41

Kim Đức còn lưu giữ đình Hội, đình Thét, miếu Lãi Lèn, với những làn xoan cổ
đó là một nét đẹp trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá của ông cha
để lại.
Xưa kia cứ tết đến xuân về dân làng Kim Đức lại tổ chức hát xoan tại miếu Lãi
Lèn và đình làng sau đó còn hát "nước nghĩa" hát kết nghĩa với các làng xoan
như An Thái, Tây Cốc và cứ vào dịp lễ hội Đền Hùng các phường xoan xã
Kim Đức lại nô nức chuẩn bị trống, phách, áo the, khăn xếp cùng áo mớ ba mớ
bẩy vào phục vụ đồng bào về dự lễ hội, là một hoạt động văn hoá dân gian
không thể thiếu trong giỗ Tổ Hùng Vương. Để giới thiệu và tuyên truyền quảng
bá về hát Xoan với bạn bè quốc tế cũng như đối với cộng đồng người Việt Nam,
hiện nay UBND tỉnh Phú Thọ phối hợp với Viện Âm nhạc đang hoàn tất bộ hồ
sơ hát Xoan trình lên UNESCO công nhận là di sản văn hoá phi vật thể cần
được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.
Nằm ở phía Đông Nam Đền Hùng, làng Vân Luông thuộc phường Vân Phú là
đền Vân Luông thờ Hùng Vương và Tản Viên Sơn Thánh, đền được xây dựng
vào thế kỷ XVIII. Gắn với đền Vân Luông là lễ hội "ném chài" tổ chức vào ngày
mùng 3 tháng giêng hàng năm, diễn tả lại sự tích Vua Hùng cùng dân làng tiễn
Tản Viên về núi Tản Viên.
Cách Đền Hùng theo đường bộ khoảng 7km về phía Tây Nam Đền Hùng là xã
Thanh Đình, một địa danh mà trong cuốn "Việt sử lược" thế kỷ XIII có ghi "Đến
thời Trang Vương nhà Chu (696- 682 TCN) ở bộ Gia Ninh có người lạ, dùng ảo
thuật áp phục được các bộ lạc, tự xưng là Hùng Vương, đóng đô ở Văn Lang".
Đây là vùng đất nằm trong trung tâm bộ Văn Lang xưa, cách đây không lâu nơi
đây vẫn có tên gọi Gia Ninh. Thanh Đình xưa có đình Mai Đình và đình Thanh
Mai nhưng theo thời gian đã bị mai một, hiện nay đã được xây dựng lại một
đình gọi chung là đình Thanh Đình. Là vùng quê phát hiện được nhiều địa điểm
khảo cổ học thời đại Hùng Vương có những địa điểm nổi bật như địa điểm Gò
De và còn bảo lưu những tín ngưỡng thờ thần tự nhiên, thờ lúa, thờ phồn thực
42


Làng Thổ Hà, xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang là một trong ba trung
tâm gốm sứ có tiếng của người Việt. Dấu vết còn lại của làng là những mảng
nhà, hàng rào… được xây bằng các phế phẩm gốm khiến làng mang dáng dấp
của một phế đô gốm.
Cũng như bao lễ hội khác, hội làng Thổ Hà mang đặc trưng của lễ hội vùng Kinh
Bắc với những làn điệu quan họ quen thuộc được biểu diễn trên sông, sân đình.
Lễ rước Thành hoàng làng cũng được tổ chức trang trọng, cầu kỳ, chỉ khoảng
300m nhưng lễ rước phải mất hai tiếng, đi cùng lễ rước là những màn múa,
trống hội hết sức đặc sắc thu hút đông đảo người dân trong vùng.
Lễ hội làng Thổ Hà thường diễn ra từ ngày 20 đến ngày 22/1 âm lịch với 3 năm
một lần và ngày lễ chính là 21/1 âm lịch.
44

Lạng Sơn tổ chức Lễ hội truyền thống Đình Ngò
Ngày 3/4/2011, Lễ hội Đình làng Ngò năm nay được tổ chức nhân dịp kỷ niệm
15 năm đón nhận danh hiệu "Làng văn hóa" và 10 năm đón nhận Bằng công
nhận Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.

Lễ hội truyền thống Đình Ngò được mở ra nhằm tri ân công đức, tưởng nhớ đến
ba vị tướng thời nhà Trần quê ở xã Quang Lang, huyện Chi Lăng, Lạng Sơn là:
Đô Thiên Chu Tri Đại Vương Trần Thị Liên Hoa, Thiên Cương Thạch Lãnh Nhân
Đức Đại Vương Lý Lâm Thạch và Đương Diệc Anh Dũng Đại Vương Trương Tự
Cường đã có công lớn trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc.

Trong chương trình lễ hội, cấp ủy, chính quyền và nhân dân xã Đức Lý, huyện
Lý Nhân, tỉnh Hà Nam và xã Quang Lang, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn đã

Lễ tảo mộ với dân tộc Giáy không chỉ đơn giản là việc dọn dẹp cho ngôi mộ
sạch sẽ, đây là dịp để cho người đang sống bày tỏ lòng tôn kính, nhớ về ông bà,
tổ tiên. Những người đi xa, dù là ở đâu, đến ngày này cũng phải cố gắng trở về
thắp nén nhang, thể hiện sự tận hiếu với tổ tiên, dòng họ, không quên gốc gác.
Trẻ con cũng được bố mẹ mình dẫn ra mộ để biết được phần mộ gia tiên, từ đó
hiểu đạo lí "Uống nước nhớ nguồn", sau này còn gánh vác trọng trách chăm sóc
mộ phần cho gia đình. Lễ tảo mộ diễn ra trong không khí thành kính và trang
nghiêm. Cùng với việc sửa sang cho ngôi mộ người nhà mình, người ta cũng
thắp hương cho những ngôi mộ hoang vô chủ để cầu cho linh hồn người đã mất
bình yên, siêu thoát. Lễ tảo mộ vì thế còn mang ý nghĩa cộng đồng cao.
Sau lễ tảo mộ vào buổi sáng, buổi chiều là lễ cúng gia tiên tại nhà. Người Giáy
dâng lên bàn thờ họ những lễ vật như: thịt gà, thịt vịt, xôi bảy màu, bánh mật,
phở, rồi thắp hương mời ông bà, tổ tiên về cùng hưởng. Lời khấn vái hướng
tới cầu mong tổ tiên phù hộ cho gia đình được đủ đầy, bình yên, hạnh phúc.
Trong bữa cơm gia đình, mọi người ôn lại chuyện cũ, sum vầy ấm cúng.
Ngày xưa, vào tết thanh minh là dịp để mọi người du xuân, tận hưởng tiết trời
ấm áp, trong trẻo của mùa xuân. Tết thanh minh của một số dân tộc nói chung,
của người Giáy ở Lào Cai nói riêng mang nhiều nét đẹp văn hóa, cần được gìn
giữ và phát huy.

47

Tết Thanh minh của người Việt
Người dân Việt Nam vốn quen với nhiều dịp lễ hội trong năm với nhiều ý nghĩa ở
nhiều thời điểm khác nhau trong năm. Và trong từng cái tết ấy, đều chứa đựng
một sự tích sâu xa ví như sự giao thoa với nền văn hóa khu vực, song đã được
Việt hóa một cách tự nhiên và sâu sắc.
Từ Tết Nguyên Đán, đến tết Đoan Ngọ (5/5), tết Trung Thu (rằm tháng 8) Và
hôm nay, chúng ta lại đón một cái tết cũng rất ý nghĩa, đó là tết Thanh minh
Thanh minh vừa là ngày lễ vừa là ngày hội vui như ngày tết. Chính vì thế người

mỗi nhà; bộ tam sinh dùng để tế trong các đại lễ ngày xưa là ba con vật: bò, heo,
dê.
Ngày nay tùy theo tập quán của mỗi địa phương và hoàn cảnh của mỗi gia đình,
người ta chọn bộ tam sinh cũng khác nhau, nhưng heo thì không thể thiếu. Nhà
giàu thì dùng cả con heo để cúng tế và mời cả họ hàng thân tộc cùng ăn. Nhà
nghèo thì một miếng thịt heo luộc, một con khô mực nhỏ, hai hột vịt hoặc con
cua, con tôm luộc gì đó cũng đủ.
Công việc chính của tảo mộ là sửa sang các ngôi mộ của tổ tiên cho được sạch
sẽ. Nhân ngày Thanh minh, người ta mang theo xẻng, cuốc để đắp lại nấm mồ
cho đầy đặn, rẫy hết cỏ dại và những cây hoang mọc trùm lên mộ cũng như
49

tránh không để cho các loài động vật hoang dã như rắn, chuột đào hang, làm tổ
mà theo suy nghĩ của họ là có thể phạm tới linh hồn người đã khuất.
Sau đó, người tảo mộ thắp vài nén hương, đốt vàng mã hoặc đặt thêm bó hoa
cho linh hồn người đã khuất. Bên cạnh những ngôi mộ được trông nom, săn sóc,
còn có những ngôi mộ vô chủ, không người thăm viếng. Những người có lòng
nhân đức không khỏi mủi lòng thường cắm một nén hương, đốt nắm vàng mã
cho những ngôi mộ này. Tại các nơi tha ma mộ địa còn có lập một cái am để thờ
chung những mồ mả vô chủ gọi là Am chúng sinh và mỗi cửa am có một bà
đồng sớm tối đèn hương thờ phụng.

Trong ngày Thanh minh, khu nghĩa địa trở nên đông đúc và nhộn nhịp. Các cụ
già thì lo khấn vái tổ tiên nơi phần mộ. Trẻ em cũng được theo cha mẹ hay ông
bà đi tảo mộ, trước là để biết dần những ngôi mộ của gia tiên, sau là để tập cho
chúng sự kính trọng tổ tiên qua tục viếng mộ. Những người quanh năm đi làm ăn
xa cũng thường trở về vào dịp này (có thể sớm hơn một, hai ngày vì nhiều lý do
khác nhau) để tảo mộ gia tiên và sum họp với gia đình.
Bên cạnh những ngôi mộ được trông nom, chăm sóc cẩn thận, còn có những
ngôi mộ vô chủ, không người thăm viếng. Những người đi viếng mộ thường

chiếu sáng dọc các tuyến đường vào di tích và thuê người đảm bảo an ninh trật