Luyện tập tư duy phê phán (critical thinking)
Chắc hẳn bạn đã có lần nghe đến phương pháp
tư duy phê phán (critical thinking) và tò mò
không biết nó là gì và việc luyện tập nó có khó không? Bài
viết hôm nay của Global Education sẽ đề cập đến phương
pháp tư duy này.
Tư duy phê phán (critical thinking)
là một kĩ năng trong đó người suy nghĩ chủ động hướng tới
những vấn đề
và tình huống phức tạp dựa trên những suy nghĩ, quan điểm và
niềm tin
của mình. Người này hoàn toàn có thể khiến chính những suy
nghĩ, quan
điểm và niềm tin của mình trở nên hợp lí và chính xác hơn bằng
cách tự
khám phá, đặt ra hàng loạt câu hỏi và tìm ra câu trả lời hay giải
pháp cho chính những câu hỏi đó.

Nhìn chung, tư duy phê phán đòi hỏi cả kĩ năng lập luận lẫn kĩ
năng giải quyết vấn đề (reasoning and problem solving).
Trên thực tế 2 kĩ năng này bổ sung và cũng có thể thay thế cho
nhau. Đi
vào tìm hiểu một cách cụ thể, chúng ta sẽ thấy kĩ năng tư duy
phê phán
bao gồm những kĩ năng, chính xác hơn là nhưng khả năng sau
đây:

- Quan sát

- Luôn luôn tò mò đặt câu hỏi và tìm những nguồn trả lời cần thiết
cho mình


Khi
nhận ra rằng mình đang đối mặt với một vấn đề nào đó, bạn cũng
cần đồng
thời nhận ra sự cần thiết của việc phải hành động đúng theo
những gì
mình phảo làm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hành động đó của bạn
phụ thuộc
vào loại vấn đề mà bạn đang gặp phải. Liệu vấn đề đó có quá
nghiêm trọng
hay không? Nếu như gặp phải nhiều hơn một vấn đề cùng một
lúc thì vấn
đề nào cần được đặt lên giải quyết trước, vấn đề nào giải quyết
sau? Sử
dụng những kĩ năng tư duy phê phán của mình để chỉ ra mọi vấn
đề đang
gặp phải (pinpoint any problem or problems) trước khi đề cập
đến giải pháp (anticipate a solution).

Luyện tập như thế nào?

· Thử
lên danh sách những việc cần làm, sắp xếp chung theo thứ tự
việc nào
cần đầu tư nhiều thời gian nhất, hoặc việc nào cần hoàn thiện
trước, hay
việc nào quan trọng nhất. Bạn cũng có thể sắp xếp theo cả 3
cách khi
muốn luyện tập.


Luyện tập như thế nào?

Từ
bây giờ, bất cứ khi nào bạn phải bắt đầu thực hiện một quá trình
nào
đó, đơn giản như nấu một món ăn nào đó theo công thức, hoặc
học cách sử
dụng một thiết bị điện tử gia dụng nào đó trên bản hướng dẫn
kèm theo
sản phẩm, hãy dành ra ít nhất 10 phút để đọc kĩ và xem trước tất
cả các
hướng dẫn trước khi bắt tay vào làm. Cách giải quyết hiệu quả
một vấn đề
chỉ đến khi trước hết bạn biết đích xác mình đang phải đối mặt
với
những cái gì.

3. Tập trung quan sát (Focused observation)

Khi
tăng cường nhận thức của mình, bạn sẽ quan sát được nhiều
hơn và cũng
từ đó nhận thức cao hơn được về những vấn đề mà mình quan
sát bằng cách
sử dụng các giác quan của mình, lắng nghe những người xung
quanh nói và
tìm kiếm nhiều chi tiết hơn. Thêm vào đó, khi bạn đang trong quá
trình
thu thập thông tin, hãy tập trung, đặt mình vào văn cảnh và suy
nghĩ

mất kiểm soát, một đứa trẻ đi xe đạp, một công ty xây dựng điện
– nước –
điện thoại đang thi hành công việc và đỗ xe ngay trên đường
v v

4. Động não thông quả việc sử dụng công cụ đồ họa tư duy
(Brainstorming with graphic organizer)

Công
cụ đồ họa tư duy là một công cụ tuyệt vời giúp bạn động não.
Chúng tạo
ra một biểu đồ bằng hình ảnh trong não của bạn, chỉ ra cho bạn
các cơ
cấu và cấu trúc của một vấn đề mà bạn không ngờ tới. Công cụ
đồ họa tư
duy còn giúp bạn tập trung vào mục tiêu chính của mình, chỉ ra
một cách
rõ ràng con đường đi tới những giải pháp hiệu quả cùng những
quyết định
tối ưu.

Luyện tập như thế nào?

· Lập
ra một biểu đồ khi bạn phải đưa ra một quyết định nào đó, đơn
giản như:
đi ăn ở quán nào hay đi nghỉ ở đâu. Sử dụng những tiêu chí bạn
cho là
quan trọng như: không khí, dịch vụ, các địa điểm du lịch vui chơi
tại

có nghĩa
là bạn cần đặt ra cho chính mình các deadline để hoàn thành cho
từng
việc, quyết định đích xác mình cần làm những gì, khi nào cần làm
nhằm
đạt được mục tiêu của mình. Điều đó cũng có nghĩa là bạn cần
ghi nhớ 5
tiêu chí của một mục tiêu có giá trị. Chúng là 5 tiêu chí dùng để
đánh
giá liệu mục tiêu mà bạn đang đặt ra có thể đạt được và đạt được
một
cách thành công hay không? Những mục tiêu có giá trị là những
mục tiêu:

· Được viết ra

· Chi tiết, cụ thể

· Có thể đánh giá được

· Thực tế

· Hướng tới 1 deadline cụ thể

Bằng
cách đặt ra mục tiêu cho mình, bạn có thể xuất phát và đi tới nơi
mình
muốn đến, từ khởi đầu phải đối mặt với vấn đề đến chỗ đưa ra
được một
giải pháp hiệu quả.