- 1 -

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VỚI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Biến đổi khí hậu là hiện tượng trái đất nóng dần lên do hiệu ứng nhà kính làm
cho nhiệt độ ở các đại dương tăng dần lên, làm tan băng ở các vùng cực đới, dẫn tới
khí hậu của trái đất biến đổi, hạn hán bão lũ xảy ra ngày một tăng, nước biển ngày
một dâng cao.
Theo dự báo của Ban Liên Chính Phủ về biến
đổi khí hậu đến cuối thế kỷ
XXI, nhiệt độ trung bình toàn cầu sẽ tăng 2 – 4
0
C dẫn đến mực nước biển trung bình
toàn cầu sẽ tăng lên 0,18 ÷ 0,59m so với cuối thế kỷ XX. Nếu lượng khí thải nhà
kính giữ ở mức năm 2000 thì cuối thế kỷ XXI nhiệt độ trung bình toàn cầu vẫn tăng
2
0
C và mực nước biển trung bình toàn cầu vẫn tăng 0,1 ÷ 0,25m so với thế kỷ XX.
Trong cả hai trường hợp nếu băng tan nhiều nước biển sẽ dâng cao hơn.
Ở Việt Nam, theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu khí tượng thủy văn thì
trong vòng 50 năm (1950 - 2000) nhiệt độ trung bình tăng 0,7
0
C
Trước tình hình trên ngày 2/12/2008 thủ tướng đã ra quyết định nghiên cứu
biến đổi khí hậu và:
Vào năm 2009 hoàn thành các kịch bản biến đổi khí hậu ở Việt Nam.
Cuối năm 2010 hoàn thành việc cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu cho từng giai
đoạn từ 2010 – 2100.
Thực hiện quyết định của chính phủ tháng 10/2009 Bộ Tài Nguyên và Môi Trường
đã công bố kịch bản biến đổi khí hậu vào cuố
i thế kỷ XXI mực nước biển dâng cao

lớn (4,0 – 4,5 m), tài liệu thu thập được từ 1982 đến 2007.
Trong nghiên cứu này chúng tôi đã sử dụng tài liệu của trạm Hòn Dấu là trạm
có tài liệu quan trắc dài năm và Vũng Tàu là trạm ở gần ĐBSCL
4. Trong 46 năm (từ 1961 đến 2006), nếu bỏ qua 4 năm (1961 đến 1964) nghi ngờ
có sai số thì mực nước trung bình năm cao nhất của trạ
m Hòn Dấu là 204cm (năm
1984) và thấp nhất là 183 (năm 1965) (cao độ Hải đồ)
Trong 25 năm (1982 - 2007) mực nước trung bình năm cao nhất của trạm
Vũng Tàu là -18cm năm 1996 và thấp nhất là -36cm năm 1982 (cao độ Quốc gia).
Biến trình mực nước trung bình nhiều năm ở Vũng Tàu và Hòn Dấu tuy thay đổi
nhưng vẫn có tính chu kỳ, tuy vậy việc xác định chính xác rất khó khăn. Biến trình
mực nước bình quân 5 năm liên tục ở Hòn Dấu và Vũng Tàu có chu k
ỳ khoảng 18 –
20 năm. Kiểm tra lại với biến trình mực nước bình quân liên tục 10 năm ở Hòn Dấu
cũng cho thấy tính chu kỳ nhiều năm của thủy triều là khoảng 18 – 20 năm (riêng ở
Vũng Tàu tài liệu quá ngắn nên không thể hiện rõ )
5. Biến trình mực nước trung bình 18 năm:
a) Biến trình mực nước trung bình 18 năm của Hòn Dấu và Vũng Tàu đều cho thấy
sự gia tăng mực nước biển.
-
Ở Hòn Dấu trong vòng 40 năm, mực nước biển trung bình 18 năm sau
(1984 – 2001 ) cao hơn mực nước biển trung bình 18 năm trước (1964 – 1981) là
58,5 mm. Tính ra độ gia tăng trung bình của nước biển ở Hòn Dấu là khoảng 3,0
mm/năm. Dùng quan hệ
nam
H
18
~ T thì trung bình mỗi năm gia tăng 1,7 mm
- Ở Vũng Tàu trong vòng 25 năm (1982 đến 2007) mực nước biển trung bình
18 năm (1990 – 2007) cao hơn mực nước biển trung bình 18 năm (1982 – 1999) là

n
ăm ở Hòn Dấu. Phải chăng là do số liệu mực nước ở Vũng Tàu quá ngắn nên kết
quả còn chưa cính xác.
Qua nghiên cứu cho thấy sự gia tăng:
Mực nước biển chủ yếu là do sự gia tăng mực nước đỉnh triều. Theo quan hệ
nam
H
18max
~ T thì mỗi năm ở Hòn Dấu tăng khoảng 3,4 mm mỗi năm và ở Vũng Tàu
tăng khoảng 6,2 mm mỗi năm. Đây là một nhân tố gây ngập lụt ở những vùng thấp
trũng ở ĐBSCL

- 4 -
HÌNH 1 - BIẾN TRÌNH MỰC NƯỚC TRUNG BÌNH 5 NĂM TẠI HÒN DẤU VÀ VŨNG TÀU
1800

1910
1920
1930
1940
1950
1965 1975 1985 1995
Năm
H (mm)
-340
-320
-300
-280
-260
-240
-220
-200
H HD H VT

- 5 -
Hình 3: Quan hệ Htb
max
18 ~ T tại Hòn Dấu
H = 8,7349Ln(T) + 372,48
R
2
= 0,8612
H = 3,4122T + 371,61
R
2
= 0,8598

188,00
190,00
192,00
194,00
1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 4,0 4,1
T (thời gian)
H(cm)
Htb18 (cm)
Htb18 (cm)
Log. (Htb18 (cm))
Linear (Htb18 (cm))
- 7 -
Hình 5: Quan hệ Hmax18 ~ T tại Vũng Tàu
H = 6,2036T + 110,19
R2 = 0,9719
129,00
130,00
131,00
132,00
133,00
134,00
135,00
136,00
3,20 3,30 3,40 3,50 3,60 3,70 3,80 3,90 4,00 4,10
T (thời gian)
H(cm)
TB Hmax18
Linear (TB Hmax18)
- 8 -
Hình 6: Quan hệ Htb18 ~ T tại Vũng Tàu

H(cm)
TB Hmin18
- 10 -
II. HẠN HÁN
Biến đổi khí hậu sẽ gây ra hạn hán. Cùng với nước biển dâng, dòng sông cạn
kiệt là tác nhân đưa nước mặn từ biển xâm nhập sâu vào đất liền.
Ở ĐBSCL mấy năm gần đây tuy hạn hán xảy ra nghiêm trọng nhưng diện
tích gieo trồng lúa Đông Xuân đã lên đến 1,5 triệu ha, diện tích gieo trồng lúa hè thu
đã lên tới 1,8 ÷ 1,9 triệu ha. Đó là nhờ các hồ chứa thủy điện lớn trên lưu v
ực sông
MêKong đã xây dựng và phát huy tác dụng.
Trước năm 1990 trên lưu vực sông MêKong mới chỉ xây dựng thủy điện Nậm
Ngum (Lào) có dung tích hiệu dụng là 4700 triệu m
3
. Từ năm 1991 đến năm 2003
các nước Trung Quốc, Việt Nam, Lào đã xây dựng thêm 4 nhà máy thủy điện lớn
với dung tích hiệu dụng là 1926 triệu m
3
, nhờ đó mà lưu lượng sông Mêkong ở
Paskse trung bình 5 năm liên tục các tháng II, III, IV của các năm từ 2001 – 2005
lớn hơn 5 năm từ 1991 – 1995 khoảng 310 ÷ 370 m
3
/s. Lưu lượng sông Mêkong ở
Kratie trung bình 5 năm liên tục các tháng II, III, IV của 5 năm từ 1996 đến 2000
cao hơn của 5 năm từ 1991 – 1995 là 290 ÷ 500 m
3
/s.

Bảng 1 – Lưu lượng trung bình tháng 5 năm liên tục tại Paskse (1986 – 2005, m
3

Tháng
III
Tháng IV
1 1986 - 1990 3394 2340 1932 1840
2 1991 - 1995 3813 2732 2189 2134
3 1996 - 2000 4337 3204 2473 2718
∑∑
−−
−
1995199120001996
QQ
524 472 284 584
- 11 -
Trên các bảng 2-4 cho thấy lưu lượng trung bình mùa cạn ở Kratie 5 năm
1986 – 1990 tương đương với lưu lượng trung bình thời kỳ 1960 – 1970. Nhưng
sang thời kỳ 1996 – 2000 lưu lượng trung bình mùa cạn ở Kratie đã lớn hơn thời kỳ
trước đó khoảng 300- 500 m
3
/s.
Bảng 3 – Lưu lượng trung bình sông Mêkong hạ lưu Phnon Penh (1960 –
1970), (m
3
/s)
Tram Tháng I Tháng II Tháng III Tháng IV Tháng V Tháng VI
Kratie 3601 2669 2129 1909 3211 11099
Phnon Penh 3535 2339 1941 1848 2853 9698
Prek Kdam 3658 1534 661 371 102 1342
Ha lưu Phnom
Penh
7193 3873 2602 2219 2955 8356

2 Mam Wan Mêkong 258 1993 TQ
3 Theun Hiboun
Theun
Hiboun
694 1998 Lao
- 12 -
4 Yaly Sesan 779 2001 Vietnam
5 Dachao Han Mêkong 240 2003 TQ
6 Plei Kroong Sesan 948 2008 Vietnam
7 Sesan 4A Sesan 204 2008 Vietnam
8 Nậm Theun 2 Nam Theun 3378 2009 Lao
9 Boun Kuop Serepok 523 2009 Vietnam
10 Nam Ngum 2 Nam ngum 2994 2010 Lao
11 Nâm Lik2 Nam Lik 826 2010
12 Jing Hong Mêkong 230 2010 TQ
Theo kết quả quy hoạch thủy điện của lưu vực sông Mêkong thì tổng dung
tích hiệu dụng các hồ chứa thủy điện trên lưu vực sông Mêkong rất lớn, khoảng trên
100x10
9
m
3
. Với tổng lượng nước hàng năm của sông Mêkong khoảng 500x10
9
m
3
,
các hồ chứa thủy điện trên lưu vực sông Mêkong có khả năng điều tiết nhiều năm
làm tăng lưu lượng cho mùa cạn sông Mêkong và có thể cung cấp đủ nước cho
ĐBSCL và đẩy ranh giới xâm nhập mặn lùi xa ra hơn nữa.
Bảng 6 - Tổng dung tích hiệu dụng các hồ chứa thủy điện trên lưu vực sông

b) Dự báo khô hạn:
Mực nước biển trung bình dâng cao, nhất là mực nước đỉnh triều sẽ làm cho
những vùng thấp trũng ở ĐBSCL ngập lụt và đẩy nước mặn từ biển vào sâu trong
đất liền.
Để đẩy lùi sự xâm nhập mặn ở ĐBSCL có nhiều biện pháp, một trong những
biện pháp đó là sử dụng nước sông Mêkong. Theo k
ế hoạch từ 2011 – 2015 trên lưu
vực sông Mêkong sẽ xây dựng một số công trình thủy điện, trong đó có 15 công
trình có hồ chứa lớn với tổng dung tích hiệu dụng là 25 600 x106 m3, dự báo trong
mùa khô có thể làm gia tăng 1400 ÷ 1600 m3/s nữa. Và từ 2016 – 2022 sẽ xây dựng
thêm 22 công trình thủy điện có hồ chứa lớn với tổng dung tích hiệu dụng là 36 800
x106 m3. Đến lúc đó lưu lượng mùa cạn sẽ gia tăng rất lớn, hy vọng sự xâm nh
ập
mặn trong mùa khô ở ĐBSCL không còn là một vấn đề lớn nữa.

2. Dự báo sau năm 2020
a) Nước biển dâng
Dùng tài liệu mực nước biển trong khoảng 25 – 40 năm để dự báo mực nước
biển 50 – 100 năm sau là điều không tưởng.
Hơn thế nữa để chống biến đổi khí hậu đến năm 2020 các nước trên thế giới
sẽ cắt giảm rất lớn lượng khí thải. Vào năm 2020 Mỹ đã cam kết cắt giảm 17 %
lượng khí th
ải, Trung Quốc hứa sẽ cắt giảm 40 – 45 %, Ấn Độ hứa sẽ cắt giảm 20 –
25 % , Brazil hy vọng sẽ cắt giảm 36 – 39 %, Liên minh Châu Âu sẽ cắt giảm 20%
lượng khí thải và giữ đến cuối thế kỷ XXI nhiệt độ trái đất chỉ tăng thêm 1,5 - 2
0
C.
Như vậy từ sau năm 2020 khí hậu trái đất sẽ biến đổi chậm hơn giai đoạn 1990 –
2020, và mực nước biển dâng cũng sẽ giảm đi.
Những nghiên cứu ở trên cho thấy mực nước biển dâng hàng năm rất chậm,

. Ở hạ lưu sông Mêkong còn xây dựng hàng trăm công
trình thủy điện khác có tổng dung tích hiệu dụng khoảng 80 tỷ m
3
nữa. Các công
trình ở hạ lưu sông Mêkong lại nằm trong vùng có nguồn nước dồi dào nên tác động
của chúng rất lớn. Chúng ta cần yêu cầu Ủy hội quốc tế sông Mêkong cho biết kế
hoạch xây dựng các công trình này, sự biến đổi dòng chảy và các tác động của nó
đến ĐBSCL theo các mốc thời gian 2010, 2015, 2020, 2050…Đặc biệt lưu ý tới các
công trình lớn trên các dòng sông nhánh lớn như sông Nậm Ngum, Nậm Theun,
Nậm Nghiệp, Nậm Khan, Nam Leoi, Xekong, Sesan, Serepok….
ĐBSCL là vùng hạ l
ưu sông Mêkong, vùng nhạy cảm và sẽ biến đổi lớn bởi
những tác động của con người trên lưu vực sông Mêkong. Vì vậy Việt Nam nên đề
nghị với Ủy hội quốc tế sông Mêkong duy trì việc quan trắc thủy văn, nhất là các
trạm trên dòng chính về cả hai mặt lượng và chất. Đặc biệt đề nghị khôi phục các
trạm thủy văn Kratie và Prek Kdam trên địa phận Campuchia và tăng cường đo đạc
l
ưu lượng hai trạm Tân Châu, Châu Đốc thuộc địa phận Việt Nam
Viện quy hoạch Thủy lợi Miền Nam nên có một tổ nghiên cứu và theo dõi về
sự phát triển các dự án thủy lợi trên sông Mêkong và các tác động của nó để tìm các
biện pháp khai thác các mặt lợi và giảm thiểu các tác hại do con người gây ra

TP. HCM Tháng 12/2009

Trần Đức Khâm