80

Chơng
Chơng Chơng
Chơng 6
66
6
Lớp điện kép trên ranh giới điện cực dung dịch
Lớp điện kép trên ranh giới điện cực dung dịchLớp điện kép trên ranh giới điện cực dung dịch
Lớp điện kép trên ranh giới điện cực dung dịch
6
66
6.1. Sự hình thành lớp điện kép
.1. Sự hình thành lớp điện kép.1. Sự hình thành lớp điện kép
.1. Sự hình thành lớp điện kép Khái niệm lớp điện kép đợc sử dụng để mô tả sự phân bố các điện tích hay các
lỡng cực trên ranh giới tiếp xúc giữa hai pha, hay định hớng trên bề mặt tiếp xúc giữa
hai pha.
Mục đích nghiên cứu lớp điện kép để ứng dụng trong việc xác định tốc độ phản
ứng điện hoá và cơ chế của các phản ứng đó, làm phơng tiện nghiên cứu động học các
quá trình điện hoá.
Lớp điện kép trên ranh giới pha điện cực dung dịch có thể đợc hình thành trong
các trờng hợp sau:

+ - - + -
+ - - + -
+ - - + -
+ - - + -
81

I
-
K
+
+
- +
- +
- +
- +
Hg - + Hg
- +
- +
- +

Ngoài ra, ta cũng có thể dùng dòng điện bên ngoài để tạo thành lớp điện kép.
Cho kim loại vào dung dịch chất điện li chứa ion kim loại này, chẳng hạn cho Hg vào
dung dịch KCl, nhờ dòng điện bên ngoài, bề mặt Hg sẽ tích điện âm. Dới tác dụng của
lực hút tĩnh điện các cation K
+
sẽ bị hút lại gần bề mặt điện cực và tạo thành lớp điện
kép.

C =
d


4
(6.2)
: hằng só điện môi ; d: khỏang cách hai bản
: bớc nhảy thế giữa hai bản

Suy ra: q =
d


4
(6.3)

Phơng trình (6.2) và (6.3) không giải thích đợc trong thực tế điện dung C và
mật độ điện tích q phụ thuộc vào nồng độ dung dịch và thế .
Nh vậy, mô hình của Helmholtz chỉ là sự gần đúng thô thiển, vì chuyển động
nhiệt không cho phép các ion trái dấu phân bố một cách cứng nhắc đối với nhau. 6.2.2. Thuyết Gouy-Chapmann (thuyết khuếch tán)
Theo thuyết này các ion nghịch đợc phân bố khuếch tán trong lớp điện kép.
Lớp kép đợc xác định bởi hai yếu tố:
- Điện trờng của bề mặt điện cực.
- Sự chuyển động nhiệt của ion nghịch.
Kết quả là nồng độ của các ion nghịch sẽ giảm từ bề mặt điện cực vào sâu trong
lòng dung dịch, tại đó nó bằng nồng độ của ion cùng loại.


Dựa vào định luật thống kê Boltzmann và phơng trình Poisson, Gouy-
Chapmann đã đa ra biểu thức về điện tích lớp kép khuếch tán.

Q
S
= - q
M
=
)1(
2


RT
FZ
i
i
eC
RT



(6.4)

Bề dày lớp khuếch tán:

d =
2
8 CF
RT


Tuy nhiên, mô hình lớp kép theo Gouy - Chapmann chỉ cho kết quả phù hợp với
thực nghiệm ở vùng nồng độ thấp của dung dịch; khi nồng độ tăng thì sự sai lệch giữa
các giá trị điện dung lí thuiyết và thực nghiệm càng lớn. Nguyên nhân là do thuyết
Gouy - Chapmann cho rằng các ion là những phần tử có kích thớc điểm, vì vậy chúng
có thể lại vô cùng gần bề mặt điện cực.
Ngoài ra, thuyết Gouy - Chapmann không tính đến sự hấp phụ đặc biệt của các
ion. Vì vậy không giải thích đợc hiện tợng đổi dấu điện của bề mặt.

6.2.3. Thuyết Stern

Theo thuyết Stern các ion có kích thớc xác định; do đó tâm điểm của các ion
không tiến đến sát bề mặt điện cực một khoảng cách bé hơn bán kính ion. Giữa các ion
và bề mặt điện cực có một tơng tác đặc biệt không có tính chất điện. Tơng tác đó là
do trờng lực phân tử gây ra tại một khoảng cách rất bé cách bề mặt điện cực. Do vậy,
84

lớp ion trong dung dịch đầu tiên bị hút vào bề mặt điện cực bởi điện trờng và trờng
lực hấp phụ tạo ra tụ điện phẳng nh trong thuyết Helmholtz, nên thế giảm nhanh theo
đờng thẳng. Phần ion còn lại đợc phân bố khuếch tán tạo nên lớp khuếch tán của lớp
kép nh thuyết Gouy-Chapmann, do đó thế giảm từ từ. Nh vậy, mô hình cấu trúc lớp
điện kép của Stern là mô hình tổng hợp của hai thuyết Helmholtz và Gouy-Chapmann.

Hình 6.3:
Hình 6.3:Hình 6.3:
Hình 6.3: Sơ đồ lớp điện kép và sự biến đổi thế theo mô hình Stern

Mô hình lớp điện kép nh vậy đợc coi nh gồm hai tụ điện ghép nối tiếp, ứng

, q
d
là điện tích bản Helmholtz và bản khuếch tán.
Thuyết Stern đã mô tả đúng đờng cong điện mô quản và đờng cong điện dung
thực nghiệm, giải thích một cách định tính hiện tợng đổi dấu điện của bề mặt điện cực
và giải thích đúng sự phụ thuộc của thế khuếch tán vào nồng độ.
6
66
6.3. Phơng pháp nghiên cứu lớp kép
.3. Phơng pháp nghiên cứu lớp kép.3. Phơng pháp nghiên cứu lớp kép
.3. Phơng pháp nghiên cứu lớp kép Lp Helmholtz
Lp kộp khuch tỏn
B mt
Helmholtz
Ion i
85

Mục đích của các phơng pháp nghiên cứu cấu trúc lớp điện kép là xác định sự
phụ thuộc của điện tích q của bề mặt điện cực và điện dung C của lớp kép vào thế .
Có ba phơng pháp chủ yếu đợc áp dụng để nghiên cứu cấu trúc lớp kép là
phơng pháp đờng cong điện mao quản, phơng pháp xác định sức căng bề mặt trên
điện cực rắn và phơng pháp đo điện dung lớp kép.

6.3.1. Phơng pháp đờng cong điện mao quản.

tích dơng trong Hg sẽ đẩy nhau, các anion SO
4
2-
trên bề mặt Hg cũng đẩy nhau làm
cho bề mặt Hg bị căng rộng ra, diện tích bề mặt lớn lên. Trong khi đó sức căng bề mặt
của Hg có khuynh hớng làm cho bè mặt Hg giảm đi. Bề mặt điện cực lớn lên làm cho
sức căng bề mặt giảm đi.
Nếu bây giờ ta truyền cho điện cực một lợng điện tích âm nào đó, thì điện tích
dơng của điện cực sẽ giảm đi , các anion SO
4
2-
trên bề mặt cũng giảm đi. Vì thế, lực
đẩy giữa các điện tích cùng dâú giảm làm cho diện tích bề mặt Hg giảm và sức căng bề
mặt tăng.
Cứ nh vậy sức căng sẽ tăng tiếp nếu điện cực còn đợc truyền điện tích âm
vào bề mặt điện cực, lúc này Hg mang điện tích âm và sẽ hút các cation Na
+
vào gần
mình. Thế âm truyền vào càng nhiều, điện tích âm trên Hg càng lớn, các ion Na
+
cũng
86

vào gần bề mặt càng nhiều. Các điện tích cùng dấu càng đẩy nhau nhiều. Vì thế, diện
tích bề mặt điện cực Hg càng tăng và sức căng càng giảm nếu thế âm càng tăng.
Trên đờng cong - ở miền Hg mang điện tích âm, đờng cong đi xuống. Khi ta đặt vào điện cực Hg một thế âm (phân cực catôt) thì sức căng bề mặt
thay đổi và đồng thời chiều cao h của cột Hg cũng thay đổi. Giữa và h liên hệ nhau

- Tại gía trị mà =
max
thì q = 0. Thế tơng ứng với bề mặt điện cực không
tích điện (q=0) gọi là thế điện tích không hay điểm điẹn tích không.
- Điện dung C đợc tính bằng:

C = dq/ d = -d
2
/ d
2
(6.11)

87

Thế điện tích không của bề mặt điện cực là một hằng ssố điện hoá quan trọng.
Biết thế điện tích không ta có thể hiểu các quá trình điện hoá và các hiện tợng hoá-lí
khác xcảy ra trên điện cực. ở các thế gần điểm điện tích không hàng loạt tính chất bè
mặt liên quan đến điện tích sẽ đạt giá trị giơí hạn. Chẳng hạn, khi điện tích bề mặt nhỏ,
sự hấp phụ chất hữu cơ hoạt động bề mặt sẽ lớn, sức căng bề mặt và độ rắn sẽ lớn, khả
năng dung dịch thấm ớt bề mặt sẽ nhỏ v.v

6.3.2. Phơng pháp xác định sức căng bề mặt trên điện cực rắn
Đối với những điện cực rắn, không thể dùng phơng pháp điện mao quản để xác
định . Đồng thời cũng không thể đo bằng phơng pháp trực tiếp, mà chỉ có thể đo
gián tiếp dựa vào sự thay đổi tính chất vật lí của điện cực theo thế nh độ rắn tính chất
dẫn điện, dẫn nhiệt

ở đây ta nghiên cứu cách đo trên điện cực rắn dựa vào tính thấm ớt của nó.
Xác định theo góc thấm ớt dung dịch: Khi có một bọt khí nằm trên bề mặt
điện cực rắn đặt trong dung dịch, bọt khí đó chịu tác dụng của 3 đại lợng sức căng bề

+
2,3
cos (6.12)

cos

=
3,2
2,13,1



(6.13)
là góc thấm ớt.2,3
không phụ thuộc vào thế,
2,3
= const = k
1
;
1,3
phụ thuộc thế vì giữa kim loại
và bọt khí có màng mỏng dung dịch, nhng
1,3
ít thay đổi theo thế so với
1,2
nên có
thể coi