Cây thuốc Đông y - BÁCH BỘ BÁCH BỘ (百部)
Radix Stemonae

Tên khoa học: Stemona tuberosa Lour., họ Bách bộ (Stemonaceae)

Bộ phận dùng: Rễ củ đã chế biến khô của cây Bách bộ (Stemona tuberosa Lour.), họ
Bách bộ (Stemonaceae).

Phân bố: Cây mọc hoang ở các vùng núi nước ta và nhiều nước khác. Ở Trung Quốc vị
thuốc Bách bộ còn được khai thác từ các loài S. japonica Miq., S. sessilifolia (Miq.)
Franch. et Savat.

Mô tả:

Cây: Dây leo có thân mảnh, nhẵn, dài đến 6-8m, ở gốc có nhiều rễ củ mọc thành chùm,
10-20 hoặc 30 củ (Củ ba mươi), có khi tới gần một trăm củ, dài 15-20cm, rộng 1,5-2cm.
Lá mọc đối hay so le, giống lá Củ nâu, nhưng đặc biệt có hệ gân ngang dày song song với
các gân chính hình cung, dài 10-15cm, rộng 4mm, mặt ngoài màu vàng lục, mặt trong
màu đỏ tươi, có mùi thối; 4 nhị dài 4-5cm. Quả nang chứa nhiều hạt.

Dược liệu: Rễ cong queo, dài 15cm trở lên, đường kính 0,5 -1cm. Loại nhỏ để nguyên,
loại to bổ dọc. Ðầu trên hơi phình to, còn vết của gốc thân, đầu dưới thuôn nhỏ. Mặt
ngoài vàng nâu, có nhiều vết nhăn dọc. Thể chất mềm dẻo. Mặt cắt ngang thấy mô mềm
vỏ màu vàng nâu, trụ giữa (lõi) màu trắng ngà. Vị đắng, hơi ngọt
Thu hái: Có thể thu hoạch củ vào mùa xuân hoặc mùa thu. Cắt bỏ rễ con, rửa sạch, nhúng
trong nước sôi, hoặc đồ vừa chín. Loại nhỏ để nguyên, loại to bổ dọc dài, phơi nắng hoặc
sấy khô.



Thành phần hoá học:

Trong rễ củ Bách bộ (Stemona tuberosa) có nhiều alcaloid khác nhau. Ngoài ra trong rễ
củ còn có glucid (2,3%), lipid (0,84%), protid (9,25%) và acid hữu cơ (acid citric, malic,
oxalic ).

Trong rễ của loài Stemona tuberosa Lour. đã xác định có các alcaloid: Tuberostemonin
(C22H23O4N), Neotuberostemonin oxotuberostemonin (C22H31O5N), stenin
(C17H22O2N), stemotinin (C18H25O5N), isostemotinin (C18H25O5N),
tuberostemoninol (C22H34O6N), Bisdehydroneotuberostemonin.

Công năng: Nhuận phế, giảm ho, bài trùng

Công dụng: Chữa ho, ghẻ lở, tẩy giun, diệt sâu bọ.

Cách dùng, liều lượng:

- Chữa ho: 3 - 15g một ngày.

- Tẩy giun: 7g dưới dạng thuốc sắc, uống sáng sớm vào lúc đói. Uống trong 5 ngày, sau
đó tẩy.

- Dùng ngoài: Nấu nước để rửa hoặc nấu cao để bôi ghẻ lở.

Bào chế:

+ Đào lấy củ gìa rửa sạch cắt bỏ rễ 2 đầu, đem đồ vừa chín, hoặc nhúng nước sôi, củ nhỏ
để nguyên, củ lớn bổ đôi, phơi nắng hoặc tẩm rượu, sấy khô (Bản Thảo Cương Mục).