Bài 20. NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÊ SƠ
(1428 – 1527)
Tiết 44: IV. Một số danh nhân văn hóa xuất sắc của nhân loại
I. Mục tiêu bài học:
1. Kiến thức:
Hiểu biết sơ lược về cuộc đời và những cống hiến cho lớn của một số danh
nhân văn hóa, tiêu biểu là Nguyễn Trãi và Lê Thánh Tông đối với sự nghiệp của nước
Đại Việt ở thế kỉ XV.
2. Tư tưởng:
Giáo dục lòng tự hào và biết ơn những bậc danh nhân thời Lê, từ đó hình thành
ý thức trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc.
3. Kĩ năng:
Phân tích đánh giá các sự kiện lịch sử.
II. Phương tiện lịch sử:
-Chân dung Nguyễn Trãi.
-Những mẫu chuyện về các danh nhân văn hóa dân tộc.
III. Tiến trình dạy học:
1. Ổn định tổ chức:
2. Kiểm tra bài cũ:
-Chế độ thời Lê Sơ có đặc điểm gì ?
+Quy củ, chặt chẽ. Thi cử qua ba kì: Hương, Hội, Đình.
+Nội dung thi là các sách Nho giáo: “Tứ thư”, “Ngũ Kinh”.
+Mọi người dân đều có thể đi học, đi thi.
+Những người đỗ đạt được trọng vọng, được ra làm quan, được khắc tên vào bia
đá
-Nêu một số thành tựu văn hóa tiêu biểu ?
+Văn học: chữ Hán như Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo chữ Nôm
có Quốc Âm thi tập, Hồng Đức quốc âm thi tập
+Sử học: Đại Việt sử kí toàn thư, Lam Sơn thực lục, Hoàng triều quan chế
+Địa lý học: Hồng Đức bản đồ, Dư địa chí, An Nam hình thăng đồ

tiên của triều Lê. Chẳng bao lâu sau, ông bị bọn
nịnh thần chèn ép, gièm pha, Nguyễn Trãi xin về
Côn Sơn.
1440, ông lại được vua vời ra giúp nước.
1442, xảy ra vụ án Lệ Chi Viên, ông bị kết án
tru di. Mãi đến năm 1464 ông mới được vua Lê
Thánh Tông minh oan.
Sau này khi nhận xét về con người và sự
nghiệp của Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông nhận xét
như sau:
(GV treo bảng phụ nội dung: “Ức Trai đương
lúc… được vua tin, quý trọng”),
GV gọi một học sinh đọc sau đó tiến hành thảo
luận.
“Qua nhận xét của Lê Thánh Tông, em hãy nêu
những đóng góp của Nguyễn Trãi ?
-Quân sự
-Văn hóa ”.
HS tiến hành thảo luận.
GV: Cụ thể của sự đóng góp đó như thế nào,
chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu, đầu tiên là về lĩnh
vực quân sự.
GV: Trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Nguyễn
Trãi có vai trò như thế nào ?
HS: -Là nhà chính trị, quân sự đại tài, trở thành
quân sư cho nghĩa quân Lam Sơn, ông đã cùng với
1. Nguyễn Trãi
(1380 – 1442)
-Là anh hùng dân tộc, là
nhà quân sự chính trị đại

vùng, đặc biệt là những hoạt động về kinh tế, hàng
hóa đương thời.
GV : Qua quá trình tự tìm hiểu, qua những
kiến thức các em đã được học ở văn học, hãy
cho biết các tác phẩm của ông tập trung phản
ánh những nội dung gì ?
HS : -Thể hiện niềm tự hào dân tộc, tự hào về một
nước Đại Việt vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia
Phong tục bắc nam cũng khác ”
+Cùng Lê Lợi lãnh đạo
cuộc kháng chiến đi đến
thắng lợi.
+Góp phần xây dựng
nhà nước Lê sơ trong
buổi đầu giành được độc
lập.
-Là nhà văn hóa kiệt
xuất, là tinh hoa của dân
tộc, có nhiều cống hiến
làm rạng rỡ nền văn hóa
dân tộc.( Trình bày trên
giấy)
-Tác phẩm:
+Bình Ngô đại cáo.
+Quốc âm thi tập.
+Dư địa chí.
-Nội dung:

và nguyên nhân tại sao các em có thể tìm đọc trên
thư viện hay trong sách báo.
GV: Kể sơ lược vụ án Lệ Chi Viên( nếu có thời
gian)
Truyền thuyết cho rằng, một hôm, Nguyễn Trãi
dự định cho học trò phát hoang khu vườn, đến đem
nằng mơ thấy một người đàn bà với bầy con dại tới
xin ông thư thả cho ít hôm mới dọn nhà vì con
mọn, sáng ra khi học trò của ông phát cỏ vườn nhà
thì đánh chết một bầy rắn, lúc đó ông mới hiểu ra ý
nghĩa của giấc mơ, ông than thở, cho chôn bầy rắn
và cho học trò biết là loài rắn thường hay thù dai,
thế nào cũng trả thù ông. Đêm đó, lúc ông đọc
sách thì có con rắn bò trên xà nhà nhỏ một gọt máu
thấm vào chũ “đại” (đời) qua ba lớp giấy ứng với
việc gia tộc ông bị hại đến ba đời. Ngày sau con
rắn hóa thành bà Nguyễn Thị Lộ dụ dỗ ông, hại ba
đời nhà ông và biến thành rắn bỏ đi khi bà Nguyễn
TG Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
Thị Lộ bị dìm xuống sông.
Nhưng thật ra đó chỉ là truyền thuyết, đến
nay, nhiều nhà sử học Việt Nam đã biết được
nguyên nhân đích thực của vụ thảm sát này. Chủ
mưu vụ án chính là Hoàng hậu Nguyễn Thị Anh,
vợ vua Lê Thái Tông. Do muốn giành ngôi thái
tử cho con mình, Hoàng hậu Nguyễn Thị Anh
tìm cách hãm hại bà Ngọc Dao(mẹ Vua Lê
Thánh Tông sau này)
Nguyễn Trãi cùng một bà vợ thứ là Nguyễn Thị
Lộ đã tìm cách cứu bà Ngọc Dao đem nuôi dấu,

GV: Lê Thánh Tông là một trong những ông
2. Lê Thánh Tông
(1442 – 1497)
-Là nhà vua nổi tiếng tài
giỏi trên nhiều lĩnh vực
chính trị, quân sự, văn hóa.
TG Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
vua ở ngôi lâu nhất trong lịch sử (38 năm). Suốt
mấy chục năm tại ngôi, không phút nào ông lơ là
trách nhiệm, ông coi sóc mọi việc đầy đủ,đảm
bảo cho đất nước phát triển trên nhiều lĩnh vực.
Về quân sự, ông trực tiếp chỉ huy nhiều chiến
dịc và chiến dịch nào cũng thắng. Lịch sử đã
công nhận ông là một vị anh quân, một ông vua
giỏi, người đã đưa đất nước lên một thời kì thịnh
trị nhất trong cả ngàn năm lịch sử Việt Nam.
GV: Vừa là một nhà chính trị, song ông cũng
là một nhà thơ. Những đóng góp của ông
trong lĩnh vực văn học là gì?
HS: -Lập Hội Tao Đàn và làm chủ soái, đánh
dấu bước phát triển cao về văn chương đương
thời.
-Sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị, bằng cả chữ
Hán( hơn 300 bài) và chữ Nôm.
GV: Nội dung tư tưởng tình cảm chứa đựng
trong các tác phẩm của ông là gì?
HS: Thơ văn của ông chứa đựng tinh thần yêu
nước và tinh thần dân tộc sâu sắc.
GV: Lê Thánh Tông và Hội Tao Đàn để lại một
khối lượng thơ văn khá lớn, tiêu biểu nhất là tác

thế kỉ XV.
-Tác giả cuốn Đại Việt sử
kí toàn thư.
4. Lương Thế Vinh
(1442 - ?)
-Đỗ trạng nguyên năm
1463.
-Là nhà toán học nổi tiếng
thời Lê sơ.
TG Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung ghi bảng
được nhân dân tôn trọng.
GV gọi 1 HS đọc mẩu chuyện về Lương Thế
Vinh.
“Người làng Cao Lương, huyện Thiên Bản
(nay là Vụ Bản, Nam Định). Từ nhỏ nổi tiếng là
thần đồng. Ông thi đậu trạng nguyên năm 22
tuổi, làm quan trong Viện Hàn lâm dưới thời Lê
Thánh Tông. Từ nhỏ ông đã làm cho mọi người
thán phục khi tìm cách lấy một quả bưởi rơi
xuống hố hẹp và sâu bằng cách đổ đầy nước vào
hố cho quả bưởi nổi lên. Sứ nhà Minh vô cùng
kinh ngạc về tài trí của ông khi ông nghĩ ra cách
cân voi. (Cho voi xuống thuyền, đo ngấn nước
dâng lên mạn thuyền, sau đó cho đá hộc xuống
thuyền, đo mực nước như lần trước và can từng
hòn đá, cộng lại là sức nặng của voi).
GV: Nếu các em nhớ lại bài học trước, triều Lê
Thánh Tông tổ chức 12 khoa thi nhưng chỉ có 9
trạng nguyên, điều này chứng tỏ Lương Thế
Vinh là người rất tài giỏi. Tài năng của ông từ

5. Dặn dò :
-Học bài cũ.
- Soạn vào vở những câu hỏi có trong nội dung ôn tập của bài 21. Ôn tập chương
IV( sách giáo khoa.)
Nhận xét của giáo viên hướng dẫn Sinh viên thực tập

Nguyễn Văn Ba Trần Thị Diễm Thúy
Lương Thế Vinh
“Người làng Cao Lương, huyện Thiên Bản (nay là Vụ Bản, Nam Định). Từ nhỏ
nổi tiếng là thần đồng. Ông thi đậu trạng nguyên năm 22 tuổi, làm quan trong Viện
Hàn lâm dưới thời Lê Thánh Tông. Từ nhỏ ông đã làm cho mọi người thán phục khi
tìm cách lấy một quả bưởi rơi xuống hố hẹp và sâu bằng cách đổ đầy nước vào hố cho
quả bưởi nổi lên. Sứ nhà Minh vô cùng kinh ngạc về tài trí của ông khi ông nghĩ ra
cách cân voi. (Cho voi xuống thuyền, đo ngấn nước dâng lên mạn thuyền, sau đó cho
đá hộc xuống thuyền, đo mực nước như lần trước và can từng hòn đá, cộng lại là sức
nặng của voi).
PHIẾU THẢO LUẬN
“ Ức Trai đương lúc Thái Tổ mới sáng nghiệp theo về Lỗi Giang. Trong thì bàn
kế hoạch nơi màn trướng, ngoài thì thảo văn thư dụ hàng các thành.
Văn chương tiên sinh làm vẻ vang cho nước, lại được vua tin, quý trọng”
(Lê Thánh Tông – Con người và sự nghiệp)

“Qua nhận xét của Lê Thánh Tông, em hãy nêu những đóng góp của Nguyễn Trãi ?
-Quân sự: …………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
- Văn hóa: ……………………………………………