21

có trong lễ hội, các loại hoa rừng trang trí và các d
ụng cụ cần thiết khác, để tổ
chức tại nhà thầy lang.
Khi đã cúng xong, th
ầy lang cho các con nuôi về dâng lễ, cúng mời các vị thần
mà dân tộc La Ha che chở cho người La Ha trường tồn, để có đư
ợc sức mạnh
như Thần Hổ-chúa Sơn Lâm thắng mọi dã thú, bảo vệ cu
ộc sống cho dân bản.
Con nhím là thần đất, phải cúng nó để gây cảm tình, đ
ể nó không phá cắn lúa;
phải mời về ăn nó sẽ bảo vệ thành quả lao động của mình, s
ống lâu, vững chắc
như tảng đá lớn. Là con chim cu gáy-thần của các lo
ài chim hay ăn lúa trên
nương cũng phải cúng nó, để bảo vệ lúa nương cho mình. Cuối c
ùng là cúng
con ma cang cói, một thú rừng to như con mèo, dân tộc nào ở miền núi cũng s
ợ
nên phải cúng nó để nó không quấy rầy sức khỏe nhân dân.
Cúng các thần xong, thầy lang biểu diễn các trò mà ông đã ch
ữa khỏi cho "bệnh
nhân". Ông giả làm người bị bướu cổ khi buộc cái bát ăn cơm vào cổ m
ình. Ông
diễn các trò làm người què chân, người ngớ ngẩn, hình ảnh người đi coi n
ương
vung cây sào, hú đuổi lũ chim, sóc cút khỏi nương nhà. Cuối cùng là trò giả l
àm
con khỉ (tô rôốc), ông bò quanh cây móc giữa nhà, vừa bò, vừa k

ống, mẹ
tròn con vuông.
Lễ hội Dâng hoa măng của người La Ha vẫn tồn tại đến ngày nay, phần lễ là đ
ể
cảm tạ trời đất, tổ tiên, sông núi luôn phù hộ cho con cháu ăn nên làm ra, ph
ần
hội thì sôi nổi, vui vẻ, tuy còn một số mặt hạn chế, nhưng vẫn thể hiện đư
ợc
những nét phong tục, văn hóa, tín ngư
ỡng đặc biệt khác hẳn các dân tộc anh em
khác trên địa bàn. Lễ hội lành mạnh, vui vẻ, là d
ịp gặp gỡ dân tộc có quy mô
rộng để ôn lại truyền thống, trao đổi thông tin kinh nghiệm làm ăn, ch
ữa bệnh để
cùng nhau phát triển cùng 11 dân tộc anh em khác đang ở trên địa bàn Sơn La.
Tục kết hàng phe của người Nùng Chảo
Ngư
ời Nùng Chảo ở bản Đồng 10, xã Tam Hiệp (Yên Thế - Bắc Giang) có một tập quán
tốt đẹp được nhiều người biết đến đó là "tục kết hàng phe". Đây là tập tục được duy trì từ
nhiều năm nay, thể hiện tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng người Nùng Chảo.

23 Xuất phát từ quan điểm chung của các tộc người từ xa xưa là mọi người sinh ra ai cũng
phải chết, đó là sự mất mát không thể bù đắp. Vì vậy, gia đình họ cần được chia sẻ đau
thương, giúp đỡ trong giờ phút đau buồn ấy. Từ đó, đã thúc đẩy mọi người trong bản

ên
đó bởi đôi bàn tay khéo léo của ngư
ời phụ nữ.
Với họ, tấm vải lanh là một vật thể thi
êng liêng,
mang đậm giá trị tinh thần to lớn.

Ở Sơn La, dân tộc HMông chiếm hơn 12% dân số toàn tỉnh. Họ sinh sống hầu
khắp các địa bàn và thường ở trên các triền núi cao. Đồng bào Mông có nhiều
nhóm, gồm Mông Đơ (Mông trắng), Mông Lềnh (Mông Hoa), Mông Đu (Mông
đen). Đến với các bản Mông ở Sơn La, những ngôi nhà gỗ thấp được xây dựng
theo một kiểu kiến trúc, thấp thoáng trong làn sương, hiện ra hoang sơ và lạ lẫm.

Đi dọc quốc lộ 6, từ xã Noong Luông lên đ
ến gần thị trấn Mộc Châu, đều có thể
bắt gặp những người phụ nữ Mông bên cạnh tấm vải lanh, đang chăm chú ho
àn
thành những sản phẩm của mình. Họ làm ở bất cứ nơi đâu có thể: trư
ớc cửa
chính, sau hiên nhà, bên ô cửa sổ, cạnh con đường hay nơi phiên chợ…V
ào
mùa nông nhàn, người phụ nữ Mông lại tranh thủ tư
ớc sợi dệt vải, trang trí hoa
văn lên đó và may thành những chiếc áo, chiếc váy để cho con mặc trong ng
ày
khai trường hay kịp cho những phiên chợ sắp tới.
Để dệt được một tấm vải lanh, người phụ Mông phải mất đến hàng tu
ần mới
xong. Họ tranh thủ dệt sau những ngày bận rộn trên nương dẫy. Trung bình m
ỗi

ỉ
nhiều màu để thêu, váy có nhiều màu sắc cũng đẹp hơn”.
Mỗi nhóm Mông khác nhau, váy áo cũng có nét khác nhau, váy của ngư
ời Mông
Hoa màu chàm có thêu hoặc in hoa ở gấu váy, nẹp áo ở ngực có th
êu hoa văn
hình con ốc. Váy của phụ nữ Mông Đen ngắn hơn, màu chàm, hoa văn trắn
g, có
thêu hoa ở cánh tay và hò áo. Váy của phụ nữ Mông Xanh may bằng vải ch
àm,
sát gấu có thêu hoa văn hình chữ thập trong các hình vuông. Váy c
ủa phụ nữ
Mông Trắng để nguyên vải sợi lanh se, có thêu chỉ màu sắc sặc sỡ quanh gấu.
Vẻ đẹp trên những trang p
hục truyền thống của người Mông không chỉ “quyến
rũ” những người đàn ông Mông đêm đêm thổi tiếng khèn bên đầu dốc đợi “bắt”
bạn tình,
mà còn hút hồn nhiều du khách trong và ngoài nước ghé thăm những
bản Mông nơi rẻo cao.
Ngày nay, những bộ váy áo bằng vải lanh của người Mông còn trở th
ành hàng
hóa, được bày bán ở nhiều khu du lịch vùng Tây Bắc, như Mai Châu (H
òa Bình
26

), Mộc Châu (Sơn la)… Và giá thành của nó cũng không hề rẻ chút nào. Váy c
ỡ
nhỏ thì được bán với giá từ 300 đến 400 ngàn đồng, váy to hơn th
ì được bán từ
800 nghìn đến 1 triệu đồng. Tùy theo mức độ chi tiết hoa văn tr

ợc mừng thọ để chúc mừng. Buổi chiều, đội
27

rồng, kỳ lân lại rước các cụ lên trụ sở UBND xã dự lễ mừng thọ. Ngo
ài ra, trong các ngày
hội làng Thi Liệu, Thiện An, Thượng Linh, Đông Linh…, hình
ảnh kỳ lân múa vờn quả
cầu đi trước kiệu thờ Thành Hoàng làng đã để lại nhiều ấn tượng sâu đậm với ngư
ời dân
nơi đây. Hoạt động múa linh vật đông vui nhất vẫn là trong dịp xã t
ổ chức Tết Trung thu
cho thiếu niên, nhi đồng. Vào dịp này, các xóm đ
ều tổ chức các đội múa linh vật tham gia
lễ dâng hương tưởng nhớ công lao các liệt sỹ trong nghĩa trang liệt sỹ của xã, sau đó, bi
ểu
diễn phục vụ nhân dân. Hoạt động này không chỉ góp vui mà còn giáo d
ục thế hệ trẻ biết
nâng niu giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống của cha ông. Phong trào múa “linh v
ật”
mạnh nhất của xã Đại Thắng là Hội tứ linh xóm Thanh Ý. Được thành l
ập từ năm 1990
với lúc đầu chỉ có múa rồng, kỳ lân, đến năm 1998 thì H
ội tứ linh xóm có đủ bộ “tứ linh”
gồm rồng, kỳ lân, rùa, phượng với 28 hội viên thường xuyên tham gia sinh ho
ạt. Con
rồng của hội gồm 9 khúc, dài gần 30m, với 18 người múa, trong đó riêng ph
ần đầu rồng
có 2-3 người tham gia. Để làm nên con rồng này, các hội viên c
ủa Hội đi học hỏi kinh
nghiệm của các nghệ nhân khắp nơi và các bậc cao tuổi trong xóm sao cho thể hiện đư

Trang phục truyền thống của nam giới Xinh Mun có phần hơi đơn giản. Ngoài b
ộ
quần áo mặc hàng ngày, người đàn ông Xinh Mun chỉ có thêm chi
ếc khăn quấn
trên đầu, chiếu túi đeo bên người khi đi nương, xuống chợ. Áo dài ngang t
ới bắp
chân, áo được may bằng vài dệt sợi bông, nhuộm ch
àm, có màu xanh đen,
giống chiếc áo dài của đàn ông Thái Đen, Khơ Mú
Thân áo được may thành b
ốn mảnh, phía sau gồm hai mảnh ghép giữa sống
lưng, phía trước là hai mảnh. Cổ tròn, được may thành n
ẹp ôm xung quanh cổ
khi mặc. Dải khuy chạy từ cổ xuống áo, qua vai xuống nách và chạy dọc sư
ờn
trái xuống ngang thắt lưng. Khi mặc áo này, người Xinh Mun hay cuốn trên đ
ầu
một chiếc khăn bằng vải nhuộm chàm, dài kho
ảng 80cm. Cách quấn khăn của
họ cũng giống người Thái Đen: quấn mỏ rìu quay ra phía trư
ớc trán. Quần của
đàn ông Xinh Mun giống quần của nam giới Thái Đen. Quần thư
ờng may ngắn
trên mắt cá trên, ống rộng, nhuộm tràm. Quần không có cạp để luồn dây l
ưng
mà dùng thắt lưng buộc lại khi mặc.


chàm. Piêu được trang trí bằng cút ở bốn góc và xung quanh mép. Họ thư
ờng
trang trí số cút lẻ, mỗi chùm ba cút gọi là piêu cút xam. Ngoài áo, váy, khăn, ph
ụ
nữ Xinh Mun còn đẹp vòng tay, vòng cổ, khuyên tai bằng bạc
Khau cút - Nét văn hoá, tâm linh trong tín ngưỡng người Thái - Tây Bắc
30

Trong toàn bộ nền văn hoá vật chất (văn hoá vật thể) củ
a
dân tộc Thái Tây Bắc, ngôi nhà sàn chiếm một vị
trí vô
cùng quan trọng, nếu như không muốn nói là quan trọ
ng
nhất. Nó quan trọng không chỉ ở giá trị vật chất đo đế
m
được bằng khái niệm định lượng, mà còn ở phạ
m trù tâm
linh - tín ngưỡng. Và ở đó, cái khau cút trên các ch
ái nhà,
từng là đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian

Nói về sự tích và ý nghĩa của biểu tượng Khau cút có nhiều ý kiế
n khác nhau.

hình mặt trăng khuyết trong truyền thuyết đã như một lời nguyền truyền kiếp, trở
thành cái khau cút quen thuộc gắn với đời sống văn hoá, đời sống tâm linh củ
a
tộc người Thái Tây Bắc hiện nay.
Giờ đây, mỗi khi gặp một bản bất kỳ của đồng bào Thái, hình ảnh đầu tiên mà thị
giác