Động vật có xương sống ( phần 2 )
Hệ thần kinh của Lớp Chim (Aves)
1. Não bộ
Não bộ của chim lớn hơn bò sát thích nghi với đời sống hoạt động phong
phú. Não giữa bé, tiểu não lớn, thích nghi với sự bay. Não bộ uốn khúc rõ
ràng, bán cầu não rất lớn, nóc não chim cũng giống như bò sát là vòm não
cổ (archipallium), đặc biệt có thể có vân (corpus striatum) là phần dày lên
của đáy não.
Não trung gian nhỏ, mấu não trên kém phát triển, mấu não dưới lớn. Do
bán cầu não và tiểu não lớn nên thuỳ thị giác phát triển ra hai bên. Tiểu
não lớn là trung tâm điều khiển hoạt động bay của chim. Chim có 12 đôi
dây thần kinh não nhưng đôi XI chưa biệt lập hoàn toàn. Cấu tạo não của chim (theo Đào Văn Tiến)
a. Nhìn trên; b. Nhìn bên; c. Nhìn dưới
1. Thuỳ khứu giác; 2. Bán cầu não; 3. Thùy thị giác; 4. Tiểu não; 5. Hành
tủy; 6. Mấu não trên; 7. Dây thần kinh thị giác; 8. Mấu não dưới
2. Tủy sống
Có phần phình ở phần vùng ngực và vùng thắt lưng. Dây thần kinh tuỷ
sống rất phát triển cùng với hệ cơ và hệ cơ quan khác, hai bên cột sống có
2 chuỗi hạch thần kinh, còn vùng vai và vùng hông hình thành các đám
rối lớn.
Đặc điểm cấu tạo bộ xương Chim (Aves)
Đặc điểm nổi bật của bộ xương chim là tất cả các xương đều có cấu tạo
chắc, nhẹ và xốp, nhằm thích nghi với sự vận chuyển (bay hay bơi) của
chim.
1. Xương sọ
Các xương sọ của chim gắn với nhau thành mảng, không còn ranh giới
giữa các xương. Sọ của chim có biến đổi cơ bản như sọ nhẹ, hộp sọ lớn,
lỗ chẩm ở đáy sọ. Thay thế răng bằng mỏ sừng để làm nhẹ phần đầu khi

chày; 22. x. bàn chân; 23 -25. các x. ngón chân; 26. gót; 27. x. đùi; 28. x.
ngồi; 29. x. háng; 30. x chậu; 31. Lông vai
3.1 Đai vai
Gồm có 3 xương có hình dạng và vị trí thích hợp với sự bay và làm cho
chim đập cánh dễ dàng. Xương bả có dạng lưỡi kiếm, nằm phía
trên phần gốc xương sườn, song song với cột sống và gắn với xương
quạ làm cho đai vai được cố định. Xương quạ to khoẻ, thẳng đứng là chỗ
tựa vững chắc cho xương cánh. Xương đòn có một đầu gắn với xương
quạ, đầu kia gắn với nhau làm thành chạc.
3.2 Xương chi trước
Có những biến đổi quan trọng so với chi 5 ngón điển hình của động vật
Có xương sống, cấu tạo nên cánh chim. Tất cả xương của chi trước chỉ ăn
khớp theo mặt phẳng để dương cánh hay cụp cánh thuận lợi và vững
chắc.
3.3 Đai hông
Có cấu tạo thích hợp với việc đẻ trứng lớn có vỏ cứng, xương đai hông
không khớp với nhau và phần bụng mở rộng. Xương hông lớn gắn phần
chậu với cột sống, xương ngồi gắn với xương hông, xương háng
mảnh, dài nằm mép ngoài xương hông.
3.4 Xương chi sau
Xương chi sau ít biến đổi hơn xương chi trước, gồm 3 phần là
xương đùi, xương ống chân (gồm chày lớn và xương mác nhỏ) và xương
bàn chân và các ngón chân. Đáng chú ý là xương đùi nằm sâu vào hai bên
hông chim. Xương ống gồm xương chày lớn, xương mác tiêu giảm thành
các xương nhỏ. Xương bàn chân chỉ còn lại một xương lớn, tạo thành
"giò" chim. Đa số chim có 3 ngón hướng về phía trước, 1 hướng về phía
sau. Một số chim trèo có 2 ngón hướng về phía trước, 2 ngón hướng về
sau, một số ít loài có 2 ngón.
Hình dạng, vỏ da và sản phẩm của da ở Lớp Chim (Aves)
1. Hình dạng cơ thể

lông thứ cấp móc vào nhau thành tấm vững chắc.

Cấu tạo lông chim (theo Raven)
1. Gốc lông; 2. Thân lông; 3. Sợi lông; 4. Lông tơ
- Màu sắc của lông vũ ở chim phụ thuộc vào 2 loại sắc tố là sắc tố đen
(melanin - có màu đen, nâu, xám ) và sắc tố tan trong mỡ (lipocrom -
màu đỏ, vàng, lục). Sự pha trộn 2 loại sắc tố này và cấu trúc vi mô của
lông vũ tạo nên màu sắc rất sặc sỡ của bộ lông ở nhiều loài chim.
- Mỏ chim: Bao sừng của xương hàm tạo thành mỏ, luôn được đổi mới
nhờ tầng manpighi của biểu bì.
- Vảy, móng cựa ở cổ chân, bàn chân và ngón chân.
Đặc điểm chung của Lớp Chim (Aves)
Lớp Chim có số lượng loài phong phú, có khoảng 8.600 loài, phân bố
khắp mọi miền trên Trái Đất. Trên suốt 130 triệu năm tiến hoá
theo hướng thích nghi với chuyển vận bay nên tất cả các loài chim
hiện đại từ chim ruồi chỉ nặng 1,8g đến đà điểu châu Phi to lớn nặng gần
80kg đều có cấu trúc cơ thể đồng dạng. Hình thái và cấu tạo cơ thể chim
có đặc điểm sau.
- Cơ thể chim có hình dạng ô van ngắn, chia bốn phần: Đầu, cổ, thân và
đuôi. Toàn thân phủ lông vũ. Chi trước thường biến đổi thành cánh thích
nghi để bay. Chi sau biến đổi khác nhau thích hợp với đậu trên cành cây,
đi trên mặt đất và bơi trong nước. Bàn chân 4 ngón.
- Da mỏng, hầu như không có tuyến, trừ tuyến phao câu toàn thân phủ
lông vũ, một điều kiện rất cần thiết để cho chim có thể bay được. Chân
phủ vảy sừng.
- Bộ xương hoàn toàn bằng xương. Tuy nhiên để thích nghi với sự bay,
xương có cấu tạo xốp, nhiều khoang khí. Hộp sọ lớn, có một lồi
cầu chẩm, xương hàm không có răng chỉ phủ mỏ sừng. Các đốt sống
thân có xu hướng gắn lại với nhau, trong khi đó các đốt sống cổ lại khớp
với nhau rất linh hoạt. xương sườn nhỏ, xương ức phát triển tạo nên gờ