Điện từ sinh học/Mô hình nguồn trường ( phần 2 )
Mô hình sợi đơn độc lập: Nguồn dòng màng
Điều kiện đầu:
Nguồn: Sợi hoạt động có chiều dài hữu hạn hoặc vô hạn với tiết diện tròn.
Bộ dẫn: Vô hạn, đồng nhất.
Hình 8.2 minh họa một sợi dây hoạt động dài, mảnh nằm trong môi
trường dẫn điện đồng chất với độ dẫn σ
o
và kích thước không giới hạn.
Nếu chúng ta giả sử có một xung thần kinh lan truyền, thì những dòng
điện hoạt động được kết hợp với một phân bố dòng màng i
m
(x). Do sợi rất
mỏng và có trục đối xứng, chúng ta có thể mô tả dòng màng như một hàm
của biến x. Như vậy nguồn mô tả là nguồn một chiều. Đơn vị của i
m
(x) là
dòng cho mỗi đơn vị chiều dài. Một phần nhỏ của dòng i
m
(x)dx có thể
được xem như một nguồn dòng điểm (nguồn đơn cực) trong môi trường
ngoại bào. Vì vậy, từ công thức 8.7, ta có:
(8.16)
Trong đó r được cho bởi công thức 8.8, Φ
o
là trường điện thế và σ
o
là độ
dẫn phía bên ngoài sợi (độ dẫn ngoại bào). Lấy tích phân toàn bộ sợi dây
(theo x) cho ta trường tổng như sau:
(8.17)

(8.20)
Sử dụng biểu thức điện trở của hình trụ với ri=1/(πa
2
σ
i
) căn cứ trên một
độ dẫn σ
i
bên trong tế bào, chuyển đổi công thức 8.19 thành:
(8.21)
Trong đó a = bán kính sợi.
Người đọc sẽ chú ý rằng ban đầu Φ
o
được đưa về 0 và bây giờ lại tìm
thấy một kết quả cho Φ
o
, và tất nhiên, nó khác 0. Sự giải thích của nghịch
lý này là do Φ
o
được bỏ qua khi dẫn dắt công thức 8.18 trong sự so sánh
với Φ
i
. Do nhỏ hơn khoảng 100 lần nên Φ
o
có thể được bỏ qua. Người
đọc quan tâm có thể theo dõi vấn đề này bằng cách thay thế giá trị Φ
o
tìm
được trong công thức 8.21 vào trong dạng đầy đủ của công thức 8.18, đó
là:

thành phần dòng màng. Nó giới hạn cho sự đánh giá về điện thế bên
ngoài tế bào và không phù hợp cho sự mô tả các trường bên trong nội
bào.
Có 2 phép tính gần đúng làm cơ sở cho công thức 8.17 và cần phải
nhớ. Đầu tiên, mỗi thành phần dòng được xem gần đúng như một nguồn
điểm, nhưng dòng thực tế xuất hiện từ bề mặt màng không chỉ là một
điểm (xem hình 8.2), và một bộ phận trục có thể được coi như một
“nguồn vòng”. Đối với các sợi mảnh thì sự đơn giản hóa này có thể chấp
nhận được. Thứ hai, biểu thức trường trong công thức 8.17 là chính xác
cho một trường trong một không gian vô hạn, trong khi trên thực tế
không gian lại bị giới hạn bởi chính sợi đó. Phép tính gần đúng này là
hoàn toàn thỏa đáng. Tuy nhiên, môi trường ngoại bào tự bản thân nó giới
hạn, vì vậy có lẽ không thể bỏ qua sợi dây và vấn đề giá trị giới hạn thực
tế phải được giải quyết (Rosenfalck,1969).
Không gian ngoại bào vô hạn là quan trọng để đảm bảo không chỉ
sử dụng trường nguồn điểm “không gian tự do” trong công thức 8.7
nhưng ngoài ra biểu thức dòng dẫn trong công thức 8.18 là cơ sở cho việc
giả thiết rằng r0≈0 và Φ
i
-Φ
o
≈Vm. Đối với sợi dây đơn bán kính nhỏ, công
thức 8.21 và 8.23 được đưa ra để hoàn chỉnh hơn (Trayanova,Henriquez
và Plonsey,1990).
Mật độ nguồn khối tương đương
Điều kiện đầu:
Nguồn: Sợi hoạt động hữu hạn hoặc vô hạn với tiết diện tròn
Bộ dẫn: vô hạn, thuần nhất
Mật độ nguồn đơn cực tương đương
Sự giải thích vật lý cho công thức 8.21 có thể được đưa ra dựa trên sự mô

. Lưỡng cực được định hướng theo chiều (+) trục x và
mật độ dải lưỡng cực là .
Tùy theo lựa chọn, nguồn lưỡng cực có thể được kết hợp như
, như một mật độ khối lưỡng cực
(volume dipole density), nó điền đầy không gian bên trong sợi, được định
hướng theo trục x và đồng nhất trên mọi tiết diện ngang. Do đó, một phần
tử lưỡng cực cũng có thể được xem như một vành tròn (disk) của khối
(πa2dx) với dạng vector là .
Nguồn tương đương tổng hợp: Mô hình ba cực (Tripole model)
Bây giờ xét điện thế hoạt động V
m
(x) (điện thế màng trong khi hoạt
động), lấy đạo hàm bậc 2 với x. Như ta đã biết, mật độ nguồn khối tương
đương tỉ lệ với , được minh họa trong hình 8.3. Chú ý rằng các
nguồn dương nằm trong khoảng x1<x<x2 và x3<x<x4 trong đó
>0 , trong khi đó các nguồn âm nằm trong khoảng x2<x<x3, trong đó
<0. Tổng các nguồn dương bằng tổng các nguồn âm. Trường bên
ngoài tế bào được phát sinh bởi nguồn này, được quan sát theo 3 pha (2
miền của 1 phân cực được tách biệt bởi 1 miền của phân cực còn lại).
Khi khoảng cách tới điểm trường lớn hơn so với khoảng cách hướng
trục của mỗi vùng nguồn âm hoặc dương, khi đó mỗi nguồn kể trên có
thể được coi như một nguồn đơn cực tại trọng tâm (“center of gravity”)
của sự phân bố nguồn tương ứng. Điều này được minh họa trong hình
8.3. Mô hình tổng hợp được mở rộng như một mô hình nguồn 3 cực (bao
gồm 3 đơn cực). Bằng trực giác, chúng ta hi vọng điều đó hợp lý, khoảng
cách từ mỗi phân bố nguồn tới điểm trường r
i
thỏa mãn:
(8.26)
Ở đây r

<x<x
3
. Các nguồn bên trong sợi được
minh học ở phía dưới.Khi khoảng cách của mỗi phân bố nguồn nhỏ hơn
so với khoảng cách tới trường, mỗi sự phân bố có thể được kết hợp thành
nguồn tổng hợp. r
1
,r
2
, r
3
là các khoảng cách từ mỗi nguồn tổng đến điểm
trường P.
Cơ sở toán học cho nguồn lớp kép (bó sợi đồng chất)
Điều kiện đầu :
Nguồn: Bó sợi hoạt động chiều dài hữu hạn hoặc vô hạn với tiết diện tròn
Bộ dẫn: Vô hạn, thuần nhất
Biểu thức cho mật độ khối nguồn lưỡng cực trong phần 8.3.2 được cho
bởi nhưng điều này được suy ra cho một sợi độc lập. Đối với
bó sợi, có thể được đưa ra là (Plonsey và barr, 1987), trong đó
C là một hệ số phụ thuộc vào độ dẫn bên trong và bên ngoài tế bào và
hình dáng của bó sợi. Giá trị của nó bình thường vào khoảng 0.4.
Hình 8.4 minh họa sự lan truyền của giai đoạn tăng lên của một điện
thế hoạt động dọc một bó sợi đồng chất. Trong hình này, vùng bờ giới
hạn đầu tiên và tiếp theo của vùng hoạt động (nơi mà ≠0) được giả
sử là phẳng. Tất cả các sợi dây trong bó được giả sử là song song và
mang những điện thế hoạt động như nhau. Vì vậy, mỗi sợi dây sẽ bao
gồm một mật độ nguồn tương đương như nhau. Điều này được xem như
một mật độ nguồn lưỡng cực và vì vậy tỉ lệ với - . Chú ý rằng
trong vùng đã kể trên, hàm - là một pha, và vì vậy các nguồn

phân bố lưỡng cực cũng được nhìn chỉ rõ. Các lưỡng cực nằm trong
khoảng x
1
<x<x
2
.