Locus pilin có cha 1 hoc 2 gene biu hin và 10 - 20 gene im lng. Mi 1
c phân b c gi là các minicassette. S i
pilin xy ra trong quá trình bin trt hoc nhiu
minicassette t trng thái gene im lng s thay th mt minicassette ca gene
biu hin (hình ng kháng nguyên ca
  tái t hp gene trong quá trình sn xut globulin
min dch. S i liên tc trong cu trúc pilin có th n kh
nh ca N. gonorrhoeae b biu hin c
bám chc vào t bào biu mô. Ngoài ra s i liên tc ca pilin cho phép
vi khun thoát khi s trung hòa bi kháng th.

Nhiu vi khu kháng vi hin ng thc bào hoc thoát khi
ng min dch có b th tham gia. Ví d mt s vi khun có cu trúc
b mt mà cu trúc này có th c ch hing thc bào. Streptococus
pneumoniae có cu trúc vách là polysaccarit rt hiu qu trong vin
hing thc bào. Streptococus pyogenes có mt protein b mt gi là
c ch hing thc bào. Các Straphylococci gây bnh tit
ra m to thành màng fibrin bao quanh vi
khun, nh vy thoát khi các t bào thc bào. Mt s vi khun có tác dng
trên h thng b th. Ví d các vi khun gram âm có các chui bên dài trên
na lipid A ca polisaccharit lõi trong thành t bào, các chui này có tác dng
kháng li hing dung gii t bào do b th gây nên. Pseudomonas tit ra
elastase có tác dng bt hot c vi C3a và C5a, vì vy làm gim phn ng
viêm ti ch.

Bảng 15.1: Ðáp ng min dch ca túc ch chng li vi khu vi
khun né tránh
ng min dch ca túc ch
Giai đoạn
Đáp ứng của túc
chủ


Tan vi khun bi
b th 
ng viêm ti ch
- Các vi khun
 kháng li s dung gii bi
b th
- Mt s vi khun gram âm cài chui
bên dài trong lipopolysaccharide vách
ca vi khun vào phc hp tn công
  thng do phc hp
tn công màng to ra

Xâm nhập vào
mô
p bi
kháng th
- Tit elastase làm bt hot C3a và C5a
(Pseudomonas)
Gây tổn
thương tế bào
túc chủ
bằng độc tố
c t
bng kháng th
- Ting s
xâm nhp ca vi khun

Mt s vi khun thoát kh  kháng ca túc ch bi kh ca
chúng sng bên trong các t bào thc bào. M. tuberculosis và M. leprae có th

tuberculosis.
Ðáp ứng miễn dịch trong nhiễm các đơn bào
u bnh nguy him cho nnh do amip, bnh
Chaga, bnh ng Châu Phi, st rét, bnh do leishmania, bnh do toxoplasma.
S phát trin cng min dch và hiu qu ca chúng ph thuc mt
ph túc ch. Nhiu lo
có n này thì kháng th là có
hiu qu vi chúng nht. Nhiu lo ng bên trong t
bào thì ch ng min dch qua trung gian t bào mi có hiu qi vi
chúng.
Ðáp ứng của túc chủ với Plasmodium
Trong nhng vùng dch t sng min dch vi ký sinh trùng st rét
ng yu. Nhng tr i 14 tung min dch thp và hay
b bnh nht. Trong mt s vùng t l t vong  tr em do st rét lên ti 50%
 trên th gii có ti 1 triu tr cht vì st rét. Ðáp ng min dch
thp vi ký sinh trùng sc th hin bng n kháng th thi
vn thoa trùng. Ch có 22% s tr sng trong vùng dch t st rét có
kháng th kháng thoa trùng, troi ln có kháng th này.
Mc dù vy  i ln m min dp, tuy nhiên phn ln
i sng trong vùng dch t  nhim ít ký sinh trùng trong mt thi gian
dài. Có nhiu yu t ng min dch chng Plasmodium thp.
Nhi t thoa trùng thành thành th phân li
i kháng nguyên b mt cn sng
bên trong t bào gan và hng cu làm gim m ng min dch và làm
cho chúng có th nhân lêc s tn công ca h thng min dch.
 na, thoa trùng tun hoàn trong máu ch c khi chui vào
t bào gan vì vy s hot hóa min dch khó có th xut hin trong mt thi
gian ngi ta còn phát hin thy thoa trùng ca Plasmodium
c bao ph bi 1 protein có trng phân t c gi là kháng
nguyên bao quanh thoa trùng (circumsporozoit antigen - CS) cho nên ngay c

lp li này có th sinh ra các kháng th bo v. Ð i vaccine peptit
tng hp cn phnh s n lp li ho
c hiu cho t bào B. Nhng thc nghim vi nhng peptit tng hp gm t
1 - n lp ly peptit gn lp li là mt epitope hoàn
chnh, epitope này có th phong b hoàn toàn vic gn ca kháng th vào thoa
trùng.
Trong mt th nghin peptit tng hp gn lp li
vi gic t un ván và dùng tá cht là alum ri tiêm bp cho 35 
ông khe mnh tình nguyn (vi liu 160(g) thì thy 71% trong s 
ra kháng th kháng li vaccine. 3 trong s i tình nguyn có n kháng
th i tình nguyc th thách
bng cách cho mui anophel nhit. Kt qu cho thy c 4
ng hu xut hin th phân lit (merozoit) trung bình sau 8,5 ngày,
c lng hi không thy xut hin th phân lit
hay bt c triu chng nào ca st rét và i còn li có xut hin th phân
lin ngày th 11 mi xut hiy là mui
nhóm chng.
Các nghiên ct qu . Các kt qu nghiên cu mc
dù là có ha hi ch u.
Vic th a vaccine
gm có 1 peptide tng hc hiu cho t c
 kt hp vi 1 protein ti không liên quan là gic t uc
dù tc kháng th chng peptit tng hng ca t bào T
thì li chng protein ti gic t un ván. Vì vy vaccine này không sinh ra
c t bào T có trí nh min dc hiu vi Plasmodium. Ðiu cn thit là
vaccine phi có c c hiu cho t bào B lc hiu cho t
bào T.
 c hiu cho t bào B trong kháng nguyên CS
bng cách dùng mu bò tái t hp có biu hin kháng nguyên CS
 gây min dch cho chut thun chng. Th nghic tin hành trên các

S bii cc hiu cho t bào T nm trong phân t kháng
nguyên CS là mt gii hn chính trong ving min dch qua
trung gian t bào chng ký sinh trùng st rét. Nhiu tài ling minh
rng min dch qua trung gian t bào hong phi hp vi các
kháng th hoc hong mc lp có vai trò quan trng trong st rét.
Chut nhc gây min dch bng thoa trùng chiu tia X thì có th
kháng li s nhim thoa trùng sng khi th thách. Tuy nhiên, nu s dng
kháng th kháng CD8 tiêm cho nhng chun dch này thì kh 
min dch chng thoa trùng b mng t bào T phân lp t
nhng chun dch này có th ng min dch vay
n trên nhng chut khác. Ðáp ng min dch qua trung gian t bào chng
sc thc hin c bng hai kiu: kiu quá mn mun và kic
bi t bào Tc.
T bào TCD4 có th nhn bit hp vi
phân t hòa hp mô lp II  trên b mt t bào Kupffer. Ðích tn công ca t
bào TCD8+ là nhc trình din bi các phân t
hòa hp mô lp I trên các t bào gan b nhim. Thoa trùng có th thoát khi
ng min dch qua trung gian t bào và làm xut hin mng ln
th phân lit vì vy làm gim kh i b Plasmodium bng h thng
min dch. Bng ca vic loi b các t bào TCD4
hong min dch chng Plasmodium  chuc gây
min dch bng vaccine thoa trùng chiu tia X.
Ðáp ứng miễn dịch chống các bệnh giun sán

Khác vt ch có 1 t 
bào ci, giun sán là nhng vi sinh vt ln gm nhiu t 
trú bên trong t  h i.
Mc dù giun sán d tip cn vi h thng min dch cng
n ln các cá th ch b nhim ít lo
thng min dng mnh và m ng min dch sinh


Phn ln các triu chng ca bnh sán máng biu hi
trng. Không phi tt c trng s c thc tiu mà khong
mt nc gi l túc ch. Khi nhng trng này xâm nhp vào
thành rut non, gan, bàng quang thì gây ra chy  có th b trng
thái nhim Schistosoma mn tính tng thái
nhim tim tàng này và các trc thi ra ngoài s sinh ra các phn
ng quá mn type mun dn hình thành các u ht bao quanh là t chc
 Mc dù trc bao quanh bi u ht này gây ra tc
ch và chy máu vào gan hoc bàng quang.

M ng min dch chng l
  loi b ng thành và vì vy mà
Schistosoma có th sng tng d b tn công
nht bi h thng min di có kh ng vì vy có
th thoát khi s thâu tóm ca các t bào min dch và các t bào viêm ti
ch.
ng thành có mt s cách riêng bi thát khi s  kháng
min dch. Chúng rt ít biu hin kháng nguyên trên màng ngoài ca chúng,
a chúng li thâu tóm glycolipid và glycoprotein ca túc ch  ngy
trang lên trên kháng nguyên ca chúng. Trong s các kháng nguyên ly t túc
ch  ngy trang có kháng nguyên ca h thng nhóm máo ABO và c nhng
kháng nguyên hòa hp mô. Tng min dch s b gic
bao ph bi các kháng nguyên ca túc ch và tu kin cho Schistosoma
tn t túc ch. S hiu bit v vai trò ca min dch th
dch và min dch qua trung gian t  bo v  chng li
Schistosoma hãy còn nghèo nàn. Sau khi b nhi sinh ra
ng min dch th dch vi mng l ng t bào mast 
ti ch, dn thoát ht ting bch cu ái toan (hình 6).
Các cht trung gian hóa hc gii phóng t các t  thâm

Các kháng nguyên có trêm b mt ca u trùng và Schistosomule non có th
dùng làm vaccine bn phát trin này rt nhy cm vi các tn công
min dch. Mt s kháng th ng li u trùng và Schistosomule
non có th gây min dch th ng  chut nht và chut cng và có hiu qu
khi th thách vi nhiu u trùng sng. Các kháng th c
s d phát hin các kháng nguyên b mt trên u trùng và Schistosomule
dùng làm kháng nguyên d tuy sn xut vaccine. Bc
ký ái lc trong ct có kháng th i ta có th tinh khit các kháng
nguyên này t màng u trùng và Schistosomule.
Khi mn cm cho chut nht các kháng nguyên tinh ch này thì thy chúng
ng min dch có tác dng bo v chng li s nhim u trùng.
Hin xui dng tái t hp và
 n dch bo v ng vt. Ðiu
quan trông trong quá trình sn xut mt vaccine có hiu qu i vi bnh do
Schistosoma là các vaccine phi có mt ranh gii rõ rt gia vic gây ra mt
ng min dch thun li và hn ch t xut hin ca nhp ng
min dch bnh lý.

BÀI 15. ĐÁP ỨNG MIỄN DỊCH DỊCH THỂ

Min dch dch th do các kháng th thc hin là mt trong hai nhánh c
ng min dch thích ng có chi b các vi sinh vt
ngoc t ca vi sinh vt. Min dch dch th có vai trò quan
trn dch qua trung gian t  kháng chng li các vi sinh
vt có v giu thành phc t có bn
cht là polysacchraride và lipid. Lý do là vì các t bào B có th ng và sn
xut kháng th c hiu vi nhiu loi phân t khác nhau còn các t bào T thì
li ch có th nhn ding vi các kháng nguyên có bn cht là
protein.
Các kháng th c to ra bi các t bào lympho B và t bào con cháu ca



Da theo yêu cu cn có s  ca t bào T hay khôn
ng to kháng th chng li các kháng nguyên khác nhau thành hai loi là đáp
ứng tạo kháng thể phụ thuộc tế bào T (T-dependent antibody response) và
đáp ứng tạo kháng thể không phụ thuộc tế bào T (T-independent antibody
response). Các t bào lympho B nhn din rc hot hoá bi nhiu
loi kháng nguyên khác nhau bao gm các protein, polysaccharide, lipid và các
hoá chc nhc x lý bi các t bào trình
dic nhn din bi các t bào lympho T h tr là
nhng t bào có vai trò quan trng trong vic hot hoá t bào B và là tác nhân
gây chuyn lp chui nng và thun thc ái lc rt mnh. (Tên gi t bào T h
tr xut phát t nhng quan sát cho thy mt s t bào T kích thích hoc h
tr các t bào lympho B sn xut kháng th).
Nu không có s h tr ca t bào T thì các kháng nguyên protein ch có th
kích thích tng to kháng th rt yu hoc không th to ra
c kháng th. Vì th các kháng nguyên protein ng to kháng
th chng li các protein c g thuc t c gi là
 thuc tuyn n c là ngun cung cp các t ).
Các polysaccharide, lipid và các kháng nguyên khác không có bn cht là
protein kích thích to kháng th mà không cn có s h tr ca t bào T, vì th
các kháng nguyên không phng sinh kháng th chng
lc g thuc t  thuc tuyn
c).
Các kháng th c tng không ph tuc t ng
rt ít có hing chuyn lp chui nng và thun thc ái l
hiu rt rõ vai trò ca các t bào T h tr trong quá trình sn xut kháng th và
 yu s  trình by v ng to kháng th chng
li các kháng nguyên protein ph thuc t ng vi
kháng nguyên không ph thuc t bào T s c trình bc.

ng min dch dch th c bu khi các t c hiu
vi kháng nguyên  trong các nang lympho ca lách, các hch lympho, và các
mô lympho ca màng nhy nhn dii ta quan sát
thy mt s kháng nguyên ca vi sinh vt thâm nhp vào các mô hoc trong
c chuyn và tp trung trong các nang giu t bào B c
quan lympho ngoi ta v nào giúp
y. Các t bào lympho
c hiu vi m dng các th th có bn cht là các
kháng th trên màng c nhn din các kháng nguyên  dng cu
hình không gian nguyên thu (tc là không cn phi qua x lý kháng nguyên).
S nhn din kháng nguyên s ng dn truyn tín
hiu có tác dng khng quá trình hot hoá t  
bào T, quá trình hot hoá t u th t
nhiu trong s các tín hic to ra trong các phn ng cng
min dch bm sinh chng vi sinh vt. Trong phn tip theo chúng ta s tìm
hiu các tín hiu hot hoá t bào B và ng ca các tín hiu này lên các
hong cha t  nào.
Tín hiệu tạo ra bởi kháng nguyên trong các tế bào B
Khi mt kháng nguyên có kh n và làm cho các th th có bn cht là
các kháng th trên màng t bào B co cm li vi nhau thì s phát ra các tín
hic dn truyn bi các phân t làm nhim v dn truyn tín
hiu gn vi các th th y vào bên trong t bào B (Hình 10.3). V n quá
trình hot hoá các t  t hoá các t
bào T ( 5).  các t bào B thì vic dn truyn tín hiu thông qua các th th là
kháng th trên màng cn phi có ít nht là hai phân t th th c kéo li
gc liên kt chéo vi nhau) thông qua cu ni là kháng nguyên.
Liên kt chéo xy ra khi hai hoc nhi na các phân t kháng nguyên
p li vi nhau, hoc mt phân t  này có
nhiu quynh kháng nguyên ging nhau bám vào các phân t th th ng
cnh nhau trên màng t bào B. Các polysaccharide, lipid và các kháng nguyên

v trí tip cn cho các protein chuyển đổi (adaptor protein) là các protein t
c phosphoryl hoá ri lôi kéo mt s phân t làm nhim v dn
truyn tín hin bên cnh. Mc dù  các t i ta vt
nhiu v các thành phn trong chui dn truyn các tín hiu phát ra t th th
 các t  n thì các s kin ca quá trình dn truyn
tín hiu này  hai qun th t  
5.14). Kt qu cui cùng ca vic dn truyn các tín hiu phát ra t th th
trong các t  hot hoá ca các yếu tố phiên mã (transcription
factor) có tác dng bt m các gene mà các sn phm protein do chúng mã
t hoá ca t bào B. Mt s protein
quan trng s  cp trong phn tip theo.
Vai trò của bổ thể trong hoạt hoá tế bào B
Các t bào lympho B có mt th th dành cho mt protein ca h thng b th
có tác dng cung cp các tín hiu hot hoá t bào B (Hình 10.4). H thng b
th là mt tp hp các protein trong huyc hot hoá bi các vi
sinh vt hoc bi kháng th t thì b th s có tác dng là
 thc hin to nên s  ( 8). Khi h thng b th
c hot hoá bi mt vi sinh vt y s b ph bi các
mnh là sn phm phân ct ca protein b th có n cao nh
Mt trong nhng sn phm phân ct ca C3 là mnh C3d. Trên b mt các t
bào B có th th type 2 dành cho b th (ký hiu là CR2 hoc CD21), th th
này s gn vào C3d.
Các t c hiu vi các kháng nguyên ca mt vi sinh v nhn
din các kháng nguyên này bng th th có bn cht là kháng th trên b mt
c hiu vng thg nhn din c 
vào vi sinh v th CR2 dành cho b th. Khi th th CR2
c gn vi b th s ng hot hoá t bào B bi
kháng nguyên. Vì th các protein b th p các tín hiu th 
hot hoá t bào B, cùng vu th nht),
 kht hoá ca t bào B. Vai trò này ca b

các kháng nguyên hoà tan có bn chng li không có nhiu
quynh kháng nguyên ging nhau trên cùng mt phân t kháng nguyên và
vì th chúng không có kh c các liên kt chéo gia các th th
ca t bào B dành cho kháng nguyên, kt qu là t chúng ch có th thích thích
tng min dch yu.
Khích thích bi kháng nguyên lên các t bào B s tc ít nht là ba bin
i  các t   a chúng vi các t bào
T h tr: Hot hoá t bào B s u l các phân t ng kích thích B7,
là phân t có chp các tín hiu th hai  hot hoá các t bào
lympho T; Hot hoá t bào B s u l ca các th th dành cho các
cytokine là nhng cht trung gian hoá hc do t bào T tit ra; Hot hoá t bào
 làm gim s ng th th dành cho các chemokine là nhng cht
c to ra  trong các nang lympho có tác dng gi các t bào lympho B  li
trong các nang lympho. Kt qu là các t bào B hot hoá có th 
 tin v p trung các t bào lympho T.
Hình 10.5: Các bii chu khi t c hot hoá
thông qua th th là phân t kháng th trên b mt t bào
t bng cách nào các t bào lympho B nhn din các
kháng nguyên và tip nhn các tín hiu khng min dch dch
th cng to kháng th chng li các kháng
nguyên protein cn phi có s tham gia ca các t bào T h tr. Trong phn
tip theo chúng ta s tìm hiu v a các t bào T h tr vi các
t bào lympho B.
Chức năng của các tế bào T hỗ trợ trong các đáp ứng miễn dịch dịch thể
chống lại các kháng nguyên protein
 cho mt kháng nguyên protein có th ng to kháng th
thì các t bào lympho B và lympho T h tr c hiu vi kháng nguyên y phi

cùng vi các tá cht có tác dng kích thích s biu l cng kích thích t
trên các t bào trình din kháng nguyên chuyên nghip. Ngoài ra các kháng
nguyên kích thích các t bào T h tr CD4
+
n gc t các vi sinh vt
ngoc x lý và trình din bi các phân t MHC lp
II ca các t bào trình din kháng nguyên trong vùng giu t bào T c
quan lympho ngoi vi.
T bào TCD4
+
nhn din kháng nguyên có th bit hoá thành các t
bào thc hin có kh o ra các cytokine khác nhau. Các tiu qun th
T
H
1 và T
H
2 là nhng ví d v dng các t bào thc hit hoá này. Các t
bào T thc hit hoá bu di chuyn ra khng xuyên
ct s t bào T này s o
vòng tun hoàn, tìm kim các kháng nguyên ca vi sinh vt ti nhng v trí cách
xa v u ca chúng, loi b các vi sinh vt bng min dch qua
trung gian t bào.
Mt s t bào T h tr t hoá thì di chuyn v phía rìa ca các nang
lympho cùng vi thi dim các t c kích thích bi kháng
nguyên  n v trí y. S di chuyn có
ng này ca các t bào T và B v phía ca nhau ph thuc vào nhng
i trong s biu l ca các th th dành cho các chemokine nhnh
trên các t t hoá và vic to ra các chemokine bám vào các
th th này trong các nang lympho và trong vùng giu t bào T ca hch
lympho. Các t bào T và B gp nhau  vùng rìa ca các nang lympho vc

c hiu vy, các t
c hot hoá bi kháng nguyên còn biu l các yu t ng
kích thích, ví d  B7, có tác dng kích thích các t bào T h tr
nhn din các peptide kháng nguyên mà t bào B trình din cho chúng.

Hình 10.7: T bào B trình din kháng nguyên cho t bào T h tr
Các cơ chế tế bào T hỗ trợ hoạt hoá tế bào lympho B
Các t bào lympho T h tr nhn din kháng nguyên do t bào B trình din có
kh t hoá các t bào B bng cách biu l các phân t phi t ca
CD40 và ch tit ra các cytokine (Hình 10.8). Quá trình t bào T h tr hot
hoá t   bào T h tr hoi thc
ng min dch qua trung gian t bào ( 6). Phân t phi t ca
CD40 trên b mt t bào T h tr gn vào phân t CD40 trên b mt t bào B.
Khi hai phân t này kt hp vi nhau s phát ra các tín hiu kích thích t bào B
ng thi tng hp và ch tit các kháng th. Cùng
các cytokine do t bào T h tr to ra bám vào các th th dành cho
cytokine trên các t a và sn xut
nhiu kháng th u ca phân t CD40 và phi t
c bm cho ch có các t bào lympho B và T có tip xúc trc tip
vi nhau m y, các
t c hiu kháng nguyên là các t c tip vào
 bm cho các t ng t bào s c hot hoá. Các
tín hiu t t bào T h tr còn kích thích các quá trình chuyn lp chui nng
và thun thc ái lc bit ch thng to
kháng th chng li các kháng nguyên protein ph thuc t bào T.
vào các cytokine khác nhau quynh.
Các tín hiu do phi t cn cùng vng lên
các t bào B hot hoá làm chuyn lp chui nng trong mt s t bào con
cháu ca t u. Nu thiu phân t CD40 hoc phi t ca CD40 thì
các t bào B ch có th ch tic kháng th IgM mà không th ch tit
c các kháng th thuc các lp khác, chng t vai trò thit yu ca cp th
th-phi t này. Trong hội chứng tăng IgM liên quan tới nhiễm sắc thể X (X-
linked hyper-IgM syndrome) có nguyên nhân do bt hot bin  gene
mã hoá phi t ca CD40 là gene nm trên nhim sc th X.
Trong bnh này thì n IgM trong huyt thanh ca bnh nhân rt cao do
quá trình chuyn sang sn xut các các lp kháng th khác b khim khuyt.
Bnh nhân còn b suy ging min dch qua trung gian t bào chng các
vi sinh vt ni bào do phi t c
ng min dch qua trung gian t bào do các t m nhim ( 6). Các
cytokine có nh hng lên loi chui nng gì (m, g, e, hay a) mà mt t bào B
và các t bào con cháu ca t bào y s chuyng sn xu to ra
các lp kháng th khác nhau.

u r v  phân t ca quá trình chuyn lp chui
nng (Hình 10.10). Trong locus mã hoá chui nng ca kháng th  các t bào
n xuc hin vic chuyn lp chui nng có cha
p xp nm bên cnh gene th nht ca cm các gene mã