CẤP CỨU CHẤN THƯƠNG MẮT

1/ KỂ HAI CẤP CỨU NHÃN KHOA NGUY KỊCH NHẤT VỀ
MẶT THỜI GIAN ?
- Tắc động mạch võng mạc trung tâm (central retinal artery occlusion)
và bỏng mắt do chất hoá học.
- Tắc động mạch võng mạc trung tâm có thể được gây nên bởi nghẽn
mạch (emboli), huyết khối (thrombosis), viêm động mạch trán (temporal
arteritis hay giant cell arteritis), viêm huyết quản (vasculitis), bệnh hồng cầu
liềm (sickle cell disease), hay chấn thương. Thường được báo trước bởi
chứng thoáng mù (amaurosis fugax). Bệnh nhân mất thị giác không đau đớn,
hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn. Chỉ định hội chẩn nhãn khoa cấp cứu.
- Thương tổn mắt do chất hóa học (ocular chemical injury) : Nếu bệnh
nhân điện thoại đến phòng cấp cứu để xin lời khuyên sau khi bị bỏng bởi
chất hóa học thi nên bảo bệnh nhân tưới rửa mắt tức thời với số lượng nước
dồi dào. Một thầy thuốc nhãn khóa cần đánh giá bệnh nhân ở phòng cấp cứu
nếu có thương tổn nghiêm trọng, như phù kết mạc (chemosis) rõ rệt, kết mạc
tái nhợt (conjunctival blanching), phù hay mờ đục giác mạc, hoặc tăng áp
lực nội nhãn (intraocular pressure).
2/ ĐIỀU TRỊ BỎNG MẮT DO CHẤT HÓA HỌC ?
- Rửa mắt tức thời với lượng nước dồi dào (ít nhất trong 20 phút). Nếu
anh nhận một cú điện thoại từ nhà bệnh nhân hay từ các nhân viên cấp cứu,
cần bắt đầu rửa mắt tại chỗ trước khi chuyển bệnh nhân đến phòng cấp cứu.
- Bỏng mắt do acid và kiềm được xử trí một cách như nhau. Mắt nên
được xối nước ngay tại chỗ và ngay khi đến phòng cấp cứu, nên tiếp tục tưới
mắt với dung dịch nước muối hay Ringer’ s lactate cho đến khi pH trở nên
bình thường (7.0).
3/ LÀM SAO ANH BIẾT LÀ ANH ĐÃ RỬA MẮT ĐẦY ĐỦ ?
- Giấy nitrazine có thể được sử dụng để đảm bảo rằng pH đã được
điều chỉnh bình thường. Để đạt được như vậy, cần ít nhất 3 L muối đẳng
trương cho mỗi mắt bị bỏng và tưới rửa liên tục trong 20 phút.

đèn tử ngoại hay Wood’s lamp : các vết chợt giác mạc phát huỳnh quang
màu vàng da cam. Thị lực nên được kiểm tra và mắt nên được nhìn kỹ, đặc
biệt chú ý buồng trước (anterior chamber), để tìm kiếm một xuất huyết tiền
phòng (anterior hyphema). Khám đáy mắt để phát hiện xuất huyết dịch kính
(vitreous hemorrhage) hay bong võng mạc (retinal detachment); khám thị
trường (để phát hiện bong võng mạc) và nên thực hiện thăm khám trắc
nghiệm các cử động ngoài nhãn cầu .
- Những vật lạ nội nhãn (intraocular foreign bodies) nên được nghi
ngờ nếu có một bệnh sử phù hợp với thương tổn xuyên (penetrating injury)
8/ ĐIỀU TRỊ MỘT CHỢT GIÁC MẠC NHƯ THỂ NÀO ?
- Bởi vi thương tổn này rất là đau đớn, nên có chỉ định cho thuốc giảm
đau nha phiến. Không bao giờ được gây tê tại chỗ ở phòng cấp cứu. Một
khía cạnh điều trị thường bị bỏ sót là nhỏ một thuốc làm liệt cơ thể mi
(cycloplegic), thường là cyclopentolate (Cyclogyl), để làm giảm co thắt cơ
mi (ciliary spasm), thường đi kèm theo thương tổn này.Thuốc làm liệt cơ thể
mi này bị chống chỉ định trong trường hợp những bệnh nhân có góc tiền
phòng hẹp. Bệnh nhân cũng cần được đánh giá để phòng ngừa uốn ván. Hầu
hết bệnh nhân nên được cho kháng sinh tại chỗ, thuốc giọt hay pomat
(tobramycin, erythromycin hay bacitracin/ polymycin).
- Tình trạng chủng ngừa uốn ván nên được kiểm tra nơi tất cả các
bệnh nhân với các vết chợt giác mạc.
- Cho thuốc giảm đau bằng đường miệng và thuốc làm liệt cơ thể mi
(cycloplegic) tại chỗ, nhưng không được cho thuốc gây tê tại chỗ.
- Cần thăm khám chuyên khoa mắt trong vòng 24 giờ đối với tất cả
các vết chợt giác mạc.
9/ VAI TRÒ CỦA BĂNG BỊT MẮT (EYE PATCH) TRONG
ĐIỀU TRỊ VẾT CHỢT GIÁC MẠC ?
Trước đây một băng ép được xem như là một khía cạnh quan trọng
của điều trị chợt giác mạc vì được cho là mang lại sự thoải mái và thúc đẩy
sự lành sẹo. Bây giờ người ta biết rằng các băng ép không chỉ gây khó chịu

13/ XUẤT HUYẾT TIỀN PHÒNG (ANTEIOR HYPHEMA) LÀ
GÌ ?
- Là một tụ máu ở buồng trước (chambre antérieur) của mắt ; xuất
huyết tiền phòng được nhìn thấy như là một lớp những tế bào đọng dọc theo
đáy của mắt khi bệnh nhân ngồi thẳng đứng. Khi bệnh nhân nằm xuống,
xuất huyết tiền phòng không được nhận thấy dễ dàng ; nó có thể xuất hiện
như một đám mờ lan tỏa trong tiền phòng. Những xuất huyết tiền phòng
nhỏ, được gọi là vi xuất huyết tiền phòng (microhyphema), có thể chỉ được
nhận diện với đèn khe (slit-lamp).
- Những thương tổn của mống mắt và những huyết quản liên kết có
thể dẫn đến một xuất huyết trong tiền phòng. Chảy máu là một dấu hiệu
quan trọng của thương tổn nhãn cầu và gây nên một lớp máu ở phần thấp
của tiền phòng, đối diện với mống mắt. Điều quan trọng là cần ghi nhận rằng
dấu hiệu này có thể vắng mặt trừ phi bệnh nhân được khám sau khi đã đứng
5-10 phút ; tư thế nằm đưa đến sự phân bố đồng đều máu trong nhãn cầu,
theo trục ngang, điều này làm cho việc phát hiện khó khăn.
- Bệnh nhân có thể hoàn toàn không có triệu chứng, có thể thấy khó
chịu, hay mơ màng và nôn mửa vì có sự gia tăng áp lực trong nhãn cầu. Bởi
vì bệnh tăng nhãn áp cấp tính (glaucome) có thể xảy ra đột ngột nơi những
bệnh nhân với xuất huyết tiền phòng, nên điều quan trọng là cần phải đo
ngay áp lực nội nhãn và khuyên bệnh nhân giữ tư thế đứng để tránh máu làm
tắc nghẽn góc tiền phòng, điều này sẽ làm gia tăng thêm áp lực nội nhãn. Tất
cả những bệnh nhân với xuất huyết tiền phòng, và đặc biệt những bệnh nhân
có một gia tăng áp lực nội nhãn, nên được thăm khám chuyên khoa mắt
ngay. Nếu áp lực nội nhãn trên 40 mmHg, điều trị bệnh tăng nhãn áp cấp
tính cần phải được thực hiện.
14/ XUẤT HUYẾT TIỀN PHÒNG ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ NHƯ THỂ
NÀO ?
Trong quá khứ, thái độ xử trí chuẩn là cho nhập viện tất cả các bệnh
nhân để được nằm nghỉ ngơi trên giường; ngày nay khuynh hướng có ưu thế

18/ NHỮNG RÁCH MI MẮT NÀO NÊN ĐƯỢC SỬA CHỮA
BỞI THẦY THUỐC CHUYÊN KHOA NHÃN HAY NHÀ PHẪU
THUẬT TẠO HÌNH ?
- Các vết rách ở bờ mi (lid margin) hay đường xám (gray line)
- Các vết rách ống dẫn lệ dọc theo mi dưới.
- Các vết rách nơi là sụn mi (tarsal plate) hay cơ nâng mi mắt (levator
muscle).
19/ KHI NÀO NGHI VẬT LẠ ĐI VÀO TRONG NHÃN CẦU ?
Đồng tử bị méo mó, hướng theo chiều vật lạ đi vào. Nhãn cầu có vẻ
mềm bởi vì áp lực trong nhãn cầu bị giảm. Áp lực nội nhãn không nên được
trắc nghiệm nếu thương tổn do vật lạ đi vào được nghi ngờ bởi vì trắc
nghiệm làm dễ sự tống xuất thể dịch (aqueous humor)
20/ Ý NGHĨA CỦA XUẤT HUYẾT DƯỚI CỦNG MẠC
(SUBSCLERAL) HAY DƯỚI KẾT MẠC (SUBCONJUNCTIVAL) ?
- Xuất huyết dưới củng mạc (sclera) thường hiền tính và thường xảy
ra ngẫu nhiên và biến mất hoàn toàn trong vòng 2 đến 3 tuần. Khi được liên
kết với chấn thương, những thương tổn mắt có khả năng nghiêm trọng khác
nên được nghi ngờ và loại trừ.
- sự vỡ các mạch máu kết mạc có thể xảy ra do chấn thương, hách xì,
nôn mửa, hay thủ thuật Valsalva, và sẽ biến mất một cách ngẫu nhiên trong
2 tuần.
- Khi có một phù máu dày đặc và viên chu của kết mạc, cần phải loại
trừ vỡ nhãn cầu.
21/ LIỆT KÊ NHỮNG THƯƠNG TỔN NHÃN KHOA DO
CHẤN THƯƠNG ĐÒI HỎI HỘI CHẨN NHÃN KHOA TỨC THỜI
- Bỏng mắt do chất hoá học, đặc biệt là với đục giác mạc (corneal
opacification)
- Thủng nhãn cầu hay kết mạc
- Trật khớp thủy tinh thể (lens dislocation)
- Xuất huyết hốc mắt với gia tăng áp lực trong nhãn cầu