Hai người đàn bà trong vương triều Lý
18/01/2010 14:18 (GMT +7)
Cách đây cả nghìn năm, bắt đầu từ mùa thu tháng 8 năm Canh Tuất (1010), Lý Công Uẩn -
một vị vua anh minh với tầm nhìn chiến lược đã chuyển kinh đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) ra
thành Đại La, để từ đấy xây dựng nên kinh thành Thăng Long, thủ đô của nước Đại Việt,
sử xưa chép lại, người nay tôn thờ, thế nhưng lịch sử đôi khi như bức màn bí mật và khó
lòng giải mã về những câu chuyện đặc biệt, xoay quanh vương triều Lý đầy bí ẩn mở đầu
cho văn hóa đất Thăng Long, tồn tại 216 năm, với 9 đời vua.
Trong lịch sử vương triều Lý có hai người đàn bà đã để lại những dấu ấn không nhỏ đó là
Nguyên Phi Ỷ Lan với những kỳ tích phi thường nhưng không phải không có "điểm đen" trong
quá khứ. Và, bi kịch oan khiên của Lý Chiêu Hoàng, vị vua cuối cùng triều Lý - nữ hoàng duy
nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.
Nguyên phi Ỷ Lan
Nhà Lý, một triều đại viết lên trang sử oai hùng những trận chiến chống quân Tống, không thể
không nhắc đến hai đời vua Lý thịnh trị. Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông, cuộc đời của hai vị vua
này gắn với một nhân vật nữ kiệt xuất có một không hai trong lịch sử nước nhà, Nguyên phi Ỷ
Lan, người đàn bà đã hai lần đăng đàn nhiếp chính. Hiện nay, trong khắp mọi miền đất nước còn
sót lại 72 ngôi đền, chùa thờ Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan.
Trong số đó, nơi thờ Ỷ Lan có tên gọi "chùa bà Tấm" hay "Đền bà Tấm" tại làng Dương Xá, Gia
Lâm (Hà Nội) có niên đại lâu nhất, được chính tay bà xây dựng cho đến ngày nay vẫn còn
nguyên vẹn 72 cửa. Nhưng con số 72 cũng gợi người ta nghĩ đến vụ án oan trong lịch sử đó là
vụ Thượng Dương hoàng hậu cùng 72 cung nữ ở cung Thượng Dương bị thiêu sống vào năm
1072 khi Vua Lý Thánh Tông băng hà có "bàn tay" của Nguyên phi Ỷ Lan. Chính vì uẩn khúc
này, các nhà chép sử khi xưa đã không muốn nhắc nhiều đến bà khi ghi nhận công đức xây
dựng nên một nền văn hóa rực rỡ thời nhà Lý, nhưng thật ra không thể thiếu vai trò của Nguyên
phi Ỷ Lan.
Sử chép lại, mùa xuân năm Quý Mão 1063 Vua Lý Thánh Tông, tuổi đã 40 mà không có con nối
dõi về viếng chùa Dâu (phủ Thuận Thành, Bắc Ninh) để cầu tự, dân làng mở hội nghênh giá. Từ
xa nhà vua nghe thấy tiếng hát luyến láy ngân nga ở đâu đưa đến, nhìn kỹ thấy một người con
gái đứng tựa gốc cây lan. Vua cho mời vào, hỏi ra mới biết nàng ở trang Thổ Lỗi, gia đình làm
nghề trồng dâu nuôi tằm. Thấy người con gái tuổi vừa đôi mươi, dáng vẻ yêu kiều quyến rũ, đối

một quan văn triều đình đứng ra giúp sức. Bốn tháng sau, Nguyên phi Ỷ Lan mới trở lại cầm
quyền với sự trợ giúp đắc lực của Thái úy Lý Thường Kiệt, người nắm giữ quân đội triều Lý.
Một tay vun vén sơn hà, bà đã điều vị quan đầu triều Thái sư Lý Đạo Thành vào trấn ải Nghệ An.
Tại hoàng cung, hoàng hậu Thượng Dương cùng với 72 cung nữ bị đưa đi thiêu sống. Trong sử
có chép lại về cái chết bi thảm này, có quyển nói Hoàng hậu Thượng Dương cùng 72 cung nữ
thân tín của bà bị nhốt vào lãnh cung và bị bỏ đói cho đến chết. Gần đây, các nhà nghiên cứu
khoa học thấy giả thiết vụ án oan chết do giàn thiêu hợp lý hơn việc đày ải không cho ăn. Vì Vua
Lý Thánh Tông khi mất, thi thể của ông được hỏa táng. Việc vua mất có người đi theo để hầu hạ
hợp lôgích với triều đại phong kiến khi xưa.
Nhiều năm sau này, Ỷ Lan hối hận về hành động của mình, bà đã cho xây hàng trăm ngôi chùa,
hàng nghìn tòa tháp, để siêu linh tịnh độ cho những linh hồn hàm oan nơi chín suối. Nỗi lòng Ỷ
Lan, đâu dễ tỏ tường. Nhà sử học Lê Văn Lan và Tiến sĩ Phật học Thích Đức Thiện, trụ trì chùa
Phật Tích đều cùng chung một cái nhìn nhân ái về điều này: "Trong sự nghiệp làm chính trị thì âu
đấy cũng là chuyện thường thấy "!
Lý Chiêu Hoàng
Nếu ai đó có dịp đến ngôi đền Đô nổi tiếng, nơi thờ 8 vị vua Lý, không khỏi chạnh lòng khi nghĩ
về thân phận của vị vua bà đời thứ 9 nhà Lý không được thờ tự nơi đây. Chẳng biết có phải, tạo
hóa trêu ngươi hay định mệnh trớ trêu, Lý Chiêu Hoàng, vị nữ hoàng duy nhất trong lịch sử Việt
Nam, lên ngôi có một năm và ngày nay trên khắp đất nước chỉ có một số nơi thờ bà. Người ta
biết đến nhiều nhất là ngôi đền Rồng trên quê hương của bà ở thôn Long Vĩ, phường Đình Bảng,
Bắc Ninh. Mà mãi cho đến tháng 1-2009, ngôi đền mới được công nhận là di tích cấp tỉnh. Ngôi
đền ọp ẹp, bạc phếch màu thời gian, hoành phi câu đối giản tiện đến nghèo nàn, hoàn toàn
không có giá trị vật chất nhưng nơi đây lưu giữ tinh thần, linh hồn của vị vua bà duy nhất trong
lịch sử 1000 năm Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. Hiện nay ngôi đền đang trong quá trình trùng
tu tôn tạo lại gần như hoàn toàn. Và có một điều đặc biệt, ngày nay khách thập phương đến
viếng đền, là đa phần xin phúc của bà để cầu tự, rất linh nghiệm.
Đền thờ Lý Chiêu Hoàng đang bị xuống cấp (Ảnh: CAND)
Bà là con thứ của vua Lý Huệ Tông và mẹ là Trần Thị Dung, có chị gái là Thuận Thiên công
chúa. Bà sinh vào buổi giao thời, khi vận nhà Lý đã suy. Năm 1224, Trần Thủ Độ chuyên quyền
ép Vua Lý Huệ Tông đi tu. Lý Huệ Tông không có con trai phải lập Chiêu Thánh khi đó mới 7 tuổi

Hoặc, sau khi bị phế bỏ hoàng hậu, bà lại tái giá lấy chồng không còn là người trong cung thất
nhà Lý. Và, mới đây nhất Tiến sĩ Phật học Thích Đức Thiện đưa ra lý giải: "Ngôi đền được xây
dựng từ thời phong kiến mang đậm ảnh hưởng của đạo Khổng, đạo Nho, chính vì lẽ đó nên phụ
nữ cũng ít được coi trọng và phải chịu nhiều thiệt thòi ".
Theo Mỹ Trân

Gửi bài viết