Bình giảng đoạn thơ sau trong bài thơ Tiếng hát con tàu của Chế Lan
Viên:
Bài làm 2
Trong sổ tay của Chế Lan Viên, có viết “Bài thơ thu, anh làm một nửa
mà thôI còn một nửa cho mùa thu làm lấy”. “Một nửa anh làm” tức là cái
dấu ấn sáng tạo của riêng anh, “một nửa mùa thu tự làm lấy” tức là hiện thực
tươi rói của cuộc đời tràn vào thơ anh. Bài thơ Tiếng hát con tàu của tác giả
thể hiện khá rõ nét quan điểm nghệ thuật đó. Đặc biệt là khổ thơ làm đề từ:
Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc
…
Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu?
Mặc dù bài thơ có liên quan đến sự kiện kinh tế xã hội. Cuộc vận động
nhân dân miền xuôI lên xâu dựng kinh tế miền núi. Sự kiện ấy là điểm xuất
phát gợi cảm hứng cho biết bao nhà thơ, nhà văn. Nó gợi về trong tâm hồn
nhà thơ những tình cảm thắm thiết và những kỉ niệm sâu nặng với nhân dân,
đất nước và lời kêu gọi lên miền Tây trở thành lời giục giã, mời gọi những
tâm hồn thơ đến với đời sống cần lao và rộng lớn của nhân dân. Từ một vấn
đề kinh tế – xã hội bài thơ mở ra những suy tưởng sâu rộng về cuộc sống và
nghệ thuật.
Tiếp xúc với bài thơ trước hết ta tiếp xúc với tựa đề của nó “Tiếng hát
con tàu”, một nhan đề mang ý nghĩa biểu tượng. Sự thật thì chưa hề có con
tàu và đường tàu nào lên Tây Bắc. Con tàu ở đây là biểu tượng cho khát
vọng ra đI đến những miền xa xôi, đến với nhân dân đất nước và cũng là đến
với những ước mơ , những ngọn nguồn của cảm hứng nghệ thuật, đến với
cuộc đời rộng lớn
Anh có nghe gió ngàn đang rú gọi:
Ngoài cửa ô! Tàu đói những vành trăng
Nói đến con tàu là nói đến sự ra đi, nói đến quá trình vượt qua những
không gian bao la để đến với hạnh phúc và ước nguyện. Phải chăng con tàu
ở đây là biểu tượng cho khát vọng cởi trói tâm hồn mình ra hướng gió trong
trời đất bao la hoà mình vào cuộc sống tìm đến bể lớn cần lao của nhân dân

Khi tổ quốc bốn bề lên tiếng hát
Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu
“Đề từ” là tấm biển chỉ đường hướng người đọc vào ý đồ nghệ thuật của
tác giả, vào tư tưởng của gác phẩm. Hình thức sáng tạo có đề từ như thế này
không phải riêng Chế Lan Viên có mà đã có rất nhiều người chú ý. Tố Hun
đã lấy câu thơ trong Mẹ Tơm làm đề từ cho cả tập thơ Gió Lộng
“Gió lộng đường khơi rộng đất trời” hay Huy Cận đã đề từ bài Tràng
giang của mình bằng câu: “Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài”. Khơi
nguồn cảm hứng cho tác giả trong quá trình sáng tạo. Cảm hứng đó được
phát triển trong toàn bộ bài thơ.
ở đây, với Chế Lan Viên đề từ này cũng khơi nguồn cảm hứng cho tác
giả nhưng nó có những cái hay riêng của nó
Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc
Khi lòng ta đã hoá những con tàu
Khi tổ quốc bốn bề lên tiếng hát
Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu
Bài thơ là lời mời gọi lên Tây Bắc xâu dựng kinh tế – xã hội như một
khúc hát lên đượng lở đây, Chế Lan Viên không giới hạn bài thơ của mình ở
mục đinchs vận động tuyên truyền cho một chủ trương chính sách cụ thể, bài
thơ còn mang ý nghĩa khái quát sâu rộng về đời sống và chân lí nghệ thuật.
Đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh, hoà bình được lập lại, nơi nơi đang cất
lên tiếng hát xây dựng theo tiếng gọi của Đảng của Bác Hồ. Các thế hịe nhà
văn đã xem văn hoá nghệ thuật là một mặt trận và lấy cuộ sống hiện thực để
làm đề tài sáng tác. Hoà mình vào dòng thác ấy: nhiều nhà thơ nhà văn đã
xung phong đi đầu…và trong đó có Chế Lan Viên. Nếu như trước kia Nam
Cao cho rằng : “Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối…nghệ thuật
có thể chỉ là tiếng đau khổ kia thoát ra từ kiếp lầm than” tức là ông muốn đặt
vấn đề cuộc sống lên trên văn chương. ở đây, Chế Lan Viên cũng nói “
Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép” tức là anh phải mở rộng lòng mình
đón nhận hiện thực cuộc sống. Nghệ thuật đâu phải tự nó đến mà có thể nảy