Tư duy phê phán
(critical thinking)
Tư duy phê phán (critical thinking) là một kĩ năng trong đó người suy
nghĩ chủ động hướng tới những vấn đề và tình huống phức tạp dựa trên
những suy nghĩ, quan điểm và niềm tin của mình. Người này hoàn toàn
có thể khiến chính những suy nghĩ, quan điểm và niềm tin của mình trở
nên hợp lí và chính xác hơn bằng cách tự khám phá, đặt ra hàng loạt câu
hỏi và tìm ra câu trả lời hay giải pháp cho chính những câu hỏi đó.

Nhìn chung, tư duy phê phán đòi hỏi cả kĩ năng lập luận lẫn kĩ năng giải
quyết vấn đề (reasoning and problem solving). Trên thực tế 2 kĩ năng
này bổ sung và cũng có thể thay thế cho nhau. Đi vào tìm hiểu một cách
cụ thể, chúng ta sẽ thấy kĩ năng tư duy phê phán bao gồm những kĩ
năng, chính xác hơn là nhưng khả năng sau đây:
Quan sát
Luôn luôn tò mò đặt câu hỏi và tìm những nguồn trả lời cần thiết cho
mình
Luôn kiểm tra và tự thử thách những điều mình vốn tin, những quan
điểm, suy nghĩ, những giả sử mình hay người khác đặt ra xem chúng có
đúng sự thật không?
Nhận thức được và nêu ra được vấn đề
Đánh giá độ vững chắc của tư duy và lập luận
Đưa ra những quyết định sáng suốt và tìm ra được những giải pháp,
những lời giải vững chắc
Hiểu về tư duy logic và logic nói chung

Có thể bạn đã hoàn toàn tự tin về khả năng của mình ở một trong những
phần này, hoặc cũng có thể bạn cảm thấy cần học tất cả các kỹ năng này
từ đầu. Dù thế nào đi chăng nữa thì 20 kĩ năng luyện tập tư duy phê phán
dưới đây cũng sẽ có ích cho bạn. Chỉ cần làm theo những bước rất đơn
giản sau đây, bạn hoàn toàn có thể tự tin với khả năng tư duy phê phán

Luyện tập như thế nào?
Từ bây giờ, bất cứ khi nào bạn phải bắt đầu thực hiện một quá trình nào
đó, đơn giản như nấu một món ăn nào đó theo công thức, hoặc học cách
sử dụng một thiết bị điện tử gia dụng nào đó trên bản hướng dẫn kèm
theo sản phẩm, hãy dành ra ít nhất 10 phút để đọc kĩ và xem trước tất cả
các hướng dẫn trước khi bắt tay vào làm. Cách giải quyết hiệu quả một
vấn đề chỉ đến khi trước hết bạn biết đích xác mình đang phải đối mặt
với những cái gì.

3. Tập trung quan sát (Focused observation)
Khi tăng cường nhận thức của mình, bạn sẽ quan sát được nhiều hơn và
cũng từ đó nhận thức cao hơn được về những vấn đề mà mình quan sát
bằng cách sử dụng các giác quan của mình, lắng nghe những người xung
quanh nói và tìm kiếm nhiều chi tiết hơn. Thêm vào đó, khi bạn đang
trong quá trình thu thập thông tin, hãy tập trung, đặt mình vào văn cảnh
và suy nghĩ xuyên suốt. Chỉ cần chú ý một chút, bạn sẽ không bỏ sót
một chi tiết nào và sẽ dần dần trở thành một người đưa ra những quyết
định sáng suốt hơn cũng như những giải pháp khả thi hơn.
Luyện tập như thế nào?
· Tìm một địa điểm nhiều người qua lại và tụ tập, ví dụ như một quán
café hay một cửa hiệu ăn ngoài. Tập quan sát những người xung quanh,
sử dụng những giác quan của mình với mục tiêu tăng cường nhận thức
cho bản thân. Hãy xem liệu 2 người nói chuyện đằng kia có sắp cãi nhau
không? Xem người đi bộ dưới phố kia có đang mải đi quá mà có nguy
cơ đâm vào một con vật ngay gần đó không? Rất đơn giản như vậy thôi.
Nhưng hãy làm một cách tế nhị và kín đáo để tránh bị hiểu lầm bạn nhé!
· Vào một lần nào đó khi đi xe, trước khi nổ máy, hãy thử lập ra trong
đầu một danh sách những thứ mà bạn cần phải nhận thức được – những
gì có thể xảy ra nếu như bạn không chú ý quan sát. Đó có thể là một
người lái xe mất kiểm soát, một đứa trẻ đi xe đạp, một công ty xây dựng

phải đầu tư tư duy tới một chiến lược và bẻ chúng ra làm nhiều phần nhỏ
dễ giải quyết. Điều đó có nghĩa là bạn cần đặt ra cho chính mình các
deadline để hoàn thành cho từng việc, quyết định đích xác mình cần làm
những gì, khi nào cần làm nhằm đạt được mục tiêu của mình. Điều đó
cũng có nghĩa là bạn cần ghi nhớ 5 tiêu chí của một mục tiêu có giá trị.
Chúng là 5 tiêu chí dùng để đánh giá liệu mục tiêu mà bạn đang đặt ra có
thể đạt được và đạt được một cách thành công hay không? Những mục
tiêu có giá trị là những mục tiêu:
· Được viết ra
· Chi tiết, cụ thể
· Có thể đánh giá được
· Thực tế
· Hướng tới 1 deadline cụ thể
Bằng cách đặt ra mục tiêu cho mình, bạn có thể xuất phát và đi tới nơi
mình muốn đến, từ khởi đầu phải đối mặt với vấn đề đến chỗ đưa ra
được một giải pháp hiệu quả.
Luyện tập như thế nào?
· Chọn cho mình một mục tiêu ngắn hạn như việc dọn phòng là một ví
dụ. Sử dụng 5 tiêu chí nói trên để lập ra mục tiêu cho mình và quyết
định xem mình sẽ hoàn thành công việc dọn phòng như thế nào. Đặt ra
một deadline cho mình, đi vào cụ thể một cách chính xác những gì mình
cần làm, viết chúng ra dưới dạng hình ảnh để tiện theo dõi và nhắc nhở
chính mình.
· Đối với những mục tiêu dài hạn như đi du lịch dài ngày hay tham gia
một khóa học nào đó hoặc bất kì mục tiêu nào khiến bạn phải mất vài
tuần trở đi để hoàn thành, bạn nên sử dụng bản đồ đặt mục tiêu. Chia
làm nhiều mục tiêu nhỏ nếu thấy cần thiết, trong đó có mọi bước mà bạn
cho là phải thực hiện và sẽ được thực hiện. Vẽ một bản đồ trong đó chỉ
ra cách thức bạn đạt được mục tiêu đó và đích mà bạn sẽ đến.