Đặc điểm phát triển tư duy của trẻ
Phát triển tư duy là một mức độ cao của phát triển nhận thức, nhận thức
là một mặt quan trọng trong 5 mặt phát triển nên phát triển tư duy tốt
dẫn đến nhận thức tốt. Muốn giúp trẻ phát triển tư duy tốt thì giáo viên
phải nắm được đặc điểm tư duy của từng độ tuổi để từ đó xây dựng mục
đích, nội dung, biện pháp giáo dục phù hợp cho trẻ.
Đặc điểm phát triển tư duy của trẻ ấu nhi ( 15- 36 tháng);
Tư duy trực quan hành động; là loại tư duy được thực hiện bằng hành
động bên ngoài theo phương pháp thử và sai. Việc xác lập mối quan hệ
giữa các sự vật- hiện tượng với nhau là nhiệm vụ hoạt động của tư duy.
Tuy nhiên, ở lứa tuổi này, việc xác lập mối quan hệ đó chỉ mang tính
ngẫu nhiên.
Ví dụ: Trẻ muốn lấy đồ chơi trên bàn, vô tình kéo khăn trải bàn làm đồ
chơi rơi xuống, nhiều lần thì trẻ xác lập được mối quan hệ giữa tấm khăn
trải bàn với đồ vật trên bàn, nhiều lần sau thì trẻ hoạt động sáng tạo hơn.
Ví dụ không kéo khăn trải bàn nữa mà dùng cây khều=> ngẫu nhiên nắm
được kĩ năng=> sáng tạo=> các quá trình xuất hiện tư duy.
Việc chuyển từ biết sử dụng mối quan hệ có sẵn hay mối quan hệ do
người lớn chỉ ra sang biết xác lập mối quan hệ giữa các đối tượng là mức
độ rất quan trọng đối với sự phát triển tư duy của trẻ em.
Ví dụ , bé một lần thấy ba bật nút radio thì bé cũng tới bật, bật ngược lại
thì radio tắt. Bé cứ bật đi bật lại khi thì radio tắt khi thì radio bật => bé
đã thực hiện bài toán là nhờ phép thử và sai và trẻ đã xác lập được mối
quan hệ giữa âm thanh và nút của radio.
Do cuối tuổi hài nhi, tư duy trực quan hành động xuất hiện, nhưng đến
tuổi ấu nhi thì loại tư duy này mới thực sự phát triển và chiếm ưu thế. Sự
giúp đỡ của người lớn khi hành động với đồ vật, hành lớn đưa ra các
mẫu hành động với đồ vật cho trẻ bắt chước. Mặt khác, vốn kinh nghiệm
của trẻ còn nghèo nàn, nên giải quyết các vấn đề bằng hoạt động thử và
sai của trẻ.
Chính vì thế, giáo viên cần phát triển tư duy trực quan hành động cho

mắt nhìn các hình rời để so với hình tròn trong đầu thấy đúng là hình cần
tìm thì trẻ lấy hình tròn rời ráp vào hình tròn trong khuôn thủng không
cần phải thử và sai nữa.
Khiểu tư duy này là một trình độ phát triển cao hơn kiểu tư duy trực
quan hành động. Nhờ có tư duy trực quan hành động mà trẻ tích lũy
được vốn kinh nghiệm là cho việc tư duy trực quan hình ảnh được dễ
dàng hơn
Chính vì thế, cần phát triển tư duy trực quan hình ảnh cho trẻ và loại tư
duy này sẽ phát triển mạnh cho những lứa tuổi tiếp theo. Và giáo viên
cần có những biện pháp phù hợp như sau:
- Cô dựa trên vốn kiến thức mà trẻ đã có trong đầu , từ đó tổ chức các
hoạt động thích hợp.
- Tạo tình huống có vấn đề để khuyến khích trẻ giải quyết.
_ Phát triển ở các góc chơi giả bộ như: trẻ nhập vai làm bố , mẹ để tái
hiện lại những gì trong đầu của trẻ.
- Giao nhiệm vụ giải quyết các bài tập đơn giản.
- Tạo môi trường chơi phong phú để vốn kinh nghiệm được dồi dào hơn.
Bên cạnh hai loại tư duy đó thì trẻ ấu nhi còn xuất hiện loại tư duy biểu
trưng là loại tư duy mà trẻ tìm ra mối quan hệ giữa vật thật và vật biểu
trưng thay thế.
Loại tư duy này chỉ thực sự phát triển khi trẻ đã vững các biểu tượng
trong đầu, nắm được công dụng, cách sử dụng các biểu tượng.
Ví dụ trẻ biết được dùng muỗng để múc cơm, múc canh thì trẻ có thể
dùng que để thay thế và đúc bột cho bé ăn.
Vì thế, giáo viên cần phát triển tư duy biểu trưng thì khả năng phát triển
trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ được tốt hơn.
Như vậy, các loại tư duy trên là biểu hiện của sự phát triển trí tuệ. Bên
cạnh đó, khái quát hóa là thao tác trí tuệ biểu hiện của nămg lục tư duy.
Khái quát hóa ở tuổi ấu nhi là những khái quát bên ngoài là những gì
đập vào mắt trẻ.

trong, nhưng biểu tượng vẫn còn nghèo nàn.
Trẻ biết sử dụng các biểu tượng trong đầu nhưg phải sử dụng nhiều lần
hoạt động để giải quyết vấn đề.
Ví dụ: cô cắt hình các con vật rời yêu cầu trẻ ráp lại thì trẻ phải hoạt
động nhiều lần mới làm được, trong khi ráp trẻ vẫn phải thử và sai.
Ở tuổi này đang tồn tại hai loại tư duy: tư duy trực quan hành động phát
triển và lấn áp sự phát triển của tư duy trực quan hình ảnh.
Cuối tuồi thì tư duy trực quan hình ảnh phát triển.
Nguyên nhân: vì đầu tuổi vốn kinh nghiệm còn nghèo nàn nên khó khăn
khi giải quyết vấn đề bằng việc sử dụng các biểu tượng trong đầu, đến
cuối tuổi thì kinh nghiêm nhiều hơn nên khả năng sử dụng các biểu
tượng trong đầu để giải quyết các bài toán dễ dàng hơn.
Tư duy trẻ bao giờ cũng bị chi phối mạnh bởi những suy nghĩ chủ quan,
trẻ chỉ suy nghĩ những điều mà trẻ thích và bị cuốn hút vào ý thích riêng
của mình bất chấp các tác động khách quan.
Ví dụ như khi người lớn hỏi con dùng hình vuông hay hình tam giác
nhưng trẻ lại trả lời là xây cầu
Hoặc trẻ sợ con mèo và nghĩ ai cũng sợ con mèo cả.
Bên cạnh đó, trẻ luôn lấy mình làm trung tâm, chưa phân biệt được suy
nghĩ của mình và suy nghĩ của người khác. Tư duy trẻ mang tính trực
giác toàn bộ. Trẻ chưa biết phân biệt được các vật về đặc điểm mà còn
nhìn theo kiểu chụp ảnh. Ví dụ: có rất nhiều băng đĩa nhưng trẻ thích
băng nào là lấy ngay băng đó khi hỏi trẻ tại sao thì trẻ không giải thích
được.
Qua đó, giáo viên cần:
- Đưa trẻ vào vùng phát triển gần bằng cách cho trẻ giải quyết các bài
tập cao hơn.
- Tích lũy vốn kinh nghiêm biểu tượng để trẻ so sánh biểu tượng trong
đầu với hình ảnh bên ngoài.
- Tạo môi trường phong phú cho trẻ hoạt động.