Thiên cầu và các khái
niệm liên quan Mỗi ngày, thiên cầu hoàn thành đúng 1 vòng quay. Cái vòng quay này
người ta gọi là vòng quay biểu kiến vì thực chất thiên cầu cũng chỉ là một
khái niệm "biểu kiến", tức là nó là do con người đặt ra chỉ toàn bộ những gì
người ta có thể nhìn thấy trên đầu mình ("kiến" là chỉ những cái nhìn thấy).
Thực chất, cái quay không phải thiên cầu nào cả mà chính là chúng ta.
À không, nói như vậy thì không đúng, không phải chúng ta quay, nhân loại
quay mà là chúng ta đang đứng trên một mặt cầu và mặt cầu đó quay quanh
trục của nó.
Phải, cả Trái Đất chúng ta đang sống đang quay không ngừng. Nó
quay khá đều đặn và cứ sau 1 ngày (24h) thì nó lại quay được đúng một
vòng, (tức là mỗi điểm trên trục quay của nó đều hoàn thành một góc quay
360 độ). Trong khi đó, mọi thông tin của bầu trời chúng ta có thể cảm nhận
thấy một cách dễ dàng nhất và có lẽ là duy nhất bằng các giác quan thông
thường, đó là các thông tin về thị giác. Ánh sáng từ các thiên thể xa xôi, hay
đơn giản là các đám mây trôi nhẹ trên bầu trời đều bay đi với cùng một tốc
độ 300.000 km/s để đến và đập vào mắt chúng ta, và chúng ta nhìn thấy các
vật đã được nó ghi lại hình ảnh (các phản ứng này diễn ra trong mắt vật lí
gọi là các hiệu ứng quang hình). Khi Trái Đất quay, vị trí của mỗi người
cúng ta thay đổi. Ngày thường có lẽ chúng ta không nhận thấy rằng chúng ta
bị vòng quay của Trái Đất lôi đi đến trên 40.000 km mỗi ngày (không tính
chuyển động quanh Mặt Trời và các chuyển động lớn hơn). Và cái chuyển
động quay đó là hướng nhìn của chúng ta thay đổi liên tục khi chúng ta
hướng ánh mắt lên vũ trụ. Khi đứng trên Trái Đất, chúng ta không hề biết
rằng chúng ta đang quay với tốc độ chóng mặt, trong khi đó hướng nhìn thì

một đường thẳng đi qua bạn và tâm Trái Đất, đường nối bạn với tâm Trái
Đất này cắt Thiên cầu tại 2 điểm. Một điểm ngay trên đỉnh đầu bạn, đó
làThiên đỉnh. Còn điểm còn lại thì đối xứng với thiên đỉnh, nó cắt Thiên
Cầu tại phía bên kia, bạn không thể thấy nó do bị Trái Đất che khuất, điểm
đó được gọi là Thiên để.
Mỗi điểm bát kì trên Trái Đất đều có một thiên đỉnh và một thiển để
riêng, 2 điểm đối nhau qua tâm Trái Đất thì thiên đỉnh của điểm này sẽ là
thiên để của điểm kia và ngược lại.

3- Thiên cực (celestial pole): Ta đã biết Trái Đất có một trục Bắc-
Nam nối 2 địa cực Bắc-Nam và đi qua tâm Trái Đất. Nếu kéo dài trục Trái
Đất ra vô hạn theo hướng Bắc Nam của Địa Cầu thì đường thẳng cắt Thiên
cầu tại 2 điểm gọi là thiên cực Bắc (Nord Celestial Pole) và thiên cực Nam
(South Celestial Pole). Như vậy nếu bạn đứng tại cực Bắc của Trái Đất thì
thiên cực Bắc sẽ là Thiên đỉnh của bạn và Thiên cực Nam sẽ là Thiên để,
còn khi bạn đứng tại cực Nam thì ngược lại.
* Toàn bộ những điểm được giới hạn từ xích đạo trời đến Thiên cực
Bắc được gọi là Thiên cầu Bắc

* Toàn bộ những điểm được giới hạn từ xích đạo trời đến Thiên cực
Nam được gọi là Thiên cầu Nam

Nếu bạn đứng tại Bắc Cực, bạn sẽ thấy toàn bộ Thiên cầu Bắc nhưng
không thây một chút nào về Thiên cầu Nam và khi bạn đứng ở Nam cực thì
ngược lại

4- Xích đạo trời (celestial equator): Hãy tưởng tượng kéo dài bán
kính của xích đạo Trái Đất ra dài vô hạn thì đường xích đạo của chúng ta sẽ
trở thành một đường tròn cắt ngang Trái Đất và cắt cả lên thiên cầu. Đường
cắt đó trên thiên cầu chính là xích đạo trời. Hay nói cách khác thì xích đạo

Ví dụ: Tháng 1, bạn thấy theo hình trên, Trái đất nằm tại vị trí gần
chòm Gemini, tại sao lại nói tháng 1 tương ứng với chòm sao Sagittarius?
Nhìn kĩ hình rên sẽ thấy rằng trong tháng 1, khi bạn hướng về phía Mặt Trời
thì chòm sao Sagittarius sẽ nằm phía sau Mặt Trời, do đó mà có sự tương
ứng đó, còn ban đêm thì bạn sẽ quan sát thấy Gemini toả sáng vào lúc nửa
đêm.
Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo một mặt phẳng quĩ đạo
hình elip. Trục Bắc-Nam của Trái Đất không vuông góc với mặt phẳng quĩ
đạo này mà nghiêng so với mặt phẳng này một góc 23độ 27 phút. Vì lí do
này mà 2 mặt phảng Hoàng Đạo và Xích đạo trời nghiêng so với nhau một
góc tương ứng cũng là 23 độ 27 phút. Do 2 mặt phẳng này nghiêng so với
nhau nên đường tròn biểu diễn chúng cắt nhau tại 2 điểm là điểm xuân phân
và điểm thu phân.

6- Đường chân trời (horizon): Khi bạn đứng tại bất cứ điểm nào trên
Trái Đất, bạn cũng có thể xác định được thiên đỉnh ngay trên đỉnh đầu mình.
Ngoài ra tầm nhìn của bạn bị giới hạn bởi một đường bao nằm trên mặt Trái
Đất mà mắt bạn không thể nhìn xuống thấp hơn được, đường đó chính là
đường chân trời của bạn

7- Trung tuyến trời (Celestial Meridian): Vòng tròn lớn tạo thành do
sự cắt của Mặt phẳng đi qua trục vũ trụ vàđường thằng đứng với thiên cầu.
Trung tuyến trời cắt đường chân trời tại các điểm Bắc, Nam và đi qua thiên
đỉnh, thiên để. Nửa vòng phía trên được chân trời gọ là Trung thiên trên còn
nửa vòng dưới đường chân trời gọi là Trung thiên dưới.

8- Đường chính ngọ: đường thẳng đi qua tâm thiên cầuvà nối 2 điểm
Nam, Bắc

9- Các điểm Bắc (N), Nam(S), Tây(W), Đông(E): các điểm tính theo