1

Tổng hợp các văn hóa lễ hội Việt Nam
Độc đáo huyền thoại và văn hóa cà phê Tây Nguyên

Nằm trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng
Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ III/2011,
trong ngày 11/3/2011, tại khuôn viên Bảo tàng
tỉnh Đắk Lắk đã đồng loạt diễn ra lễ khai mạc
trưng bày những hiện vật Bảo tàng Cà phê và
triển lãm ảnh nghệ thuật về cà phê, du lịch Đắk
Lắk, lịch sử Đồn điền cà phê CADA (Compagne
Argicole D’asie-Công ty Nông nghiệp Á châu) và âm nhạc cồng chiêng Tây
Nguyên.
Thu hút rất đông người xem là khu vực trưng bày Bảo tàng Cà phê do Tập đoàn
Cà phê Trung Nguyên thực hiện. Nhiều hiện vật phong phú liên quan đến chế
biến, rang xay cà phê bằng phương thức thủ công truyền thống lâu đời đã
đi vào
huyền thoại cà phê thế giới như: Máy pha chế cà phê, máy rang cà phê, ca múc
cà phê bằng đồng, máy xay cà phê treo tường bằng sứ, bình sứ chứa cà phê
của các nước Costa Rica, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Ethiopia, Italia
Tại khu vực triển lãm tổng hợp với 4 nhóm chuyên đề chính bao gồm: Lịch sử đồn điền
cà phê CADA; âm nhạc cồng chiêng Tây Nguyên; ảnh thời sự-nghệ thuật về cà phê, văn
hóa lễ hội và du lịch Đắk Lắk; ngoạn thạch vi ảnh đã tạo thành một không gian văn hóa-
nghệ thuật đậm nét huyền sử cà phê Tây Nguyên.
Ban tổ chức cho biết: Chỉ riêng chuyên đề về “Lịch sử đồn điền cà phê CADA”
đã có 100 hình ảnh và 137 hiện vật được chia theo 3 chủ đề chính: “Dấu ấn một
thời”, “Chặng đường phát triển”, “Uống nước nhớ nguồn”. Những hình ảnh, hiện
2

vật được trưng bày chủ yếu là công cụ sản xuất, sinh hoạt của công nhân đồn

Vạc đồng, đây là nét độc đáo của lễ hội làng Vạc. Sau lễ rước là lễ tế tại đền
3

được tổ chức tôn nghiêm, thành kính theo lễ nghi truyền thống được các cụ cao
niên trong làng thực hiện, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhân
dân được ấm no, hạnh phúc và ngày càng phát triển.
Phần hội náo động, tấp nập. Sau ba hồi trống khai hội của Chủ tịch UBND thị x
ã
Thái Hoà Lê Phúc Ân, các trò chơi dân gian như đẩy gậy, kéo co, chọi gà, đ
ấu
võ, cờ thẻ, cờ bàn, hội vật,… được mở ra rộn ràng v
ới đông đảo mọi tầng lớp
nhân dân tham gia. Các cuộc thi đặc sắc như: thi hội cồng chiêng, thi ngư
ời đẹp
làng Vạc, thi kéo co, đẩy gậy nam, nữ, đấu võ, thi v
ật, bóng chuyền nam, nữ,
cắm trại… Sau đó mọi người cùng vui vẻ bên choé rượu cần.
Lễ hội Làng Vạc còn có hội diễn văn nghệ quần chúng với các tiết mục tự bi
ên
tự diễn độc đáo của các bản làng, phường xã như: múa cồng chiêng, kh
ắc
luống, các tiết mục múa hát truyền thống, hiện đại ca ngợi quê hương đất nư
ớc,
thể hiện rõ bản sắc văn hóa đặc trưng vùng Ph
ủ Quỳ, một đô thị trẻ năng động
trên miền tây đang chuyển mình vươn lên.
Hơn 10 năm phục dựng và tổ chức, lễ hội Làng Vạc càng phong phú đa d
ạng,
thu hút ngày càng nhiều du khách, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa,
tâm linh

kín hai bên đường đua. Cuộc đua kết thúc, đoàn voi đua dàn thành hàng dọc đi một vòng
xung quanh đường đua và quỳ gối, giơ cao vòi vẫy chào khán giả. Kết quả, voi H’Tao
(35 tuổi) của ông Y Náp Triết ở buôn Chua giành giải nhất, voi Khăm Sel của chủ voi Y
Gah Hmôk ở buôn Lê dành giải nhì, giải ba thuộc về voi Bak Lăn của ông Ma Dân ở
buôn Jun.
Tiếp theo hội đua voi là phần đua thuyền độc mộc. 20 chiếc thuyền độc mộc của 60 tay
chèo tốt nhất được tuyển chọn ở 4 buôn làng quanh hồ Lắk tham gia thi đấu. Kết quả,
thuyền số 3 của buôn Trum giành giải nhất,và thuyền số 19 của buôn Tung giành giải nhì.
5 Tập quán cư trú của người Dao ở Thái Nguyên
Tập quán cư trú của người Dao thường được duy trì khá bền bỉ trên cơ sở các mỗi quan
hệ cộng đồng và tập quán mưu sinh cổ truyền. Hiện nay, người Dao ở Thái Nguyên đa số
vẫn cư trú ở vùng xa, đi lại khó khăn. Một số ít cư trú ở ven đường giao thông liên huy
ện,
liên xã. Họ thường lập bản ở gần rừng hoặc tại các chân đồi, núi.

Thông thường, mỗi bản của người Dao gồm từ 15-30 nóc nhà. Việc phân bố dân c
ư trong
từng bản phụ thuộc vào địa hình, phạm vi đất đai. Chẳng hạn, người Dao ở xóm Cộng
Hòa (xã Động Đạt, Phú Lương) tụ cư rất tập trung, trong khi đó, người Dao ở xóm Sự
Thật (xã Quy Kỳ, Định Hóa) hoặc xóm Tân Đào (xã Tràng Xá, Võ Nhai) lại cư trú khá
phân tán. Hiện nay, cơ sở của việc cư trú phân tán không phải do kinh tế nương rẫy m
à là
được chính quyền địa phương cấp sổ đỏ. Cư trú phân tán t
ạo thuận lợi cho việc chăm sóc,

cũng có đoạn viết: Báo cho các quận, các ty được biết, Sơn Tử là con cháu Bàn Vương
quá quan không cầu dấu, qua đò không cần tiền, nếu có ai không tuân theo, ngăn cản cho
phép xử phạt. Tất cả trong núi và ngoài núi có các thứ của rừng, tre, mây, song, đầm, ao
đều là đất trồng trọt của tổ tiên Sơn Tử (Dao) nay cho phép sử dụng, các quan, thứ dân
không được xâm phạm.
Ở một số sử sách khác của người Dao, như cuốn Tôm chiáo sâu, văn khấn cùng Bàn
7

Vương và lễ cấp sắc cũng thấy đề cập đến việc người Dao sống du canh, du cư, dựa vào
rừng và núi để sinh tồn. Hiện nay, do rừng cạn kiệt, đất bị xói mòn và cu
ộc vận động thực
hiện định canh, định cư… đã làm thay đổi tập quán cư trú, bộ mặt đời sống kinh tế, xã
hội của người Dao ở Thái Nguyên.
Tết Chơ Ruh Kơr của đồng bào Ba Na ở Phú Yên
Mùa đông giá rét qua đi, mùa xuân ấm áp trở về, cây rừng đơm chồi nẩy lộc,
đồng bào Ba Na ở Phú Yên chọn đêm trăng sáng tổ chức ăn tết Chơ Ruh Kơr.

Bà con dân tộc Ba Na tổ chức ăn tết Chơ Ruh Kơr r
ất chu đáo. Ngay từ tháng 11
âm lịch, họ đã chuẩn bị chóe ủ rượu cần cho từng gia đình và cho cả làng. Rư
ợu
cần của họ được làm b
ằng các loại cây ở núi rừng, gồm men say, men cay
(nồng), men ngọt Rượu cần được chứa trong nh
ững chóe bằng đất nung có
màu nâu sẫm và phải từ một tháng trở lên thì rượu mới có hương thơm v
ị ngọt.
Tiếp đó là chuẩn bị heo, gà hoặc trâu, bò, trái b
ầu, rau, gạo tẻ, gạo nếp gói bánh
đòn như bánh tét của người Kinh, được bó từng đôi. Các già làng gặp nhau b

ời mặc những bộ quần áo mới, may theo trang phục truyền thống
có màu sắc rực rỡ, lần lượt kéo về nhà rông. Họ mang những chóe rư
ợu cần đặt
ngoài sân. Khi tiếng pơ rưng vang lên lần thứ hai, chủ và khách có m
ặt đầy đủ
bên cây nêu sắp dựng. Những thanh niên bóc lớp lá chuối đậy chóe rượu v
à cho
nước suối vào để rượu sủi tăm. Cắm chung quanh miệng chóe là nh
ững cần
rượu làm bằng cây trúc hoặc lồ ô rừng dài hơn 1m. Những con vật dâng cúng l
à
gà trống (mồng càng to càng quý). Đống lửa đã nhóm sẵn, cho thêm củi đ
ể bừng
cháy to hơn. Chủ lễ là già làng lấy lá dông, làm 3 phễu cột vào cây nêu theo th
ứ
tự muối, gạo và cái trên cùng để không. Người chủ lễ nhổ cánh gà l
ấy lông cắm
vào đầu cây nêu, dùng dao cắt tiết gà lấy máu phết lên t
ừng lông một. Một tí
huyết được cho vào phễu lá trên cùng. Con gà được thui chín đư
ợc lấy tí gan,
mề, da, thịt bỏ chung với phễu huyết. Con gà thui được đặt trên tấm lá bốc h
ơi
nghi ngút. Lúc này, cây nêu được dựng lên, người chủ lễ tay phải cầm cần rư
ợu,
tay trái áp sát chóe rượu đọc bài cúng: “Hỡi Gi
àng sông, Giàng núi, xin Giàng
cứu giúp cây không thối nghẹn hỏng nát, lỗ không cũng ra, lỗ tự nhiên c
ũng mọc,
xin cu đất không moi, kiến không tha đi, muốn bụi lúa ban ngày b

ảy
múa. Đoàn khách đi hết nhà này đến nhà khác thăm hỏi, chúc tụng vui vẻ.
Ngày nay, đồng bào dân tộc Ba Na ở Phú Yên vẫn tổ chức ăn tết Ch
ơ Ruh Kơr
truyền thống của mình nhưng có phần đơn giản hơn. H
ọ bỏ những hủ tục lạc
hậu rườm rà tốn kém. Đoàn khách tham gia ngày đơp gồm già làng, lãnh đ
ạo
chính quyền và đại diện các ban ngành đoàn th
ể đến thăm hỏi chúc tết các gia
đình chính sách và toàn thể bà con trong mỗi buôn làng. 10 Vài nét về Nhã nhạc Cung đình Huế
Nhã nh
ạc là một thuật ngữ liên quan đến âm nhạc cung đình có mặt tại 4 nước đồng văn:
Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam. Nhã nhạc là nhạc chính thống của triều
đình được dùng ở các cuộc lễ tế Giao, tế Miếu và trong các dịp triều hội; là sản phẩm kết
hợp giữa Lễ và Nhạc.

Như v
ậy, có thể nói khi có triều đình phong kiến thì có Nhã nhạc. Tuy nhiên Nhã nhạc
Việt Nam hình thành rõ nét và được sử sách ghi lại từ triều đại Lý - Trần, và theo đó các
triều đại phong kiến tiếp theo giữ gìn, phát triển, bổ sung , sáng tạo ng