Kiến thức lớp 12
Hồn Trương Ba, da hàng thịt –Lưu
Quang Vũ-phần6
HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT” TỪ TRUYỆN CỔ
DÂN GIAN ĐẾN KỊCH BẢN CỦA LƯU QUANG VŨ SỰ
PHÁT TRIỂN CỦA MỘT TRIẾT LÝ SỐNG Từ sự so sánh về quan điểm triết lý giữa truyện cổ dân gian “Hồn
Trương Ba, da Hàng thịt” và vở kịch cùng tên của Lưu Quang Vũ,
bài viết đã nêu lên những nét mới, rất có ý nghĩa trong tác phẩm
của nhà soạn kịch nổi tiếng này. Nếu cốt truyện dân gian chỉ đơn
giản đề cao, tuyệt đối hoá vai trò của linh hồn đối với thể xác, thì
đến vở kịch của Lưu Quang Vũ, vấn đề đã được ông đào sâu,
mở rộng và phát triển hơn rất nhiều. Ông có quan niệm khác về
mối quan hệ giữa linh hồn và thể xác - đó là mối quan hệ hữu cơ,
tác động lẫn nhau. Hơn nữa, ông còn mở rộng tầm triết lý sang
cả những vấn đề nhân sinh khác, như vấn đề xung đột giữa nhu
cầu tự nhiên và nhân cách, vấn đề đấu tranh trong bản thân mỗi
con người để hoàn thiện nhân cách làm người, v.v Vở kịch của
Lưu Quang Vũ, vì thế, không chỉ là thành quả to lớn của nền kịch
nói hiện đại Việt Nam, mà còn là một đóng góp đặc sắc của ông
vào quan niệm triết lý nhân sinh nói chung.

Trong bài viết này, chúng tôi không so sánh một cách toàn diện
giữa một truyện cổ dân gian và một vở kịch dài hiện đại, cũng
không so sánh về toàn bộ nội dung tư tưởng, mà chỉ so sánh về
tư tưởng triết học - phần cốt lõi của cả hai tác phẩm.

Truyện cổ dân gian:



Từ đó, Trương Ba thỉnh thoảng lại dọn cờ mời thầy Đế Thích
xuống chơi. Hai bên rất tương đắc. Nhưng một hôm, Trương Ba
bị cái chết mang đi một cách đột ngột. Sau khi chôn cất chồng,
người vợ dọn dẹp nhà cửa, thấy có nén hương giắt ở mái nhà,
chị ta vô tình lấy xuống đốt lên cắm trước bàn thờ chồng. Ở thiên
đình, thần Đế Thích nhận được tin bằng mùi hương liền xuống
ngay. Thấy vắng mặt Trương Ba, Đế Thích ngạc nhiên: “Trương
Ba đâu?”. Vợ Trương Ba sụt sịt: “Nhà tôi chết đã gần một tháng
nay rồi!” - “Chết rồi! Sao lúc mới tắt thở không gọi ta xuống ngay,
để đến bây giờ còn làm thế nào được nữa?”. Suy nghĩ một chút,
Đế Thích lại hỏi thêm: “Trong xóm hiện nay có ai mới chết
không?”. Vợ Trương Ba đáp: “Có một người Hàng thịt mới chết
tối hôm qua”. Thần Đế Thích bảo chị ta dẫn mình đến nhà người
Hàng thịt mà bảo: “Ta sẽ kiếm cách làm cho chồng nhà ngươi
sống lại”. Nói xong, thần hóa phép rồi trở về trời.

Nói chuyện trong nhà người Hàng thịt lúc đó, mọi người đang
xúm quanh linh sàng khóc lóc kể lể thì tự nhiên thấy người chết
ngồi nhỏm dậy. Hắn ta vứt tất cả mọi đồ khâm liệm rồi chẳng nói
chẳng rằng đi thẳng một mạch về nhà Trương Ba. Vợ Trương Ba
thấy người Hàng thịt, biết là thần Đế Thích đã làm cho chồng
mình sống lại, mừng rỡ đón vào. Giữa lúc đó, thì vợ con người
Hàng thịt cũng chạy theo níu lấy chồng nhưng không những bị vợ
Trương Ba giằng lại, mà ngay chính chồng mình cũng nhất định
không chịu về. Đôi bên cãi cọ nhau, cuối cùng biến thành cuộc
đấu khẩu rất kịch liệt. Xóm làng không biết phân xử ra sao, đành
đem việc đó lên quan.

Quan cho đòi các nhà hàng xóm tới hỏi cung thì ai cũng bảo

anh Hàng thịt nếu thích vợ Trương Ba có thể giả vờ mổ vụng;
nhưng phép thử chơi cờ thì không thể sai được, vì nó thuộc về trí
tuệ, về năng khiếu tính toán trong loại hình thể thao trí tuệ đặc
biệt, cũng chính là một biểu hiện, một phương diện đặc sắc của
linh hồn. Nó xác định, khẳng định linh hồn đó chỉ có thể là Trương
Ba - người sinh thời chơi cờ rất giỏi.

Với cốt truyện ngắn gọn, mang một tư tưởng triết học có phần
hơi đơn giản - đề cao, tuyệt đối hóa linh hồn, không để ý đến mối
quan hệ giữa thể xác và linh hồn, tách rời linh hồn và thể xác, coi
thể xác chỉ như cái túi đựng linh hồn - truyện cổ dân gian Hồn
Trương Ba, da Hàng thịt phù hợp với quan niệm xưa, qua bao
thế kỷ vẫn được kể, được yêu thích và không hề gây tranh cãi.
Nhưng ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội, của con
người và khoa học (sinh lý học và tâm lý học), tư tưởng triết học
về con người cũng trở nên phong phú hơn, sâu sắc hơn và toàn
diện hơn. Từ đó, tư tưởng triết học trong truyện cổ dân gian đã
được Lưu Quang Vũ, nhà viết kịch tài năng của thời hiện đại,
nhìn nhận lại và phát triển theo trình độ nhận thức của thời đại,
theo yêu cầu nhân sinh và thẩm mỹ của thời hiện đại.