Sinh viên phải có tư duy phản biện
Vì sao cử nhân Đại học của chúng ta chưa được đánh giá cao? Có
phải do chất lượng sinh viên?
Kết quả kỳ thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng, chúng ta chỉ có 30% thí
sinh là học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông đạt điểm sàn. Đây là
phần trí tuệ “vượt trội” hơn so với mặt bằng lớp trẻ nói chung. Nếu lực
lượng này mà chưa đủ trình độ để thành công ở đại học, thì chỉ có hai
cách cắt nghĩa: hoặc dân tộc Việt Nam không có đủ trí tuệ để phát triển,
hoặc hế thống đào tạo cấp đại học của Việt Nam không có chất lượng.
Lịch sử và thực tiển cho thấy người Việt Nam rất thông minh, lại cần cù.
Vậy ta phải kết luận thế nào? Ta chỉ có thể kết luận là chất lượng giáo
dục đại học của ta chưa cao, khó được chấp nhận trên thế giới không
phải do sinh viên mà chính là do nơi đào tạo họ.
Nơi đào tạo, là các trường Đại học có điểm gì làm thầy phải băn
khoăn?
Theo tôi, một trường Đại học muốn cho “ra lò” những sản phẩm chất
lượng cao thì phải hội đủ ba điều kiện: môi trường giáo dục, đội ngũ cán
bộ và phương pháp đào tạo. Cả ba điểm này đều khiến tôi băn khoăn cho
giáo dục ở nước ta.
Môi trường giáo dục, nhìn vào các trường đại học hiện nay, bạn thấy gì?
Đó là cơ sở vật chất còn yếu kém, không đủ điều kiện phục vụ học tập
cho sinh viên. Đội ngũ cán bộ là các giảng viên vì “miếng cơm manh
áo” phải chạy sô, dạy thêm trường này lớp kia để tăng thu nhập. Trong
những người đó, có mấy ai còn giữ đủ tâm huyết để giảng dạy và chú
trọng đến từng cá nhân sinh viên. Hơn nữa, chất lượng của đội ngũ này
lại tiếp tục là kết quả của vòng luẩn quẩn trong giáo dục của nước ta.
Tức là giảng viên cũng có tư duy phụ thuộc vào sách vở chứ không phải
một trí thức độc lập. Quan trọng nhất là phương pháp đào tạo thì bị ảnh
hưởng nặng nề của hai điều kiện trên nên thường diễn ra theo hướng
“thầy đọc trò chép”, khiến sinh viên thụ động trong việc tiếp thu kiến
thức.

sinh viên không kịp có ý định quay cóp. Khi đã luyện theo cách ấy rồi,
sinh viên nào “sống sót” được sẽ có những thay đổi tích cực. Số ít còn
lại không theo được thì câu trả lời có ngay trong kết quả học tập hàng
năm. Ví dụ sau hai năm học, sinh viên không tích lũy đủ 1,6 điểm tín chỉ
sẽ bị đuổi học. Tôi phấn đấu con số sinh viên này dưới 10% là rất mừng
rồi.
Thay đổi tích cực của những bạn sinh viên sau khi được đưa vào kỷ
luật học tập như thế nào?
Một là bạn biết được khả năng của mình thực ra không đến nỗi “tệ” và
có hứng thú học tập hơn. Hai là việc rèn luyện bắt sinh viên phải đi vào
một cái nếp, kỷ luật học tập cao, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất
lượng học tập của sinh viên.
Vậy những sinh viên khá giỏi thì nên được “đối xử” ra sao trên
giảng đường Đại học?
Với những sinh viên này, bản thân họ đã có tố chất và tinh thần học hỏi
cao nên tự họ đã tạo sức bật cho chính mình. Nhiệm vụ của trường Đại
học là làm thế nào cung cấp cho họ một môi trường học tập tốt để tinh
hoa trí tuệ được phát huy tối đa. Ví dụ như tại trường Đại học quốc tế
Bắc Hà, sinh viên được học tập trong môi trường theo tôi là khá lý tưởng
ở Việt Nam: phòng học rộng rãi, mát mẻ, trang thiết bị hiện đại, phòng
máy tính, thư viện. Trong lớp học, các bạn có quyền được đối thoại,
phản biện với các giảng viên để rèn luyện tư duy độc lập cho bản thân.
Còn thêm một việc nữa để khuyến khích các bạn học tập là học bổng.
Sinh viên xuất sắc tại ĐH Bắc Hà được hưởng học bổng là 6 triệu
đồng/kỳ. Và trong năm tới, chế độ học bổng sẽ được điều chỉnh: sinh
viên xuất sắc mỗi học kỳ sẽ được học miễn phí học kỳ tiếp theo.
Nếu có người nói rằng điểm đầu vào của trường ĐH Bắc Hà thấp thì
chất lượng đầu ra cũng chỉ ở mức tương tự, thầy sẽ nói sao?
Tôi không đồng tình với ý kiến trên. Sinh viên vào ĐH Bắc Hà có thể có
điểm thi tuyển không cao; nhưng với một môi trường tích cực và với

cách rèn rũa sinh viên vào một kỷ luật học tập nghiêm túc. Khi các bạn
đã có kiến thức thì bạn cũng đặt thông tin mà giảng viên truyền dạy dưới
góc nhìn đa chiều, từ đó sẽ nảy sinh tư duy phản biện.
Phản biện đúng cách là phản biện phải có căn cứ, logic chứ không phải
cứ “nói bừa”, nếu không lập luận của bạn sẽ trở thành “ngụy biện”. Mà
không có gì tệ hại hơn một lập luận ngụy biện. Tại Đại học Quốc tế Bắc
Hà, có môn học “Phương pháp tư duy phản biên”, để giúp sinh viên nắm
rõ phản biện là gì, cơ sở khoa học của tư duy phản biện và làm thế nào
để phát triển tư duy phản biện.
Thầy có lời khuyên nào dành cho sinh viên nói chung để họ có thể tự
rèn luyện tư duy phản biện của mình không?
Thứ nhất các bạn phải tự tìm cho mình sự say mê, hứng thú trong học
tập. Làm được điều này không có cách gì khác hơn là các bạn phải rộng
lòng đón nhận kiến thức, nghĩa là học càng nhiều càng tốt. Tôi nghĩ đã là
con người, và nhất là sinh viên thì càng được học sẽ càng “mê” kiến
thức mà thôi. Thứ hai các bạn phải chuẩn bị một kế hoạch học tập cụ
thể. Kế hoạch nghĩa là có sự chuẩn bị trước. Ví dụ, ở lớp học giảng viên
không yêu cầu nhưng biết thầy ngày mai sẽ dạy kiến thức A thì phải đọc
và nghiên cứu về kiến thức này trước khi lên lớp. Đọc và nghiên cứu cả
trong giáo trình và từ các nguồn tài liệu khác có thể. Khi lên lớp là lúc
bạn đã hiểu về nó rồi và đây là lúc để bạn đưa những ý kiến, quan điểm
của mình chứ không phải là lúc bắt đầu tiếp nhận kiến thức.
Sự phát triển cao nhất của trí tuệ nằm ở cách tiếp cận vấn đề. Trách
nhiệm của một trí thức là áp dụng tất cả những kiến thức thu lượm được
trong quá trình học tập để đưa ra những lựa chọn hay những quyết định
dựa trên những phân tích và tư duy phản biện.