Hồn Trơng Ba, da hàng thịt
( Trích )
Lu Quang Vũ
A. Mục tiêu bài học:
- Nhận thức đợc bi kịch của Trơng Ba, ngời đang sống với linh hồn của bản thân ở trong thân xác mợn của
kẻ khác ( anh hàng thịt ). Con ngời ta không thể sống không là mình, không thể sống giả dối hay vay mợn
cuộc sống của ngời khác. Từ đó thấy đợc quan hệ hữu cơ giữa thể xác và linh hồn. Giữa linh hồn và thể xác
luôn có sự đấu tranh để con ngời trở nên hoàn thiện hơn và có sự hài hòa trong bản thân hơn.
- Thấy đợc nghệ thuật kịch của Lu Quang Vũ: t tởng triết học sâu sắc về con ngời đã đợc thể hiện bằng hình
tợng kịch sinh động, mới lạ, một hình tợng có tính ẩn dụ và đa nghĩa.
B. Nội dung bài học:
I. Tiểu dẫn:
1. Tác giả:
- Lu Quang Vũ ( 1948 - 1988 ) sinh tại Phú Thọ, quê gốc ở Đà Nẵng.
- Thuở nhỏ, Lu Quang Vũ sống cùng gia đình ở chiến khu Việt Bắc ( cha là Lu Quang Thuận, nhà thơ, nhà
viết kịch ).
- Hòa bình lập lại năm 1954, về Hà Nội. Năm 1965, ông xung phong vào bộ đội, cuối năm 1970 thì xuất
ngũ.
- Những năm sau đó làm nhiều nghề khác nhau: vẽ tranh, viết báo, làm thơ,...
- Từ năm 1979, ông làm phóng viên tạp chí Sân khấu.
2. Sự nghiệp sáng tác:
- Lu Quang Vũ là một trong những nhà viết kịch xuất sắc của nớc ta từ sau năm 1975:
+ Kịch của ông phản ánh nhiều vấn đề nóng bỏng của đời sống, đóng góp thiết thực vào công cuộc
đổi mới đất nớc và góp phần đem đến cho sân khấu Việt Nam đơng đại một sức sống mới.
+ Kịch Lu Quang Vũ hấp dẫn chủ yếu không phải bằng xung đột xã hội gay gắt mà bằng xung đột
trong cách sống và trong quan niệm sống, qua đó khẳng định khát vọng hoàn thiện cuộc sống, hoàn
thiện con ngời.
- Tài năng nghệ thuật Lu Quang Vũ phong phú và đa dạng:
+ Tài dựng tình huống kịch, kết hợp tính thời sự và tính muôn thuở, tính kịch và chất thơ.
+ Ngôn ngữ trau chuốt, gợi cảm, có chiều sâu cũng là một đặc điểm và thế mạnh của nhà viết kịch
kiêm nhà thơ này.

ông cụ già đến ngồi bên cạnh bàn cờ. Ông cụ thủng thỉnh mách cho Kị Nh mấy nớc. Tự nhiên Kị Nh
cờ bại thành thắng. Trơng Ba cau có trong bụng tức giận ông già ở đâu đến làm cho mình lâm vào thế
bí. Nhng khi nhìn thấy ông cụ râu tóc trắng xoá, mặt mũi không có vẻ là ngời trần tục, chợt hiểu, liền
sụp xuống lạy và rằng: Ngài hẳn là thần Đế Thích đây rồi, tôi ngời trần mắt thịt không biết, xin thứ
lỗi. Đế Thích cời bảo: Ta nghe nh nhà ngơi tự phụ là cao cờ nên xuống xem cho biết. Trơng Ba liền
giữ Đế Thích lại mua rợu, giết gà khoản đãi rất chu tất. Đế Thích tuy mới gặp nhng cũng rất yêu mến
Trơng Ba. Thấy anh khẩn khoản muốn học nớc cờ của mình, Đế Thích bảo anh:Ta thấy nhà ngơi có
bụng chân thành, vậy ta cho một nén hơng này, mỗi lần cần đến ta thì thắp lên một cây, ta sẽ xuống.
Nói đoạn, cỡi mây bay về trời.
Từ đó, Trơng Ba thỉnh thoảng lại dọn cờ mời thầy Đế Thích xuống chơi. Hai bên rất tơng đắc. Nh-
ng một hôm Trơng Ba bị cái chết mang đi một cách đột ngột. Sau khi chôn cất chồng, ngời vợ dọn
dẹp nhà cửa. Thấy có nén hơng giắt ở mái nhà, chị ta vô tình lấy xuống đốt lên cắm trớc bàn thờ
chồng. thiên đình, thần Đế Thích nhận đợc mùi hơng liền xuống ngay. Thấy vắng mặt Trơng Ba,
Đế Thích ngạc nhiên: Trơng Ba đâu ? Vợ Trơng Ba sụt sịt: Nhà tôi chết đã gần một tháng nay rồi ! -
Chết rồi ! Sao lúc mới tắt thở không gọi ta xuống ngay để đến bây giờ làm thế nào đợc nữa. Suy nghĩ
một chút, Đế Thích lại hỏi thêm: Trong xóm hiện nay có ai mới chết không ? Vợ Trơng Ba đáp: Có
một ngời hàng thịt mới chết tối hôm qua. Thần Đế Thích bảo chị ta dẫn mình đến nhà ngời hàng thịt
mà bảo: Ta sẽ kiếm cách làm cho chồng nhà ngơi sống lại. Nói xong, thần hoá phép rồi trở về trời.
Nói chuyện nhà ngời hàng thịt lúc đó, mọi ngời đang xúm lại linh sàng khóc kể lể thì tự nhiên thấy
ngời chết ngồi nhổm dậy. Hắn ta vứt tất cả mọi đồ khâm liệm rồi chẳng nói chẳng rằng đi thẳng một
mạch về nhà Trơng Ba. Vợ Trơng Ba thấy ngời hàng thịt biết là Đế Thích đã làm cho chồng mình
sống lại, mừng rỡ và đón vào. Giữa lúc đó, vợ ngời hàng bán thịt cũng chạy theo níu lấy chồng, nhng
không những bị vợ Trơng Ba giằng lại mà ngay chính chồng mình cũng nhất định không chịu về. Đôi
bên cãi cọ nhau cuối cùng biến thành cuộc đấu khẩu kịch liệt. Xóm làng không biết phân xử ra sao,
đành đem việc đó lên quan.
Quan cho đòi các nhà hàng xóm tới hỏi cung thì ai cũng bảo ngời sống lại đó là anh hàng thịt. Nh-
ng chỉ vợ Trơng Ba thì nhất định nhận là chồng mình. Quan hỏi rằng: Chồng chị ngày thờng hay làm
gì ? Thị đáp: Chồng tôi chỉ thạo đánh cờ mà thôi. Quan lại hỏi ngời hàng thịt: Chồng chị ngày thờng
hay làm nghề gì ? Thị đáp: Chồng tôi chỉ thạo nghề mổ lợn.
Nghe đoạn, quan sai đem một con lợn vào công đờng cho anh hàng thịt mổ, nhng anh ta lúng túng

hàng thịt đến nửa đêm thì đợc về.
+ Đoạn 6 ( Nhà ngời hàng thịt ):
Trời đã khuya. Hồn Trơng Ba giúp chị hàng thịt mổ lợn, pha thịt xong, chuẩn bị về thì chị ta giữ lại
mời rợu rồi mời ở lại. Hồn Trơng Ba lúc đầu định xuôi theo nhng đã đấu tranh t tởng, gỡ tay chị ta,
về nhà.
+ Đoạn 7 ( Nhà Trơng Ba ):
Trởng Hoạt sang phê phán Trơng Ba bắt đầu đổi tính: uống rợu, đòi ăn ngon, nớc cờ đi cũng khác.
Lí trởng lại đến sách nhiễu. Cháu gái nội không nhận ông, ngời con dâu cũng than phiền bố chồng
thay đổi. Một cuộc đối thoại giữa hồn Trơng Ba và xác hàng thịt diễn ra, qua đó xác hàng thị khẳng
định thế lấn tới của thân xác y đối với hồn Trơng Ba.
Hồn Trơng Ba đốt một nén hơng gọi Đế Thích giải thoát cho mình. Lúc đó cu Tị nhà hàng xóm bị
ốm nặng, sắp chết. Đế Thích bảo hồn Trơng Ba nhập vào xác cu Tị nhng Trơng Ba từ chối, xin cho cu
Tị sống, còn mình xin trả lại xác cho hàng thịt và chấp nhận cái chết.
+ Đoạn kết:
Hồn Trơng Ba nhập vào màu xanh cây vờn trò chuyện với vợ. Cu Tị và bé Gái ăn na và trồng hạt
cho nó mọc thành cây mới.
* So sánh giữa truyện cổ dân gian và sự sáng tạo của Lu Quang Vũ:
- Truyện cổ dân gian ngắn gọn, mang một t tởng triết học có phần cơ bản đúng nhng hơi đơn giản, đề
cao linh hồn, tuyệt đối hoá linh hồn, không để ý đến mối quan hệ giữa thể xác và linh hồn.
- Lu Quang Vũ có kế thừa t tởng truyện cổ dân gian. Ông cũng nhấn mạnh vai trò cao hơn của linh
hồn so với thể xác. Tuy nhiên, Lu Quang Vũ không dừng lại ở đó. Vở kịch cho thấy sự tồn tại độc lập
của thân xác đối với linh hồn, sự chi phối của thân xác đối với linh hồn cùng những phiền toái du sự
không hoà hợp, không thống nhất linh hồn và thân xác: hay nói một cách khác, sự không ổn trong
việc mợn thân xác của ngời khác khiến cho mình không còn là mình nữa. Một linh hồn dù tốt đẹp khi
mợn sự sống của thân xác cũng không hạnh phúc bởi nó mang mặc cảm dằn vặt giả dối ích kỉ. Cha
kể những phiền toái về quan hệ, về nhân thân, nó còn đứng trớc một nguy cơ: Thân xác mợn với
những nhu cầu riêng và thói quen của nó, sẽ chi phối làm biến đổi linh hồn trú ngụ vốn tốt đẹp và có
nhiều nét đặc sắc.
- Tóm tắt nội dung:
Ông Trơng Ba giỏi đánh cờ bị Nam Tào bắt chết nhầm. Vì muốn sửa sai, Nam Tào và Đế Thích cho hồn

- Tỏc gi ó sỏng to ra mt tỡnh hung n d, cú sc lụi cun v gi suy ngh sõu sc, gi ti ngi c
thụng ip: con ngi khụng th sng khụng l mỡnh, khụng th sng gi di hay vay mn cuc sng ca
ngi khỏc. Con ngi khụng th ch sng bng th xỏc, th xỏc v linh hn l hai thc th cú quan h hu c
vi nhau. Thể xác có tính độc lập tơng đối, có tiếng nói của nó, có khả năng tác động vào linh hồn; linh hồn
phải đấu tranh với những đòi hỏi không chính đáng của thể xác để hng ti s hoàn thiện nhân cách, xỏc
nh mt cỏch sng ỳng n, cao quớ. Sống thực sự cho đúng nghĩa con ng ời không đơn giản. Khi
sống không đ ợc l mình thì cuộc sống cũng trở nên vô nghĩa
Điều này làm ta liên tởng đến mối quan hệ giữa nội dung và hình thức trong mỗi sự vật của cuộc sống: khi
nội dung và hình thức phù hợp với nhau thì sự vật tồn tại và phát triển, khi nội dung và hình thức không phù
hợp với nhau thì sự phát triển bị kìm hãm, giá trị, thậm chí sự tồn tại của sự vật bị đe doạ. Hình thức là ph -
ơng tiện biểu hiện nội dung song nội dung lại đóng vai trò chủ đạo, quyết định. Và nh vậy, cần có sự thống
nhất giữa nội dung và hình thức là hai mặt của thực tại của tự nhiên và xã hội cũng nh con ngời phải có sự
hài hòa giữa linh hồn và thể xác.
* Tóm lại, đoạn đối thoại giữa hồn Trơng Ba và xác anh hàng thịt vừa là làm cho hành động kịch đẩy mâu
thuẫn lên cao vừa là một đoạn văn sinh động mang đầy ý nghĩa triết lí sâu sắc.
b. Tính cách của nhân vật Trơng Ba:
- Đoạn trích là đỉnh điểm của xung đột kịch, những căng thẳng dồn nén cao độ đẩy đến chỗ không thể không
giải quyết. Hồn Trơng Ba đã bị dồn vào sự đau khổ tột cùng nhất, đau khổ đến mức không thể chịu đựng đợc
hơn nữa và mong muốn có một sự thay đổi:
+ Trơng Ba tự ý thức đợc sự tha hóa của chính mình và những ngời xung quanh cũng nhận ra điều đó:
vợ muốn bỏ đi để ông đợc thảnh thơi...với cô vợ ngời hàng thịt, cháu nội không nhận ông vì ông nội
đời nào thô lỗ phũ phàng nh vậy và ngay cả con dâu, ngời thông cảm với hồn Trơng Ba hơn cả thì
cũng thấy bố chồng mỗi ngày một đổi khác dần, mất mát dần, tất cả nh lệch lạc, nhòa mờ đi,...
+ Trơng Ba bị cờng hào nhũng nhiễu, nhìn thấy con trai h hỏng mà không dạy dỗ đợc, bị những ngời
thân trê trách, xa lánh,..
Trơng Ba là một ngời có nhân cách trong sáng. Con ngời ấy sống ngay thẳng, trung thực, hết lòng
thơng yêu vợ con, coi việc mang lại hạnh phúc cho những ngời thân yêu là lẽ sống của đời mình,
dũng cảm đối mặt với những cái xấu xa, kiên cờng giữ vững phẩm giá của mình để mình đợc sống
thành thực là mình. Chính vì vậy, Trơng Ba vô cùng đau khổ khi ý thức đợc sự lệch lạc về nhân cách
của chính bản thân mình.

khách ngồi dai ở nhà ngời ta, mọi khách khứa đã về cả rồi, mình vẫn dầm dề nán lại. Tôi sẽ bơ vơ,
lạc lõng hoặc sẽ trở nên thảm hại đáng ghét nh kẻ tham lam, một kẻ lí ra phải chết từ lâu mà vẫn cứ
sống, cứ trẻ khỏe, cứ ngang nhiên hởng thụ mọi thứ lộc trời ! Vô lí lắm ! Không !
- Chính tình cảm thơng yêu với một em bé cha bắt đầu cuộc đời và sự cảm thông sâu sắc với một bà mẹ mất
con nên Trơng Ba không thể cớp đi thân xác của cu Tị: Tôi không thể cớp cái thân thể non nớt của cu Tị.
Tiếng chị Lụa gào khóc nghe đứt ruột ! Mất đa con, chị ấy làm sao sống đợc ?
+ Trơng Ba đã cầu xin Đế Thích cho cu Tị đợc sống lại vì ông không thể tái diễn bị kịch sống trong
thân xác mợn của ngời khác: Không thể bên trong một đằng bên ngoài một nẻo đợc. Tôi muốn đợc là
tôi toàn vẹn. Vì thế ông đã xin cho cu Tị đợc sống lại, còn mình thì xin đợc chết, cho dù Đế Thích có
nói rõ cho ông thấy tất cả sự h vô khủng khiếp của cái chết: Ông hãy đa hồn cu Tị về nhập lại vào
xác nó, cho nó đợc sống lại [...] Ông hãy cứu nó ! Ông phải cứu nó ! Ông có biết đứa con đối với ng-
ời mẹ là thế nào không ? Còn to hơn cả ý muốn bà Tây Vơng Mẫu nhà ông. Ông Đế Thích, vì trẻ con
ông ạ, vì trẻ con ! Ông giúp tôi lần cuối cùng. Tôi sẽ không bao giờ làm phiền ông nữa, không đòi
ông điều gì nữa ! Và cuối cùng, Đế Thích cũng thấu hiểu nỗi lòng của Trơng Ba nên đã nhận lời giúp
mong muốn cuối cùng của ông thành hiện thực: Vì lòng quý mến ông, tôi sẽ làm cu Tị sống lại, dù có
bị phạt nặng.
Hành động này là sự thể hiện rõ nét nhất quan niệm sống của Trơng Ba, đồng thời cũng khẳng
định nhân cách cao thợng của ông và t tởng nhân văn cao cả của tác phẩm.
+ Nhng ngay sau đó, Đế Thích lại hỏi Trơng Ba muốn nhập vào thân thể của ai để Đế Thích giúp
ông toại nguyện nhng Trơng Ba đã trả lời một cách rất cơng quyết và thẳng thắn: Tôi không nhập vào