Nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học lớp 5
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta được biết tiểu học là học phổ cập, tạo tiền để nâng cao dân
trí, là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng để đào tạo thế hệ trẻ trở thành những
công dân tốt mang trong mình những phẩm chất tạo thành cốt lõi của một nhân
cách Việt Nam trong giai đoạn mới: Những phẩm chất đó là: Trí tuệ phát triển,
ý chí cao, tình cảm đẹp.
Xuất phát từ yêu cầu trên, việc giảng dạy môn Toán ở bậc tiểu học có vai
trò quan trọng trong quá trình hình thành nhân cách của học sinh. Trong chương
trình môn Toán bậc tiểu học, việc dạy các yếu tố hình học giữ vai trò rèn luyện
trí tuệ, rèn luyện được nhiều đức tính và phẩm chất tốt như cẩn thận, cần cù,
chu đáo, khéo léo, ưa thích sự chính xác, làm việc có kế hoạch, đồng thời giúp
học sinh hình thành những biểu tượng về hình học và đại lượng hình học. Đó là
một điều hết sức quan trọng. Nó giúp các em định hướng trong không gian, gắn
liền việc học với cuộc sống xung quanh là tiền đề để hỗ trợ các môn khoa học
khác (như môn vẽ, thủ công, và tìm hiểu tự nhiên xã hội) là mảng kiến thức
quan trọng cho học sinh học lên cao, đồng thời có thể giải quyết những bài toán
thực tế xung quanh mình.
Ngoài ra dạy các yếu tố hình học chương trình toán 5 còn giữ một vị trí
rất quan trọng trong việc:
- Góp phần vào việc củng cố kiến thức, kĩ năng về các yếu tố hình học mà
các em đã học từ các lớp dưới.
- Mở rộng, phát triển và cắt ghép hình. Vẽ hình khối trong không gian,
phát triển trí tưởng tượng trong hình học không gian. Cách lập luận suy diễn
logic. Biết cách giải các bài toán về yếu tố hình học. Giúp các em tích luỹ được
những hiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập. Tạo tiền đề cho việc
học tiếp lên bậc phổ thông trung học cơ sở.
Chính vì vậy việc nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học ở bậc
tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng là một việc rất cần thiết của mỗi giáo
viên giảng dạy trong mỗi nhà trường để nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.
Từ thực trạng trên, đặt cho mỗi giáo viên giảng dạy lớp 5 chúng tôi là

- Phụ huynh học sinh đã quan tâm tới việc học của con em mình.
b) Khó khăn:
- Còn một số học sinh chưa chăm học, mải chơi.
- Chỗ học ở nhà không có.
- Đồ dùng học tập còn thiếu.
- Còn có những học sinh phát triển trí tuệ không bình thường.
- Còn một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm tới việc học của các em.
- Do đặc điểm lứa tuổi, học sinh còn hiếu động, chưa tập trung chú ý nghe
giảng. Khả năng phân tích, trí tưởng tượng, sự suy luận của các em cũng còn
hạn chế nhiều dẫn tới ngại làm các bài tập có nội dung về các yếu tố hình học.
3.Kết quả khảo sát chất lượng của 18 học sinh lớp 5A vào cuối tháng 12
theo 3 tiêu chí sau:
Nhận biết hình và kĩ năng
vẽ hình
Nắm kiến thức cơ bản về
hình học
Vận dụng kiến thức làm
bài tập
Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt
10 em 8 em 9 em 9 em 8 em 10 em
55,6% 44,4% 50% 50% 44,4% 55,6%
III. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1. Những yêu cầu khi giảng dạy các yếu tố hình học :
- Học sinh phải tham gia và hoạt động học một cách tích cực, tự nhiên và
tự tin. Trong giờ học các em phải biết quan sát, so sánh và tự phát hiện, tự tìm
tòi để chiếm lĩnh kiến thức và vận dụng vào giải toán.
- Giáo viên phải chuẩn bị chu đáo đồ dùng trực quan. Lên kế hoạch tổ
chức, hướng dẫn học sinh học tập một cách nhẹ nhàng. Sử dụng triệt để đồ dùng
trực quan giúp cho việc phát triển năng lực cá nhân của học sinh.
- Giáo viên tạo điều kiện để học sinh hứng thú học tập.

học sinh tiếp thu và vận dụng các kiến thức hình học theo quá trình hoạt động
với những vật thể hoặc với mô hình hay sơ đồ hình vẽ. Và áp dụng những điều
khái quát đã lĩnh hội được vào những trường hợp cụ thể.
Chẳng hạn khi dạy về hình thang, giáo viên cho học sinh quan sát hình
ảnh của cái thang ( cụ thể)  hình thành khái niệm và đặc điểm của hình thang
(trừu tượng).
2.3. Phương pháp kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp quy nạp và phương
pháp suy diễn trong dạy học các yếu tố hình học.
Ta đã biết:
- Phương pháp quy nạp là phương pháp suy luận đi từ cái riêng đến cái
chung, từ những trường hợp cụ thể để rút ra kết luận tổng quát.
- Phương pháp suy diễn là phương pháp suy luận đi từ cái chung đến cái
riêng, từ quy tắc tổng quát áp dụng vào từng trường hợp cụ thể.
Võ Thị Kim Yến – Tiểu học Gio Sơn
3
Nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học lớp 5
- Trong giảng dạy các YTHH, giáo viên thường dùng phương pháp quy
nạp để dạy học sinh các kiến thức mới, sau đó dùng phương pháp suy diễn để
hướng dẫn học sinh luyện tập, áp dụng các kiến thức và quy tắc mới ấy vào giải
những bài tập cụ thể.
Chẳng hạn để dạy học sinh lớp 5 về cách tính thể tích hình hộp chữ nhật
giáo viên có thể làm như sau:
a) Dạy bài mới (dùng phương pháp quy nạp):
Giáo viên dựa vào một vài ví dụ cụ thể để giúp học sinh nhận xét, rút ra
kết luận chung.
Ví dụ: Cho hình hộp chữ nhật có chiều dài 4cm, chiều rộng 3cm và chiều
cao 2cm.
Ta chia hình hộp chữ nhật này thành các hình lập phương 1cm
3
, ở hình

- Phương pháp thực hành luyện tập là phương pháp dạy học liên quan
đến hoạt động thực hành, luyện tập để củng cố kiến thức mới hoặc rèn luyện kỹ
năng làm bài tập, thực hành.
- Dùng phương pháp này để dạy và kiến thức mới. Chẳng hạn khi dạy về
tính diện tích hình tam giác. Giáo viên yêu cầu mỗi học sinh chuẩn bị 2 hình
tam giác bằng nhau. Học sinh thực hành cắt đôi một hình tam giác thành 2 tam
giác theo đường cao rồi ghép với hình tam giác còn lại để được một hình chữ
nhật. Sau đó so sánh diện tích hình tam giác với diện tích hình chữ nhật -> diện
tích hình chữ nhật bằng 2 lần diện tích hình tam giác
Mà tính diện tích hình chữ nhật bằng chiều dài x chiều rộng -> diện tích
hình tam giác chiều rộng x chiều dài/2 mà: chiều dài chữ nhật = cạnh đáy hình
Võ Thị Kim Yến – Tiểu học Gio Sơn
4
Nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học lớp 5
tam giác, chiều rộng hình chữ nhật = chiều cao hình tam giác -> diện tích hình
tam giác = đáy x chiều cao/2.
Vậy bằng phương pháp thực hành cắt ghép hình học sinh đã rút ra được
kết luận chung cho việc tính diện tích hình tam giác.
Trong các tiết luyện tập về hình học học sinh được thực hành luyện tập
giải các loại bài tập dạng dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp để củng cố kiến
thức mới và rèn kỹ năng. Như vậy khi giảng dạy các yếu tố hình học trong một
tiết dạy giáo viên phải biết kết hợp khéo léo các biện pháp trên, tạo không khí
lớp học thoải mái nhẹ nhàng.
Ngoài 4 biện pháp trên, khi dạy về các yếu tố hình học, giáo viên cần kết
hợp chặt chẽ với các tuyến kiến thức khác như đo đại số giải toán, đặc biệt là hỗ
trợ cho việc giảng dạy số học.
Đồng thời người giáo viên phải coi trọng việc rèn luyện kỹ năng sử dụng
các dụng cụ hình học.
Thường xuyên ôn tập củng cố và hệ thống các kiến thức và kỹ năng hình
học. Đảm bảo cân đối tính khoa học và vừa sức trong giảng dạy các yếu tố hình

5
Nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học lớp 5
b) Giới thiệu hình tròn và cách vẽ đường tròn
- Giáo viên gọi cho học sinh nêu các ví dụ về hình tròn (mặt trời )
- Giáo viên giới thiệu compa, cách sử dụng.
Để vẽ được hình tròn ta phải dùng compa, các compa gồm có
- Giáo viên giới thiệu cách vẽ hình tròn
- Học sinh thực hành vẽ hình tròn có bán kính 2cm vào giấy
- Giáo viên giới thiệu hình tròn (dùng tay chỉ quét lên bề mặt hình tròn) đấy
là hình tròn, dùng phấn tô đậm đường bao quanh hình tròn → đó là đường tròn.
- Giáo viên yêu cầu học sinh dùng bút chì tô đậm đường tròn → HS nhắc
lại.
* Giới thiệu các yếu tố của đường tròn (hình tròn)
- Giáo viên nêu: điểm O → tâm của đường tròn
- Giáo viên yêu cầu học sinh nối tâm với một điểm tuỳ ý trên đường tròn
- Giáo viên thực hành làm → đường vừa nối được → bán kính
- Yêu cầu học sinh vẽ các đoạn OA, OB, OC → đều là bán kính.
- Yêu cầu HS dùng compa ướm thử lên các đoạn OA, OB, OC, OD rồi nêu
nhận xét các bán kính trong đường tròn thì bằng nhau → cho vài em nêu.
- Giáo viên vẽ một đoạn thẳng đi qua tâm và nối hai điểm trên đường tròn
→ đường kính → học sinh so sánh giữa đường kính và bán kính.
- Giáo viên gọi vài em nêu các yếu tố trong hình tròn.
* Luyện tập: Học sinh vẽ đường tròn bằng compa theo bán kính cho trước
và đường kính.
- Như vậy khi dạy bài này giáo viên cần cho học sinh phân biệt được hình
tròn và đường tròn.
- Hình tròn là phần (mặt phẳng) nằm trong đường tròn.
- Đường tròn là đường cong khép kín bao quanh hình tròn (do đầu compa vẽ
lên).
- Chỉ nói diện tích hình tròn chứ không nói là diện tích hình đường tròn.

- Kết hợp chặt chẽ với môn mĩ thuật, cho học sinh vẽ khối hộp, khối trụ.
d) Giảng dạy quy tắc tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích
- Quy tắc chung để tính diện tích xung quanh của cả 3 loại hình (hình hộp
chữ nhật, hình lập phương, hình trụ) là:
Diện tích xung quanh bằng chu vi đáy nhân chiều cao
Để đi đến quy tắc này giáo viên cho học sinh khai triển hình hộp chữ nhật
(hình lập phương, hình trụ) rồi gợi ý học sinh: diện tích xung quanh mỗi hình
đều bằng diện tích của hình chữ nhật có chiều dài là chu vi đáy và chiều rộng
bằng chiều cao của hình (minh hoạ trên mô hình).
Ở đây học sinh tính chu vi đáy theo công thức tính chu vi hình chữ nhật
(hình vuông, hình tròn). Đối với hình lập phương còn có cách tính khác, diện
tích một mặt nhân với 4
- Để tính diện tích toàn phần của ba hình nói trên ta đều lấy diện tích xung
quanh cộng diện tích hai mặt đáy.
Trong đó diện tích mặt đáy tính theo quy tắc đã học về diện tích hình chữ
nhật (diện tích hình vuông, diện tích hình tròn). Riêng hình lập phương còn có
cách tính khác là lấy diện tích một mặt nhân 6.
- Để xây dựng quy tắc tính thể tích của hình hộp chữ nhật, giáo viên dùng
mô hình hình hộp chữ nhật được ghép từ các khối vuông 1cm
3
bằng nhựa để
hướng dẫn học sinh nhận xét.
Chẳng hạn: Hình hộp chữ nhật có dài 4cm, rộng 3cm, cao 2cm, gồm có 2
lớp khối vuông.
Mỗi lớp khối vuông gồm có: 4 x 3 khối vuông, 1cm
3
vậy muốn tìm số khối
vuông 1cm
3
ta chỉ việc tính 4 x 3 x 2 → đó chính là thể tích hình hộp chữ nhật.

phải thường xuyên ôn tập, hệ thống hoá để giúp các em nhận thấy có thể từ quy
tắc này trong khi dạy giáo viên đã thường sử dụng 4 phương pháp (công thức)
này suy ra quy tắc (công thức kia).
5. Dạy giải toán có nội dung hình học
Trong chương trình lớp 5, các bài toán có nội dung hình học giữ vai trò rất
quan trọng. Khi giải các bài toán này học sinh phải vận dụng tổng hợp nhiều
kiến thức và hiểu biết về:
+ Yếu tố hình học: Công thức tính P, S,V và các công thức ngược
+ Cách giải các loại toán điển hình
+ Các phép tính số học
+ Cách tính giá trị những đại lượng thông dụng trong cuộc sống xung quanh
như tính: số gạch lót nền, tính diện tích quét vôi nhà, tính m
3
nước của bể.
Ví dụ: Một cái bể nước hình hộp chữ nhật dài 18dm, rộng 12dm, cao 9dm,
hỏi bể đó chứa được bao nhiêu lít nước.
Để giải bài toán này học sinh biết vận dụng công thức tính thể tích hình hộp
chữ nhật để tính.
Ví dụ 1: Một tam giác có đáy là 10cm, có diện tích bằng hình vuông có
cạnh 8cm, tính đường cao của tam giác đó.
Đối với bài toán này để đi tính chiều cao tam giác phải biết tính diện tích
tam giác mà diện tích tam giác bằng diện tích hình vuông. Để giải bài toán này
học sinh áp dụng quy tắc tính diện tích hình vuông để làm.
Võ Thị Kim Yến – Tiểu học Gio Sơn
8
Nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học lớp 5
Ví dụ 2: Một nhà máy đào một cái bể ngầm hình hộp chữ nhật dài 12m,
rộng 6m và sâu 3m. Đất đào lên cứ 1m
3
nặng1,25 tấn. Nếu dùng xe tải loại 5 tấn

Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện "Nâng cao hiệu quả giảng dạy các
yếu tố hình học ở lớp 5" với các biện pháp trên, bản thân tôi đã thu được kết quả
như sau:
1. Về phía giáo viên
- Tôi đã nắm chắc được phương pháp dạy học. Người thầy trên lớp đóng vai
trò chỉ đạo dẫn dắt, không làm thay trò.
- Giáo viên đã có kinh nghiệm giao việc cho học sinh đúng đối tượng, vừa
sức, tạo cho học sinh say mê, hướng thú tích cực chủ động trong học tập.
2. Về phía học sinh:
Các em nắm chắc các yếu tố hình học, biết áp dụng các kiến thức đã học
vào cuộc sống và hầu hết các em rất thích học môn toán, nhất là học về dạng
toán hình học.
Võ Thị Kim Yến – Tiểu học Gio Sơn
9
Nõng cao hiu qu ging dy cỏc yu t hỡnh hc lp 5
Bn thõn tụi cng tin hnh kho sỏt kt qu hc tp ca hc sinh theo cỏc
tiờu chớ nh ban u.
Kt qu t c l:
Nhn bit hỡnh
v k nng v hỡnh
Nm kin thc c bn
v hỡnh hc
Vn dng kin thc
lm bi tp
Đạt Cha đạt Đạt Cha đạt Đạt Cha đạt
15em 3 em 16 em 2 em 14 em 4 em
83,3% 16,7% 88,9% 11,1% 77,8% 22,2%
Qua bảng khảo sát trên đã bớc đầu khẳng định việc nâng cao hiệu quả dạy
các yếu tố hình học nói riêng và của môn Toán nói chung là việc làm rất cần
thiết để nâng cao chất lợng học tập của học sinh. Góp phần thực hiện tốt mục

Nâng cao hiệu quả giảng dạy các yếu tố hình học lớp 5
Võ Thị Kim Yến
Võ Thị Kim Yến – Tiểu học Gio Sơn
11