GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
61
+ Våïi âáút khä (âäü áøm trong âáút tháúp): nỉåïc trong âáút chè l mäüt mng áøm, cạc hảt
âáút liãn kãút våïi nhau bàòng lỉûc phán tỉí låïn, ma sạt ca cạc hảt låïn, do âọ âãø dáưm loải
âáút ny phi täún nhiãưu cäng âãø lm dëch chuøn cạc hảt âáút.
+ Våïi âáút ỉåït, quạ ỉåït (âäü áøm trong âáút låïn): nỉåïc trong âáút quạ thỉìa, chiãúm âáưy
cạc läø räùng, lục ny ạp lỉûc âáưm khäng trỉûc tiãúp tạc dủng lãn cạc hảt âáút m tạc dủng
lãn hảt nỉåïc, sinh ra cạc ạp lỉûc phủ lm gim hiãûu qu ca âáưm. Do âọ viãûc âáưm nẹn
khọ âảt âãú
n âäü chàût thiãút kãú v täún ráút nhiãưu cäng âáưm, ngoi ra nỉåïc quạ nhiãưu cng
cn tråí v gáy khọ khàn cho viãûc thi cäng âáưm.
+ Nãúu âáút â áøm, lỉåüng nỉåïc trong âáút báy giåì âọng vai tr bäi trån cạc hảt âáút,
lm gim ma sạt giỉỵa cạc hảt âáút, do âọ viãûc âáưm nẹn tråí nãn dãù dng hån. Mäùi loải
âáút cọ mäüt âäü áøm thêch håüp l âäü áøm m khi âáưm bàòng mäüt loải mạy âáưm nháút âënh våïi
mäüt chiãưu dy âáưm nẹn nháút âënh no âọ thç âáút s âảt âỉåüc âäü chàût theo thiãút kãú m
täún êt cäng âáưm nháút (W
o
).
+ Mäüt säú loải âáút cọ âäü áøm thêch håüp trong nhỉỵng giåïi hản sau:
- Âáút cạt hảt to W
o
= 8 ÷ 10%.
- Âáút cạt hảt nh v âáút cạt pha sẹt W
o
= 12 ÷15%.
- Âáút sẹt pha cạt xäúp W
o
= 15 ÷ 18%.

62
a. Âáưm lm bàng gäù (hçnh 5-4)
+ Loải âáưm gäù 2 ngỉåìi âáưm cọ trng lỉåüng tỉì 20 ÷ 25kg, bàòng gäù täút cọ âỉåìng
kênh màût âạy âáưm 0,25 ÷ 0.3m, thán âáưm cao khong 50 ÷60cm, cọ 4 tay cáưm cao
60cm hồûc 4 dáy kẹo.
+ Loải âáưm gäù 4 ngỉåìi âáưm cọ trng lỉåüng tỉì 60 ÷ 70kg, bàòng gäù täút, thán âáưm
cao khong 60 ÷ 70cm, âỉåìng kênh màût âạy 0,3 ÷ 0,35cm, cọ 4 cạn ngang gàõn vo
thán âáưm.
b. Âáưm lm bàòng gang (hçnh 5-5)
+ Cọ trng lỉåüng tỉì 5 ÷ 8 kg,
+ Dng cho mäüt ngỉåìi âáưm.
+ Âỉåüc sỉí dủng khi âáưm åí cạc gọc nh, cạc khe nh m cạc loả
i âáưm låïn khäng
âáưm âỉåüc.
c. Âáưm bã täng
Âỉåüc âục bàòng bã täng cọ âỉåìng kênh 0,35÷0,4m cao 0,4 ÷ 0,6m, nàûng 70 ÷
140kg, cọ 4 thanh ngang dng cho 4 ÷ 8 ngỉåìi âáưm.
300 ÷ 350
150
1.000÷1.200
100
250 ÷ 300
250 ÷ 300
500 ÷ 600
600 ÷ 700
600
Hçnh 5-4. Cạc loải âáưm gäù
a), b) Âáưm hai ngỉåìi âáưm; c) :Âáưm bäún ngỉåìi âáưm.
a)
b)

2
Hỗnh 5-6. ỏửm õỏỳt bũng õỏửm ln
1. Maùy keùo; 2. Quaớ dỏửm ln.
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
64
a1. Âáưm làn

Âáưm làn l loải âáưm âáút thäng dủng nháút, dng åí nåi màût bàòng cäng tạc räüng låïn,
chiãưu di tỉì 100m tråí lãn. Mäüt mạy kẹo cọ thãø kẹo mäüt lục âỉåüc nhiãưu âáưm làn.
Cạc loải âáưm làn thäng dủng: âáưm làn màût nhàơn; âáưm làn cọ váúu, âáưm làn bạnh
håi.
I. Âáưm làn màût nhàơn
Cọ thãø l loải tỉû hnh (xe lu), cọ thãø cáúu tảo tỉì nhỉỵng qu làn nhàơn màût, trong qu
làn cọ thãø chỉïa váût liãûu råìi nhỉ cạt hay si âãø tàng hay gim ti trng âáưm. Cạc qu làn
ny âỉåüc kẹo båíi mạy kẹo. Ti trng ca âáưm làn màût nhàơn tỉì 4 ÷20 táún.
+ Du
ìng âãø âáưm âáút råìi hồûc âáút êt dênh (cạt pha sẹt)
+ Diãûn têch tiãúp xục giỉỵa âáưm v âáút êt nãn ỉïng sút dáưm gim nhanh theo chiãưu
sáu, do âọ chiãưu sáu mäùi låïp âáút âáưm êt v phủ thüc vo ti trng âáưm:
- Nãúu trng lỉåüng âáưm l 3 ÷ 4 táún thç chiãưu dy låïp âáút âỉåüc âáưm l 10
÷20cm.
- Nãúu trng lỉåüng ca âáưm l 15 táún thç chiãưu dy âọ l 30cm.
- Mäùi chäù thỉåìng phi âỉåüc âáưm tỉì 8 ÷ 16 láưn måïi coi l xong.
+ Khi måïi âáưm bàòng âáưm làn màût
nhàơn, âáút phêa trỉåïc qu làn cọ hiãûn
tỉåüng “näøi sọng” (hçnh 5-7)vç täøng håüp
lỉû

Sọng âáú
t
Hỉåïng chuøn âäüng
Hçnh 5-7. Hiãûn tỉåüng “näøi sọng” khi âáưm bàòng
âáưm làn
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
65

)m/kg(;
l
Q
q =
-Ạp sút tuún tênh dc theo chiãưu di qu
âáưm.
Q (kg)-Trng lỉåüng qu âáưm.
l (m)-Chiãưu di qu âáưm.
E (kg/cm
2
)-Mä âun biãún dảng ca âáút.
R (m)-Bạn kênh träúng âáưm.
+ Bãư dy låïp âáút âáưm hiãûu qu:
- Âáút dênh:
)cm(;qR
W
W
28,0h
o

1
2
3
5
Hçnh 5-8. Âáưm làn cọ váúu
1. Váúu âáưm; 2. Träúng âáưm; 3. Cỉía gia trng
4. Khung; 5. Mọc cng; 6. Mạy kẹo.
a

b

c

Hçnh 5-9. Tạc dủng âáưm dỉåïi âạy váúu
Vng a: Âáút âỉåüc âáưm bàòng ti trng thàóng âỉïng.
Vng b: Âáút bë ln ẹp ngang båíi váúu.
Vng c: Âáút bë háút tung v tåi ra.
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
66
(hçnh 5-9), chè cọ nhỉỵng låïp âáút åí dỉåïi váúu âáưm (låïp a) l âỉåüc âáưm täút, cn låïp âáút b
bë ln ẹp ngang, chỉa nháûn âỉåüc ti trng âáưm nẹn täút nháút. Låïp âáút c bë háút tung lãn.
Cạc låïp âáút b v c s âỉåüc âáưm sau khi âäø låïp âáút måïi lãn trãn.
+ Âáưm làn cọ váúu khäng chè ln âáút åí dỉåïi âạy váúu, nåi trỉûc tiãúp chëu ạp lỉûc
thàóng âỉïng, m cn ln ẹp âáút åí giỉỵa cạc váúu âáưm vãư phêa bãn.
+ Xạc âënh säú lỉåüt âáưm âãø âáưm cọ hiãûu qu:

K

Âáưm làn cọ váúu tảo ra màût nhạm, tảo âiãưu kiãûn liãn kãút täút giỉỵa nhỉỵng låïp âáút våïi
nhau.
III. Âáưm làn bạnh håi
+ Âáưm làn bạnh håi l mäüt loải xe rå
moọc cọ mäüt hồûc hai trủc, mäùi trủc cọ tỉì 4
÷ 6 bạnh håi, mang nhỉỵng ti trng thay âäøi
tu theo u cáưu ca cäng tạc âáưm.
+ Âáưm làn bạnh håi cọ thãø dng âãø
âáưm c âáút dênh v âáưm råìi.
+ Âáưm làn bạnh håi khạc cạc loải âáưm
làn khạc l khi âáưm thç khäng phi chè cọ
âáút biãún dảng, m c
bạnh håi cng biãún
dảng. Trong nhỉỵng lỉåüt âáưm âáưu tiãn, khi
âáút cn åí trong trảng thại xäúp thç biãún dảng
ca bạnh håi nh so våïi biãún dảng ca âáút,
âãún nhỉỵng lỉåüt âáưm sau, khi âáút â âỉåüc ln
chàût tỉång âäúi, thç hiãûn tỉåüng lải xy ra
ngỉåüc lải.
+ ỈÏng sút cỉûc âải trong âáút âỉåüc xạc
âënh:
3
2
1
Hçnh 5-10. Âáưm làn bạnh håi
1. Thng chỉïa váût liãûu gia trng
2. Bạnh håi; 3. Khung kẹo
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
2,0h
o
o
−
=
(5.8)
Váûy ti trng âáưm quút âinh âãún chiãưu
dy låïp âáút ri chỉï khäng quút âënh âãún âäü
låïn ca ỉïng sút trong âáút.
+ Ạp lỉûc truưn tỉì xe âáưm làn lãn âáút
phủ thüc vo màût tiãúp xục ca bạnh xe våïi
âáút. Cng tàng ti trng lãn bạnh xe thç bãư
màût tiãúp xục cng tàng, nhỉng ạp sút trung
bçnh lãn âáút khäng thay âäøi.
+ Bãư màût tiãúp xục giỉỵa bạnh håi v âáút cọ hçnh elip. ỈÏïng sút tải màût âáút tàng lãn
ráút nhanh âãún trë säú cỉûc âải, v giỉỵ trë säú âọ trãn pháưn bạnh läúp bë nẹn bẻp, nhỉ váûy
thåìi gian tạc dủng ca bạnh håi lãn âáút di hån so våïi qu làn cỉïng. Âiãư
u ny lm tàng
hiãûu qu âáưm âáút theo chiãøu sáu.
0
BiÕn d¹ng
H×nh 5-11. T−¬ng quan
biÕn d¹ng cđa b¸nh h¬i vµ nỊn ®Êt
BD nỊn ®Êt
BD b¸nh h¬i
Sè l−ỵt ®Çm
σ
max
σ
max

âạy häú mọng cọ diãûn têch
låïn.
+ Chè säú
âàûc trỉng ca âáưm chy chênh l xung lỉûc I

)
ms
N
(;gH2
F
m
I =
(5.9)
Trong âọ: m
(N)-trng lỉåüng chy;
F (m
2
)-diãûn têch bãư
màût âáưm; H (m)-âäü
cao náng chy; g
(m/s
2
)-gia täúc trng
trỉåìng.
Âáưm chy cọ
xung lỉûc cng låïn,
âáưm cng mảnh.
+ Trçnh tỉû âáưm
bàòng âáưm chy: Trỉåïc
tiãn nãn âáưm nhẻ så bäü

+ Âäü áøm cng nh hỉåíng âãún hiãûu qu âáưm rung ráút nhiãưu, våïi loải âáưm ny, âäü
áøm täút nháút thỉûc tãú ca âáút låïn hån 10 ÷ 30% âäü áøm thêch håüp trong âáưm nẹn.
b. K tháût âáưm
+ Ri âáút thnh tỉìng låïp cọ âäü dy ph håüp våïi thiãút bë âáưm hiãûn cọ.
+ Dỉûa vo âäü áø
m thêch håüp (kãút qu thê nghiãûm) âãø âiãưu chènh âäü áøm trong âáút
cho ph håüp.
+ Cho thiãút bë âáưm chảy theo mäüt så âäư nháút âënh.
+ Âỉåìng lu sau phi â lãn âỉåìng lu trỉåïc bãư räüng khong 15÷25 cm.
+ Ti trng âáưm phi tàng mäüt cạch tỉì tỉì âãø trạnh hiãûn tỉåüng lỉûc âáưm quạ låïn
gáy máút äøn âënh v phạ hoải cho âáút.
+ Khi âáưm làn l âáưm bạnh håi, phi xạc âënh âỉåìng âáưm sao cho håüp l âãø tàng
nàng sút âáưm. Khäng âỉåüc quạ di vç âáút dãù bë khä phi tàng säú láưn âáưm hay tỉåïi
nỉåïc.
+ ỈÏng sút âáưm phi nh hån cỉåìng âäü chëu ti låïn nháút ca âáút (σ
âáưm
=0,9R
âáút
)
âãø trạnh hiãûn tỉåüng gáy phạ hoải âáút nãưn.
+ Nhỉỵng lỉåüt âáưm âáưu v hai lỉåüt âáưm cúi cng nãn âáưm våïi täúc âäü cháûm, (2÷
2,5 km/h ) cn nhỉỵng lỉåüt âáưm giỉỵa cọ thãø âáưm våïi täúc âäü nhanh hån (8÷10km/h ).
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
70

xúng sáu m âáưu cc dáûp nạt thç nhäø b.
6.1.2. Cc gäù
1. Phảm vi ỉïng dủng
+ Âỉåüc dng ch úu trong gii phạp gia cäú nãưn hồûc trong cạc cäng trçnh phủ
tảm.
+ Cc gäù âỉåüc sỉí dủng åí nhỉỵng vng âáút ln ln áøm ỉåït, ln ln ngáûp nỉåïc.
Cc gäù cn thỉåìng dng cho nhỉỵng mọng trủ cáưu gäù nh, âỉåüc sỉí dủng âãø gia cäú nãưn
cho nhỉỵng cäng trçnh cọ ti trng truưn xúng khäng låïn.
2. Âàûc âiãøm, u cáưu ca cc gäù
+ Gäù lm cc ph
i l gäù täút, cn tỉåi. Nhọm gäù cng cao cng täút.
+ Cáy gäù lm cc phi thàóng, âäü cong cho phẹp l ≤ 1% chiãưu di, v khäng quạ
2000 ÷ 3000
200 50
φ ≥ 60
Màõt tre
Màõt tre
Hçnh 6-1. Cc tre
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
71
12cm.
+ Âỉåìng kênh cc 18 - 30cm, âäü chãnh khäng quạ 10mm/m, chiãưu di cc phủ
thüc vo thiãút kãú v tỉì 4,5m ÷ 12m. Khi chãú tảo cáưn lm cc di hån thiãút kãú khong
0,5m âãư phng trong quạ trçnh âọng, âáưu cc bë dáûp nạt v cáưn càõt b sau khi âọng
xong. Khi u cáưu cc di cọ thãø näúi cc.
+ Mi cc âỉåüc vọt nhn thnh hçnh chọp ba cảnh hay bäún cảnh, cọ khi vọt trn,
cọ âäü di âoản vọt tỉì 1,5÷2 láưn âỉåìng kênh cc. Vọt ty mäüt âoản 10cm åí âáưu mi cc

(1,5 ÷ 2) d
d
a)
b)
Hçnh 6-2. Cc gäù
a) Cc gäù thỉåìng b) Cc gäù cọ mi bët sàõt
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
72
3cm) âãø chäúng bong tạch khi âọng cc v chäúng rè cho cäút thẹp sau ny .
+ Bi âục cc phi phàóng, khäng gäư ghãư.
+ Khn âục cc phi thàóng, phàóng cáưn âỉåüc bäi trån chäúng dênh, trạnh máút nỉåïc
xi màng khi âäø bã täng.
+ Âäø bã täng phi liãn tủc tỉì mi âãún âènh cc, âáưm bã täng bàòng âáưm di cåỵ
nh. Trong quạ trçnh thi cäng âục cc cáưn âạnh dáúu cc v ghi r l lëch âãø trạnh
nháưm láùn khi thi cäng.
+ Váûn chuøn v cáøu làõp cc chè khi cc â âảt â cỉåìng âäü, trạnh gáy sỉït m, va
chảm giỉỵa cc v cạc váût khạc.
6.1.4. Cạc loải cc thẹp
+ Cc thẹp lm bàòng thẹp äú
ng cọ âỉåìng kênh tỉì 300 âãún 600, chiãưu di tỉì 12m
âãún 18m trong nhiãưu trỉåìng håüp cọ thãø di tåïi 40m, chiãưu dy äúng thẹp tỉì 10mm tråí
lãn.
+ Cc thẹp cọ trng lỉåüng nh do âọ thûn tiãûn cho quạ trçnh váûn chuøn bäúc xãúp
v hả cc.
+ Cc thẹp cọ cỉåìng âäü cao, cọ kh nàng chëu lỉûc låïn, âàûc biãût khi nhäưi bã täng
vo trong lng cc thẹp theo phỉång phạp âäø tải chäù, vç váûy cc thẹp âỉåüc sỉí dủng
lm mọng cho cạc cäng trçnh cọ tại trng truưn xúng nãưn låïn. Tuy nhiãn giạ thnh

6.1.6. Cạc loải vạn cỉì
1. Vạn cỉì gäù
a. Mủc âêch
Vạn cỉì gäù thỉåìng âỉåüc dng âãø chäúng sảt låí vạch âáút, lm hng ro, tỉåìng váy,
chäúng tháúm
b. u cáưu chãú tảo
+ Phi âỉåüc chãú tảo bàòng gäù tỉåi. Nãúu dng gäù khä phi ngám nỉåïc trỉåïc khi gia
cäng.
+ Chiãưu dy täúi thiãøu ca vạn 70mm, chiãưu räüng ca mäùi bn cỉì l 100 ÷
150mm. Chiãưu di cỉì do thiãút kãú qui âënh nhỉng phi di hån thiãút kãú 0,3 ÷ 0,5m âãø âãư
phng âáưu cỉì bë dáûp nạt khi hả
cỉì.
+ Khi ghẹp cỉì ta lm mäüng vng nãúu chiãưu dy cọ mäüng låïn hån 100mm v
ngỉåüc lải ta dng mäüng ẹn.
2. Vạn cỉì thẹp
δ
/
3
δ/3
δ > 100
δ ≤ 100
δ/2
δ/3 δ/3
δ/3
δ/2
a)
b)
Hçnh 6-3. Âàûc âiãøm cáúu tảo vạn cỉì gäù
a) Mäüng vng, b) Mäüng ẹn
a)

c sỉïc cn ca âáút,
tiãún xúng âäü sáu thiãút kãú, ti trng ẹp åí âáưu cc phi vỉåüt quạ hồûc bàòng sỉïc chëu ti
ca cc theo âáút nãưn, tuy váûy lỉûc ẹp låïn nháút ca mạy ẹp cng khäng âỉåüc vỉåüt quạ
sỉïc chëu ti ca cc theo váût liãûu âãø âm bo khi ẹp cc khäng bë våỵ, nỉït, lm nh
hỉåíng âãún kh nàng chëu ti ca cc. Phỉång phạp ny êt gáy tiãúng äưn, êt gáy ä nhiãùm
v cháún âäüng, âang cọ nhỉỵng tiãún bäü âạng kãø trong máúy nàm gáưn âáy.
+ Ngoi hai phỉång phạp hả cc nãu trãn, ngỉåìi ta cn ỉïng dủng phỉång phạp
rung hả cc våïi viãûc sỉí dủng cạc loải bụ
a rung chun dủng
Dỉåïi âáy xin âãư cáûp âãún mäüt säú loải bụa âọng cc âang sỉí dủng phäø biãún hiãûn
nay.
6.2.1. Giạ bụa âọng cc
Háưu nhỉ báút k loải bụa råi no cng cáưn cọ hãû trủ dáùn hỉåïng (Lead) cọ tạc dủng
hỉåïng cho bụa råi âụng tám ca cc, âo âọ gim thiãøu hỉ hng cho cc. Ngoi ra, hãû
trủ dáùn hỉåïng cn giỉỵ vë trê ca cc âụng chäù trong quạ trçnh âọng cc.
+ Giạ bụa l bäü pháûn âãø treo bụa v giỉỵ cc, dáùn hỉåïng cho bụa v cc .
+ Giạ bụa cọ thãø âỉåüc chãú tảo bàòng gäù hay bàòng thẹp.
+ Giạ bụa âỉåüc trang bë mäüt hay hai tåì
i âãø cáøu bụa v cc v âãø di chuøn giạ
bụa bàòng cạch tỉû kẹo mçnh .
6.2.2. Bụa âọng cc
1. Bụa treo
GIẠO TRÇNH MÄN HC K THÛT THI CÄNG I
75
+ Bụa âỉåüc chảy bàòng tåìi âiãûn v dáy cạp.
+ Trng lỉåüng bụa l 500 ÷ 2000 kg.
+ Âäü cao náng bụa phủ thüc vo sỉïc chëu ti ca cc, thỉåìng tỉì 2,5 ÷ 4m.

sút âọng cc khäng cao. Cọ thãø âọng âỉåüc nhỉỵng cc BTCT cọ kêch thỉåïc cảnh âãún
45cm.
b. Bụa diezen song âäüng
+ Hoảt âäüng theo ngun l âäüng cå näø hai thç, âäüng cå diezen khi näø s náng
chy lãn v ẹp chy khi råi xúng.
+ Tr
ng lỉåüng chy tỉì 140 ÷ 2500kg.
+ Säú nhạt âọng trong mäüt phụt 45 ÷ 100 nhạt.
+ Âỉåüc sỉí dủng âãø âọng nhỉỵng cc gäù, cc thẹp, cc bã täng cäút thẹp loải nh,