Sơ cứu bệnh nhân cấp cứu (phần 1)

Sơ cứu là công tác hỗ trợ ban đầu đơn giản nhưng vô cùng quan trọng
giúp giảm tỷ lệ tử vong trong các tai nạn và những tình huống cấp cứu. Dưới
đây là một số hướng dẫn sơ cứu đơn giản cho các tình huống.

SƠ CỨU TAI NẠN
Các tai nạn có thể xảy ra gây các tổn thương từ nhẹ đến nặng, thậm chí có
nguy cơ tử vong bao gồm các tai nạn giao thông, tai nạn trong sinh hoạt, do thiên
tai….
Trong trường hợp bị tai nạn giao thông, người bị nạn vẫn hoàn toàn tỉnh
táo, không chảy máu, thậm chí đứng dậy được, vẫn cần cho nằm nghỉ để theo dõi
nhịp thở. Còn khi bị chảy máu thì phải cầm máu tại chỗ bằng cách lấy một cục
bông đè mạnh vào vết thương - động tác rất đơn giản nhưng cầm máu hiệu quả.
Với bệnh nhân trong tình trạng hôn mê, bất tỉnh, cần chuyển ngay bệnh nhân đến
bệnh viện ở tư thế nằm. Lưu ý, cần từ 2-3 người nhấc người bệnh lên chứ không
bế xốc bổng hay bế gập người lại, đưa đến chỗ an toàn và gọi xe cứu thương đến
hoặc chuyển ngay đến bệnh viện. Khi sơ cứu trong nhiều trường hợp, việc đầu tiên
là cần phải kiểm soát được đường hô hấp cho bệnh nhân, làm đường thở thông
thoáng. Nếu đường thở bị tắc nghẽn do đất, cát, răng giả, đờm dãi phải móc ngay
ra. Nếu người bệnh không thở được thì phải hô hấp nhân tạo. Muốn hạn chế tình
trạng suy hô hấp thì nên đặt bệnh nhân nằm đầu cao. Nếu bệnh nhân bị huyết áp
thấp, hoặc bệnh nhân có bệnh sọ não cần lưu ý không nên đặt nằm ở tư thế đầu
quá cao.
Trường hợp bị chấn thương mạnh dẫn đến bị vỡ cơ hoành khiến dạ dày,
ruột, gan chui hết lên phần ngực, đè vào phổi, tim, khiến bệnh nhân rất khó thở.
Trong trường hợp này, tư thế tốt nhất là nằm cao, nửa nằm nửa ngồi, để tạo áp lực
trên cao đẩy bớt các cơ quan này xuống, người bệnh sẽ dễ thở hơn và vận chuyển
ngay bệnh nhân tới bệnh viện.
Khi bị vật gì nhọn đâm vào cơ thể, nhất là ngực, bụng, tuyệt đối không
được rút vật nhọn đó ra, vì lúc này nó có tác dụng bịt mạch máu. Nếu rút ra, máu

* Chú ý: Không cho nạn nhân ǎn uống bất cứ một thứ gì.

Nếu nạn nhân ho hoặc nôn thì dùng tay áp nhẹ lên vùng vết thủng để tránh
ruột bị lòi ra ngoài.

Chuyển nạn nhân tới bệnh viện ngay. Phải coi đây là một cấp cứu ưu tiên.
Trong quá trình vận chuyển phải tiếp tục theo dõi sát và xử trí những diễn biến xảy
ra. Kiểm tra tần số hô hấp và mạch 10 phút/lần. Phát hiện kịp thời dấu hiệu chảy
máu trong.

Trong trường hợp một phần ruột bị lòi ra ngoài
- Khống chế sự chảy máu nhưng tránh dùng áp lực ép trực tiếp mạnh quá.
- Không chạm vào vết thương, không được đẩy ruột vào trong. - Đặt một
miếng gạc nhỏ hoặc vải tẩm nước muối hoặc nước muối ǎn tự pha trùm lên vết
thương rồi bǎng lỏng lại. Phải thường xuyên làm ẩm vết thương bằng dung dịch
này. Cách pha dung dịch nước muối: cho 01 thìa cà phê muối ǎn vào 01 lít nước
chín. Hoặc có thể dùng vành khǎn hay một cái bát đã luộc để nguội để úp lên vùng
bị thương rồi dùng bǎng cuộn bǎng lại.
- Nếu nạn nhân ho hoặc nôn thì cũng dùng tay áp lên vết thương để tránh
ruột bị lòi thêm ra ngoài.
- Đặt nạn nhân nằm và tiến hành chǎm sóc cấp cứu như trường hợp ruột
không bị lòi ra ngoài.

Sơ cứu vết thương ngực:
Vết thương ngực có nhiều hình thức khác nhau từ những vết thương do dao
đâm tới những vết thương do tai nạn bởi những máy móc công nghiệp nặng hoặc
do bị bánh xe đè qua trong tai nạn giao thông như:
- Vết thương đâm xuyên
- Vết thương giập lồng ngực
- Vết thương có mảng sườn di động.

- Dùng bǎng dính dán các mép của miếng giấy bóng vào da.
- Dùng bǎng cuộn bǎng ép lại
- Nếu vết thương có lỗ vào và lỗ ra thì phải kiểm tra và có thể phải bǎng kín
cả 2 vết thương.
- Phòng chống và xử trí sốc.
- Chuyển nạn nhân tới ngay bệnh viện. Phải coi đây là một cấp cứu ưu tiên.
Trong khi vận chuyển vẫn phải theo dõi sát nạn nhân, giữ nạn nhân ở tư thế đúng
và xử trí những diễn biến xảy ra.

Trường hợp vẫn còn dị vật
- Không được rút dị vật ra.
- Bịt kín vết thương bằng cách ép mép vết thương sát với dị vật.
- Đặt gạc hoặc miếng vải xung quanh dị vật.
- Đặt một vành khǎn lên trên vết thương sau đó bǎng kín lại như vết thương
không có dị vật.

Sơ cứu vết thương giập lồng ngực:
- Bǎng bó vết thương bề mặt nếu có.
- Bǎng ép tay bên bị thương hoặc cả 2 tay nếu cả hai lồng ngực đều bị tổn
thương vào ngực nạn nhân (khi bǎng để nguyên cả áo). Bǎng ép chặt vừa đủ (thắt
nút khi thở ra). Nhưng nếu các xương sườn gãy thì không được bǎng ép chặt quá
vì có thể làm đầu xương sườn chọc vào phổi.
- Đặt nạn nhân nằm tư thế như trường hợp bị vết thương đâm xuyên.
- Phòng chống và xử trí sốc nếu xảy ra.
- Chuyển ngay nạn nhân tới bệnh viện.

Sơ cứu vết thương có mảng sườn di dộng:
Vấn đề chính của vết thương ngực có gãy nhiều xương sườn là làm nạn
nhân rất khó thở và đau. Hơn nữa đầu của các xương sườn gãy có thể làm thủng
hoặc rách màng phổi và phổi và gây nên tràn khí dưới da và tràn khí màng phổi

chứng thường gặp như:
- Rách da đầu gây chảy nhiều máu.
- Có thể thấy não phòi ra ngoài.
- Nạn nhân tỉnh táo hoặc nửa tỉnh nửa mê hoặc hôn mê.
- Có thể có rối loạn hô hấp, khó thở, xuất tiết nhiều đờm dãi

Xử trí cấp cứu trong các trường hợp rách da đầu gây chảy nhiều máu:
- Ép chặt 2 mép vết thương lại với nhau để cầm máu sơ bộ.
- Cắt tóc xung quanh vết thương
- Đặt gạc hoặc bông vô khuẩn lên trên vết thương rồi dùng bǎng cuộn bǎng
ép lại. Nếu có điều kiện thì dùng kẹp agraf để bấm 2 mép vết thương lại với nhau
sau đó bǎng lại.
- Chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế để xử trí tiếp

Trường hợp vỡ xương sọ có não phòi ra ngoài:
- Không được bôi lên não bất kỳ thứ thuốc gì
- Phủ lên phần não phòi ra một miếng gạc vô khuẩn.
- Nếu có điều kiện thì đặt một vành khǎn xung quanh tổ chức não phòi ra
rồi dùng bǎng cuộn bǎng lại.
- Nếu không dùng vành khǎn thì chỉ được bǎng lỏng để tránh gây chèn ép
não.

Chú ý:
- Nếu nạn nhân không tỉnh táo, lơ mơ hoặc mê man thì cần chuyển ngay
nạn nhân tới bệnh viện.
- Nếu nạn nhân có xuất tiết đờm dãi thì phải hút sạch đờm dãi, làm thông
đường hô hấp.

Sơ cứu vết thương gãy xương (thường là bị gãy cẳng chân, tay):
Triệu chứng rõ nhất là đau và có khả năng mất vận động bên bị gãy. Triệu