốt thì sẽ đợc đền
bù, kẻ ác sẽ bị trừng trị đích đáng. Đó là mơ ớc của nhân dân
ta.
Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du cũng dựng lên một cảnh báo
ân báo oán. Thế nhng, khác rất nhiều so với các câu chuyện cổ
tích, cảnh báo ân báo oán trong Truyện Kiều không đơn giản là
sự thể hiện khát vọng công lí của nhân dân. Sức hấp dẫn của
đoạn trích thể hiện chủ yếu ở khả năng khắc hoạ tâm lí nhân
vật của nhà thơ. Cả đoạn trích gồm 34 câu với ba nhân vật, rất
ít lời miêu tả, hầu nh chỉ có lời Thuý Kiều nói với Thúc Sinh,
lời qua tiếng lại giữa Thuý Kiều và Hoạn Th, vậy mà không chỉ
chân dung, từ giọng điệu, tính tình của từng nhân vật đều đợc
bộc lộ hết sức sinh động.
Có thể dễ dàng nhận thấy trong đoạn trích có hai cảnh: báo
ân và báo oán.
Cảnh báo ân.
Chàng Thúc Sinh khi đợc gơm mời đến thì Mặt nh
chàm đổ, mình dờng dẽ run. Thúc Sinh run vì nhiều lẽ: trớc
cảnh ba quân gơm giáo sáng loà run; đợc chứng kiến Thuý
Kiều đã trừng trị những kẻ đã gây bao đau khổ cho đời nàng
nh thế nào lại càng dễ run hơn nữa. Thúc Sinh không thể nghĩ
rằng mình lại đợc trả ân bằng gấm trăm cuốn, bạc nghìn
cân bởi trong thực tế, chàng ta chẳng có công lao gì nhiều với
Thuý Kiều. Ngay cả khi chứng kiến vợ mình hành hạ Thuý
Kiều, Thúc Sinh cũng chỉ biết ngậm đắng nuốt cay, không biết
bênh vực thế nào.
Vởy tại sao Thúc Sinh lại đợc Thuý Kiều báo ân hậu

đã lặng lẽ cho ngời đến bắt nàng về, đã dựng cảnh trớ trêu:
bắt nàng hầu rợu Thúc Sinh để mà hả hê sung sớng khi tận
mắt chứng kiến nỗi cực nhục của cả hai ngời. Thuý Kiều hẳn
không thể quên nỗi nhục hôm ấy, theo đó thì tội của Hoạn
Th đáng chết một trăm lần.
Thế nhng Nguyễn Du đã không để cho lí trí của mình dẫn
dắt sự việc một cách giản đơn. Ông âm thầm chứng kiến cuộc
đối đầu giữa hai ngời đàn bà (mà theo Thuý Kiều là kẻ cắp,
bà già gặp nhau), thuật lại cuộc đấu khẩu của họ. Biệt tài của
Nguyễn Du là khi chứng kiến và miêu tả cuộc đụng độ nảy
lửa ấy, ông đã không thiên vị một ai, không đứng về phía nào.
Ông để cho sự việc tự nó phát triển, từ đó đã tạo nên một trong
những chi tiết nghệ thuật giàu chất sống, chất tiểu thuyết
nhất của tác phẩm.
Vị thế giữa hai ngời phụ nữ đã hoàn toàn đảo ngợc. Trớc
đây, khi Hoạn Th làm chủ tình thế, Thuý Kiều không những bị
đánh đập mà còn bị làm nhục theo một cách thức rất riêng của
Hoạn Th. Nỗi đau tinh thần của Kiều lúc ấy còn lớn gấp hàng
chục lần nỗi đau thể xác. Thế nhng giờ đây, ngời làm chủ tình
thế lại là Thuý Kiều. Chỉ cần nàng phẩy tay một cáI, hẳn Hoạn
Th sẽ thịt nát xơng tan.
Thuý Kiều đã khởi sự báo oán nh thế nào?
Thoắt trông nàng đã chào tha:
Tiểu th cũng có bây giờ đến đây!
Đàn bà dễ có mấy tay
Đời xa mấy mặt, đời này mấy gan!
Dễ dàng là thói hồng nhan,
Càng cay nghiệt lắm càng oan tráI nhiều.
Ngòi bút miêu tả của Nguyễn Du thật đáng nể phục. Nàng
Kiều duyên dáng, thuỳ mị, e lệ nép vào dới hoa ngày nào,

nói năng phảI lời và tự nói với mình rằng: Làm ra mang tiếng
con ngời nhỏ nhen.
Kết cục đó có thể bất ngờ với ngời đọc nhng lại rất hợp lí với
lô gích của tác phẩm. Đoạn báo ân với Thúc Sinh đã cho
thấy: dù thế nào đi nữa, Kiều vẫn là ngời phụ nữ đa sầu đa
cảm, nặng tình nặng nghĩa.
Đây là một đoạn trích rất hấp dẫn, một sáng tạo đặc sắc của
Nguyễn Du. Bằng cách để cho các sự việc tự vận động, nhân
vật tự bộc lộ mình qua những lời đối thoại, Nguyễn Du đã đa
nghệ thuật miêu tả nhân vật của văn học trung đại tiến một b-
ớc rất dài. Miêu tả chân thực và sinh động đời sống nh nó đang
xảy ra, đó là một yếu tố quan trọng tạo nên Chủ nghĩa hiện
thực của Nguyễn Du.