1

Chương XIV
CHƯƠNG TRÌNH
PHÒNG CHỐNG BỆNH UNG THƯ Ở VIỆT NAM
GIAI ĐOẠN 2002-2010

Mục tiêu học tập
1. Kể được 10 loại ung thư phổ biến theo giới ở Việt nam
2. Trình bày được các mục tiêu phòng chống bệnh ung thư từ năm 2002 đến năm 2010

Ngày 17 tháng 6 năm 2002 Thủ tướng Chính Phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam đã có quyết định số 77/2002 QĐ-TTG về việc phê duyệt Chương trình Phòng chống một số
bệnh không lây nhiễm giai đoạn 2002-2010 gồm các bệnh về tim mạch, ung thư, đái tháo đường,
rối loạn sức khỏe tâm thần (động kinh, trầm cảm). Trong bài viết này chúng tôi xin trình bày
những nội dung chính của chương trình phòng chống ung thư giai đoạn 2002-2010.
I. TÌNH HÌNH PHÒNG CHỐNG UNG THƯ HIỆN NAY
1. Tình hình bệnh ung thư trên thế giới
- Theo ước tính của tổ chức y tế thế giới (TCYTTG) hàng năm trên thế giới có khoảng 10
triệu người mắc bệnh ung thư (UT) và có 6 triệu người chết do căn bệnh này. Vấn đề phòng
chống ung thư (PCUT) luôn luôn được coi là một trong những chiến lược ưu tiên hàng đầu về
bảo vệ sức khỏe của TCYTTG. Ung thư là nguyên nhân tử vong phổ biến đứng thứ hai ở các
2

nước phát triển, tình hình mắc bệnh và tử vong do ung thư ngày càng tăng, tuy nhiên hơn một
nửa số bệnh nhân ung thư là ở các nước đang phát triển. Tỷ lệ này sẽ tăng lên nhanh cùng với sự
phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, ô nhiễm môi trường và gia tăng tuổi thọ trung bình, dự kiến
đến năm 2015, mỗi năm trên thế giới sẽ có 15 triệu người mới mắc bệnh ung thư, trong đó hai
phần ba là ở các nước đang phát triển.
- Ung thư không phải là bệnh vô phương cứu chữa, 1/3 bệnh ung thư có thể phòng ngừa
được; 1/3 có thể chữa khỏi được nếu chẩn đoán sớm và cùng với việc chăm sóc hỗ trợ sẽ làm

Vị trí
ASR
Rank
ASR
Rank
ASR
Rank
Phổi
39,8
1
10,8
3
29,5
1
Dạ dày
30,3
2
14,4
2
15,3
3
Gan
19,8
3
16,4
1
25,4
2
Đại – trực tràng
13,9

8
4,6
6
Bàng quang
3,5
9
3,0
7 Vòm họng
3,2
10
0,0
22
4,8
5
Lưỡi
1,9
14
1,6
10 Khoang miệng
2,3
12
3,7
6



Dương vật
1,8
14
1,5
13 Da

3,0
9
Bảng 3: 10 bệnh ung thư thường gặp ở Nữ giới
Tỉnh \ Thành phố
Hà Nội
(2001-2004)
Thừa Thiên Huế
(2001-2004)
Hồ Chí Minh
(2003)
Vị trí
ASR
Rank
ASR
Rank
ASR
Rank

4
5,0
3
16,5
2
Tuyến giáp
5,6
5
1,6
10
3,8
8
Buồng trứng
4,7
6
2,1
9
3,8
7
Gan
4,5
7
3,4
6
6,0
5
U lympho ác
4,0
8
1,4


5

Da

2,6
10
- Qua bảng số liệu hai miền thì ở nam giới các loại ung thư hay gặp giống nhau, đó là:
ung thư phổi, dạ dày, gan, vòm họng, đại trực tràng; ở phụ nữ ung thư cổ tử cung ở miền Nam
cao hơn ở miền Bắc.
- Những ung thư có tỷ lệ mắc cao hơn so với thế giới: ung thư vòm họng, ung thư gan,
ung thư dạ dày, ung thư cổ tử cung (miền Nam).
- Những bệnh ung thư có tỷ lệ mắc tương đối thấp so với thế giới: ung thư tiền liệt tuyến,
ung thư vú, ung thư da, ung thư đại trực tràng.
II. MỤC TIÊU PHÒNG CHỐNG BỆNH UNG THƯ TỪ NĂM 2002-2010
Từ nhận thức ung thư là bệnh của xã hội, là vấn đề của mọi người, phòng chống ung thư
là nhiệm vụ của Nhà nước, của mọi gia đình và của mọi người dân.Cần phải có chương trình
quốc gia về PCUT dưới sự chỉ đạo hoạt động của cấp Nhà nước và phối hợp của nhiều ngành,
nhiều tổ chức và đoàn thể xã hội.
1. Mục tiêu chung
Làm giảm tỷ lệ mắc, giảm tỉ lệ tử vong và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân ung thư.
2. Mục tiêu cụ thể
- Giảm tỉ lệ mắc các loại ung thư có liên quan đến thuốc lá xuống 30% so với năm 2000.
- Thực hiện tiêm phòng viêm gan B cho 100% trẻ sơ sinh để phòng ung thư gan nguyên
phát.
- Giảm tỉ lệ tử vong của một số loại ung thư: vú, cổ tử cung, khoang miệng, đại trực tràng.
- Giảm tỉ lệ người bệnh ung thư ở giai đoạn muộn đến cơ sở chuyên khoa từ 80% xuống

thư đường hô hấp, tiêu hóa trên, ung thư dạ dày, ung thư tụy, ung thư bàng quang.
- Vai trò của dinh dưỡng với các bệnh ung thư là rất rõ ràng. Cải thiện chế độ ăn
uống bằng cách giảm hấp thu các chất béo đông vật, tránh sử dụng thực phẩm có ô nhiễm thuốc,
nhuộm màu công nghiệp, thuốc trừ sâu diệt cỏ, thực phẩm mốc và nên tăng cường tiêu thụ nhiều
rau quả.
- Tuyên truyền giáo dục nhân dân nâng cao nhận thức về phòng ngừa và phát hiện
sớm ung thư, đặc biệt giáo dục những bệnh nhân ung thư về các dấu hiệu báo động của bệnh để
phát hiện sớm và điều trị sớm nhằm giảm tỉ lệ tử vong.
- Lồng ghép phòng bệnh ung thư với phòng các bệnh không lây nhiễm ở tuyến y tế
cơ sở trong việc thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu.
- Giáo dục về lối sống lành mạnh trong các chương trình y tế, trường học, bệnh
viện, nơi làm việc
- Phối hợp chương trình tiêm chủng quốc gia để thực hiện tiêm chủng vaccine
viêm gan B cho 100% trẻ mới sinh.
- Phát hiện sớm, nâng cao hiệu quả điều trị, chăm sóc, phục hồi chức năng cho
người bệnh ung thư.
- Cũng như các công tác phòng bệnh ban đầu, việc chẩn đoán, điều trị chăm sóc,
phục hồi chức năng cho người bệnh cần lồng ghép tối đa những khả năng có thể giữa các bệnh
thuộc nhóm bệnh không lây nhiễm có liên quan chặt chẽ với nhau.
8

- Chẩn đoán sớm cần được tiến hành tại cộng đồng theo hình thức lồng ghép với
chương trình dân số kế hoạch hóa gia đình, chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em,
chương trình khám sàng lọc cho các đối tượng có nguy cơ cao nhằm phát hiện sớm một số ung
thư như: ung thư vú, cổ tử cung, da, khoang miệng, đại trực tràng, qua việc phát hiện các dấu
hiệu báo động ung thư.
3. Công tác điều trị
- Tập trung nâng cao chất lượng và hiệu quả điều trị ung thư. Hiện nay công tác này chủ
yếu tập trung ở tuyến trung ương nên các bệnh viện luôn trong tình trạng quá tải vì vậy cần chú
trọng nâng cao trình độ chuyên môn, đầu tư trang thiết bị cho cả tuyến trung ương và địa phương

có chính sách ưu đãi đối với người bệnh.
- Huy động sự tham gia tích cực của các Bộ, Ngành và cộng đồng trong công tác PCUT.
6. Tăng cường hợp tác quốc tế
Mở rộng, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế song phương, đa phương với các nước, các tổ
chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ trong lĩnh vực phòng chống các bệnh không lây nhiễm.
IV. KINH PHÍ THỰC HIỆN
Ngân sách để thực hiện chương trình PCUT bao gồm các nguồn:
- Ngân sách nhà nước.
10

- Nguồn hỗ trợ của các tổ chức trong và ngoài nước.
- Vốn vay từ nguồn ODA và các quỹ hỗ trợ phát triển trong và ngoài nước (nếu
có).
- Nguồn đóng góp của người bệnh dưới hình thức viện phí và bảo hiểm y tế.
VI. TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Chương trình phòng chống bệnh ung thư được chia ra làm 2 giai đoạn:
1. Giai đoạn 1: từ 2002 – 2005
Tập trung vào:
- Thiết lập và củng cố mạng lưới PCUT, trong đó tập trung ưu tiên cho các thành phố lớn,
khu đô thị.
- Xây dựng chương trình đào tạo, biên soạn và phát hành hệ thống tài liệu chuẩn hướng
dẫn chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh ung thư.
- Tổ chức tập huấn, đào tạo mới, đào tạo lại, nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ y tế từ
trung ương đến cơ sở.
- Điều tra lập bản đồ dịch tễ về bệnh ung thư trong phạm vi toàn quốc.
- Triển khai công tác giáo dục tuyên truyền về phòng bệnh và phát hiện sớm cho cộng
đồng.
- Tổ chức khám sàng lọc phát hiện sớm và điều trị cho bệnh nhân ung thư chủ yếu ở các
thành phố lớn.
- Ban hành các văn bản pháp quy, chính sách hỗ trợ tạo điều kiện cho việc thực hiện