Hội chứng ngừng thở khi ngủ
Hội chứng ngừng thở lúc ngủ là một bệnh lý thường gặp,
gây nhiều biến chứng nguy hiểm và bệnh rất khó được tự
phát hiện vì dấu hiệu ngừng thở chỉ xảy ra khi ngủ. Hội
chứng ngừng thở khi ngủ (HCNTKN) là rối loạn đặc trưng
bởi sự ngừng thở hoàn toàn khoảng 10 - 30 giây trong khi
ngủ và nhiều hơn 30 lần/đêm dẫn tới tình trạng thiếu ôxy
máu. Trước đây, HCNTKN thường ít được quan tâm.
Nhưng ngày nay, cùng với sự phát triển y học, hội chứng
này ngày càng được quan tâm và đạt được nhiều tiến bộ
trong chẩn đoán và điều trị. Tuy nhiên ở Việt Nam,
HCNTKN vẫn chưa được bệnh nhân, thầy thuốc hiểu biết
một cách đầy đủ và chưa thực sự được quan tâm.
Phân loại HCNTKN
Thông thường hội chứng ngừng thở khi ngủ (HCNTKN)
gồm 3 loại:
- Ngừng thở khi ngủ tắc nghẽn: biểu hiện sự ngừng luồng
khí thở do tắc nghẽn đường hô hấp trên nhưng các cử động
lồng ngực - bụng vẫn được duy trì.
- Ngừng thở trung tâm: ít gặp, biểu hiện sự ngừng hoạt
động điều khiển của trung tâm hô hấp, luồng khí qua miệng
mũi ngừng lại và không có cử động lồng ngực và bụng. Hội
chứng này gặp ở một số bệnh nhân có cấu trúc bất thường
của hệ thần kinh trung ương.
- Ngừng thở hỗn hợp: kết hợp cả hai loại trên.
Trong ba thể bệnh kể trên thì loại ngừng thở khi ngủ tắc
nghẽn được nhiều người biết đến và cũng có tỉ lệ mắc cao
nhất, chiếm 84% trên tổng số người mắc HCNTKN. Loại
ngừng thở trung tâm chiếm khoảng 0,4%, loại hỗn hợp
chiếm 15%. Trong khuôn khổ bài báo này chúng tôi sẽ tập
trung trình bày HCNTKN tắc nghẽn bởi đây là thể bệnh

nghiện, trong gia đình có người mắc hội chứng ngừng thở
khi ngủ…
- Đối tượng mắc bệnh đái tháo đường, suy giáp…
Tác hại của HCNTKN tắc nghẽn
HCNTKN được coi là một bệnh lý nguy hiểm, vì nó làm
giảm đột ngột lượng ô xy trong máu. Khi ô xy trong máu
giảm đột ngột gây tăng huyết áp và tạo ra gánh nặng cho hệ
tim mạch. Khoảng một nửa số người bị HCNTKN tắc
nghẽn sẽ mắc bệnh cao huyết áp, và có nguy cơ xuất hiện
biến chứng đột quỵ (tai biến mạch máu não) và suy tim.
HCNTKN làm cho bệnh nhân không thể ngủ ngon bình
thường, vì não bộ bị đánh thức lặp đi lặp lại nhiều lần trong
đêm (chính người bệnh cũng không cảm nhận được). Do
vậy ban ngày sẽ buồn ngủ, mệt mỏi và dễ bị kích thích.
Bệnh nhân tỉnh dậy với cảm giác đau đầu, khó tập trung tư
tưởng, giảm ham muốn tình dục. Nhiều khi người bệnh tự
thấy mình ngủ thiếp đi trong lúc đang xem truyền hình,
hoặc thậm chí khi đang lái xe. Người bị chứng ngừng thở
khi ngủ bị tai nạn giao thông nhiều hơn người bình thường
gấp 3-5 lần.
Chẩn đoán
Với những đối tượng nghi ngờ có hội chứng ngừng thở khi
ngủ do tắc nghẽn cần phải hỏi bệnh sử và thăm khám lâm
sàng cẩn thận. Chẩn đoán hội chứng ngừng thở khi ngủ tắc
nghẽn không khó vì các triệu chứng điển hình và các yếu tố
nguy cơ thường rõ rệt. Một trong những dấu hiệu thường
gặp nhất là bệnh nhân có tiền sử ngủ ngáy nhiều năm, ngáy
to, có cơn ngừng thở ban đêm, thở phì phò, thở hổn hển vào
cuối thời kỳ ngừng thở, tiếng ngáy thường giảm khi bệnh
nhân nằm nghiêng. Người bệnh thường không biết mình có

khi ngủ.
- Sử dụng thiết bị trong miệng (giúp đưa hàm ra trước và là
hệ thống trụ nâng khẩu cái; dụng cụ giữ lưỡi) là biện pháp
điều trị hiệu quả ở các trường hợp bệnh nhân có bất thường
giải phẫu vùng hàm như hàm nhỏ, hàm đưa ra sau và lưỡi
dày, tụt ra sau.
- Điều trị bằng phương pháp phẫu thuật: với mục đích làm
đường thở mở rộng hạn chế tình trạng tắc nghẽn trong khi
ngủ như cắt bỏ một phần khẩu cái mềm, lưỡi gà và cắt
Amidan… Tuy nhiên các phương pháp phẫu thuật có tỷ lệ
thành công khác nhau.
- Phương pháp chính điều trị HCNTKN là dùng máy thở áp
lực dương liên tục (CPAP). Hàng đêm, khi ngủ bệnh nhân
sẽ mang một mặt nạ nối với máy thở CPAP, máy này có
luồng khí áp lực dương giúp đẩy không khí vào mũi làm
cho đường thở mở rộng trong khi ngủ, nhịp thở trở nên đều
đặn, ngừng hiện tượng ngáy. Phương pháp thở máy CPAP
có hiệu quả cao, cải thiện được 95 - 98% trường hợp, tuy
nhiên khi áp dụng điều trị bằng phương pháp này bác sĩ sẽ
gặp nhiều khó khăn trong việc tư vấn và thuyết phục bệnh
nhân sử dụng vì sự bất tiện và khó chịu của việc đeo mặt nạ
khi ngủ.
PGS.TS. Ngô Quý Châu - Ths.BS. Phan Thu Phương