Chương 8
Các nhóm khách hàng đc bit
Tài liệu tập huấn về
Tư vấn điều trị nghiện ma túy
TÀI LIU GING DY
VIETNAMESE AND AMERICANS
IN PARTNERSHIP TO FIGHT HIV/AIDS

VIETNAMESE AND AMERICANS
IN PARTNERSHIP TO FIGHT HIV/AIDS
Tài liệu DàNH CHO GiẢNG ViÊN
TÀI LIỆU TẬP HUẤN
VỀ TƯ VẤN ĐIỀU TRỊ
NGHIỆN MA TÚY

I
Tài liu tp hun v Tư vn điu tr nghin ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
MC LC
Phn I: Kiến thức cơ bản về tư vấn cá nhân điều trị nghiện ma túy
Chương 1. Đnh hưng cho ging viên
Chương 2. Tư vn điu tr nghin ma túy là gì?
2.1. Giới thiệu về tư vấn
2.2. Các khái niệm cơ bản trong tư vấn điều trị nghiện ma túy
2.3. Những nguyên tắc cơ bản trong tư vấn điều trị nghiện ma túy
2.4. Các kĩ năng tư vấn
2.5. Các kĩ thuật tư vấn
2.6. Quy trình tư vấn điều trị nghiện ma túy
Chương 3. Ma túy, nghin ma túy và Các phương pháp điu tr nghin ma túy
3.1. Chất gây nghiện hướng thần, sử dụng và hậu quả
3.2. Các vấn đề liên quan đến rượu bia
3.3. Kiến thức cơ bản về nghiện

8.1. Làm việc với gia đình để tăng cường hỗ trợ
8.2. Làm việc với thanh thiếu niên
8.3. Làm việc với phụ nữ
Chương 9. Giám sát h tr chuyên môn
9.1. Khung giám sát hỗ trợ chuyên môn
9.2. Nguyên tắc cơ bản khi giám sát hỗ trợ chuyên môn
9.3. Thảo luận trường hợp
9.4. Dự phòng và quản lý suy kiệt
Phn III: Phụ lục
Ph lc I: Mẫu chương trình tập huấn
Ph lc II: Mẫu phiếu đánh giá
Ph lc III: Mẫu bài kiểm tra viết
III
Tài liu tp hun v Tư vn điu tr nghin ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
LI CM ƠN
Giáo trình đào tạo tư vấn điều trị nghiện ma túy này là kết quả của sự nỗ lực hợp tác trong
suốt ba năm qua và chúng tôi mong muốn được bày tỏ lòng biết ơn tới các đồng nghiệp
đã góp sức giúp hoàn thành tài liệu. Chúng tôi đánh giá cao sự đóng góp của Tiến sĩ Myat
Htoo Razak, nguyên cố vấn kĩ thuật cao cấp của Văn phòng FHI khu vực châu Á – Thái
Bình Dương và ông Umesh Sama, nguyên là chuyên gia của Hệ thống Giảm tác hại châu Á
trong việc chuẩn bị và nghiên cứu tài liệu cho các phiên bản trước của tài liệu này. Chúng
tôi cũng xin cảm ơn các thành viên của Nhóm can thiệp đối với người tiêm chích ma túy
và Nhóm Chiến lược thay đổi hành vi của Tổ chức FHI Việt Nam: Bác sĩ Phạm Huy Minh,
Bùi Xuân Quỳnh, Lê Thị Ban, Đinh Thị Minh Thu, Nguyễn Thu Hạnh, Hoàng Thị Mơ, đã hỗ
trợ và đóng góp ý kiến trong suốt quá trình phát triển tài liệu; và Thạc sĩ Vương Thị Hương
Thu, Tiến sĩ Nguyễn Tố Như và BS. Hoàng Nam Thái đã giúp hoàn thiện tài liệu. Chúng tôi
cũng trân trọng cảm ơn những ý kiến quí báu từ Tiến sĩ Stephen Jay Mills và Bác sĩ Rachel
Burdon cho những bản thảo đầu tiên và Thạc sĩ Simon Baldwin với bản thảo cuối cùng.
Chúng tôi bày tỏ sự cảm ơn đối với Chương trình Hỗ trợ Khẩn cấp của Tổng thống Hoa Kì
cho phòng chống AIDS tại Việt Nam (PEPFAR), Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kì (USAID)

1
Tài liu tp hun v Tư vn điu tr nghin ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
8

CHƯƠNG
CáC nhóm kháCh hàng đặC biệt
Bài 8.1: Làm việc với gia đình để tăng cường hỗ trợ 3
Bài 8.2: Làm việc với thanh thiếu niên 43
Bài 8.3: Làm việc với phụ nữ 67

8.1
Làm việc với gia đình để
tăng cường hỗ trợ
Bài
4
Tài liu tp hun v Tư vn điu tr nghin ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
TNG QUAN
I. Gii thiu 2 phút
Giải thích rằng trong bài này bạn sẽ thảo luận với học viên về cách làm việc cụ thể với
khách hàng và gia đình họ
II. Thuyt trình 55 phút
Sử dụng các bản chiếu để trình bày về những vấn đề và những mối quan tâm cần giải
quyết khi làm việc với khách hàng và gia đình họ trong tư vấn điều trị nghiện ma túy.
III. Đóng vai 30 phút
IV. Kt lun 3 phút
Nhắc lại các điểm mấu chốt của bài học và trả lời các câu hỏi của học viên (nếu có)

Bài 8.1: Làm vic vi gia đình đ tăng cưng h tr
Mc đích:
Giúp học viên hiểu về các nguyên tắc cơ bản khi làm việc với khách hàng và gia đình họ

Tài liu tp hun v Tư vn điu tr nghin ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bn chiu 2
Hưng dn ging dy: Trình bày trực tiếp nội dung trên bản chiếu.
Sau khi kết thúc bài này, học viên sẽ:
Hiểu được vai trò của gia đình trong quá trình phục
hồi
Hiểu được ảnh hường của nghiện ma túy đối với gia
đình
Hiểu được gia đình có thể hỗ trợ cho những người
sau cai đang phục hồi như thế nào
Hiểu được những nội dung chính của một cuộc họp
hỗ trợ trong gia đình
MỤC TIÊU BÀI HỌC
7
Chương VIII – Bài 8.1
Hưng dn ging dy: Chia học viên thành 3 nhóm nhỏ. Yêu cầu mỗi nhóm trả lời một
trong 3 câu hỏi trên bản chiếu (đảm bảo mỗi nhóm chọn một câu hỏi khác nhau). Dành
cho họ 15 phút để động não tìm ra câu trả lời cho câu hỏi của nhóm và cử một người đại
diện nhóm trình bày kết quả (5 phút). Sử dụng thông tin dưới đây để bổ sung dựa trên
kết quả thảo luận nhóm của học viên.
Thông tin tham kho: Gia đình đóng vai trò trung tâm trong việc điều trị bất cứ vấn đề
sức khỏe nào, kể cả nghiện ma túy. Can thiệp gia đình đã trở thành một chủ đề được quan
tâm của nhiều phương pháp điều trị, nhưng thử thách chính vẫn là làm thế nào để mở
rộng trọng tâm điều trị nghiện ma túy từ cá nhân sang gia đình.
Mặc dù các tư vấn viên điều trị nghiện ma túy không nên thực hành liệu pháp gia đình
nếu họ không được đào tạo bài bản, họ vẫn có thể nắm bắt thông tin về liệu pháp gia đình
nhằm thảo luận những nội dung đó với khách hàng và để biết khi nào thì nên chuyển gửi
dịch vụ. Tư vấn viên điều trị nghiện ma túy cũng có thể học được cách lồng ghép các ý
tưởng và kĩ thuật trong liệu pháp gia đình vào việc thực hiện tư vấn cá nhân, tư vấn nhóm
hoặc nhóm gia đình.

điều trị.
Gia đình  Vit nam
Những phần mô tả về gia đình trên đây là cách mô tả khái quát và bao gồm những loại gia
đình trên khắp thế giới. Loại gia đình truyền thống và mở rộng ở Việt Nam khá độc đáo.
Thành viên của hai loại gia đình trên chính là những người mà các bạn sẽ gặp khi thực
hiện tư vấn gia đình.
nh hưng ca nghin ma túy ti gia đình
Khi một thành viên trong gia đình sử dụng ma túy thì mức độ ảnh hưởng đối với gia đình
sẽ rất khác nhau, tùy thuộc vào cấu trúc của gia đình.
Khách hàng sng mt mình hoc sng vi bn tình. Hậu quả của việc nghiện ma túy
đối với một người sống một mình hoặc sống với bạn tình thường liên quan đến kinh tế
và tâm lí. Người sử dụng ma túy phải tiêu tốn nhiều tiền cho ma túy và bạn tình - người
không sử dụng ma túy - thường coi mình là người cung cấp tiền cho họ. Những hậu quả
về mặt tâm lí có thể là phủ nhận hoặc bảo vệ bạn tình sử dụng ma túy, giận dữ kéo dài,
căng thẳng, lo lắng, tuyệt vọng, không quan tâm đến sức khỏe, xấu hổ, kì thị và xa lánh.
Khách hàng sng vi v/chng (hoc bn tình) và con cái. Cha mẹ sử dụng ma túy có
thể có ảnh hưởng tới nhận thức, hành vi, tâm lí xã hội và tình cảm của con cái như sau:
 Khả năng học hành kém
 Có xu hướng sử dụng ma túy
 Khó khăn trong giải quyết vấn đề, bao gồm tăng tỉ lệ ly hôn, bạo lực, và nhu cầu
kiểm soát các mối quan hệ
 Những vấn đề khác: như trầm cảm, lo lắng, và tự ti
9
Chương VIII – Bài 8.1
Bn chiu 3 (tiếp)
Ngoài ra, trẻ em sinh ra từ mẹ là người sử dụng rượu khi mang thai có thể có nguy cơ mắc
bệnh rối loạn phát triển bào thai do rượu.
Con của những người nghiện ma túy thường cảm thấy có tội và cảm thấy mình phải chịu
trách nhiệm về tình trạng nghiện của bố mẹ. Những đứa trẻ lớn hơn có thể bị bắt phải
gánh vác những trách nhiệm của người lớn, nhất là phải chăm sóc cho những đứa em.

theo mức độ cá nhân hóa mà can thiệp được thực hiện với mỗi gia đình, phạm vi chuyên
môn về liệu pháp gia đình mà cán bộ điều trị nghiện ma túy được đào tạo và giám sát hỗ
trợ, và mức độ lồng ghép của liệu pháp gia đình vào quá trình điều trị nghiện ma túy.
Ở mỗi cấp độ khác nhau, can thiệp gia đình có một chức năng khác và đòi hỏi năng lực
chuyên môn riêng. Sự chấp nhận của gia đình đối với vấn đề của gia đình họ và mức độ
sẵn sàng thay đổi sẽ quyết định mức độ tham gia phù hợp của tư vấn viên với gia đình đó.
Bài này sẽ tập trung vào các kĩ năng ở cấp độ từ 1 đến 3. Cấp độ 4 và 5 nằm ngoài phạm
vi bài này.
Cp đ 1 - Tư vn viên không tham gia hoc tham gia rt ít vi gia đình
Tư vấn viên:

 Chỉ liên lạc với gia đình khi có những lí do liên quan đến thực hành và luật pháp.
Ngoài ra, không cung cấp bất cứ dịch vụ nào khác.
 Coi cá nhân người nghiện là khách hàng duy nhất. Kể cả khi tư vấn viên cảm thấy
rằng khách hàng không hoặc rất ít qua lại với gia đình.
Cấp độ 1 - Tư vấn viên không tham gia hoặc tham gia rất ít
Cấp độ 2 - Tư vấn viên cung cấp thông tin và cho lời khuyên
- Khuyên gia đình về cách đáp ứng các nhu cầu của khách hàng
- Với gia đình lớn, có nhiều nhu cầu, cần liên hệ qua 1 hoặc 2 thành viên quan trọng nhất
- Xác định được những vấn đề trục trặc lớn của gia đình có ảnh hưởng tới việc điều trị cai nghiện
- Giới thiệu gia đình đến với dịch vụ chuyên về liệu pháp gia đình
Cấp độ 3 - Tư vấn viên hỗ trợ tâm lý xã hội cho gia đình
- Đề cập và nhấn mạnh đến mối quan tâm và cảm giác của các thành viên về tình trạng của
khách hàng và ảnh hưởng đối với gia đình
- Đánh giá ban đầu về mức độ quan hệ trong gia đình liên quan tới vấn đề của khách hàng
- Khuyến khích các thành viên trong gia đình đối phó với tình hình của gia đình họ
- Khéo léo lựa chọn phương pháp giáo dục về nghiện phù hợp những nhu cầu, lo lắng và cảm
giác cụ thể của gia đình
- Xác định những trục trặc của gia đình và giới thiệu dịch vụ hỗ trợ phù hợp.
Cấp độ 4 - Tư vấn viên thực hiện đánh giá và can thiệp một cách có hệ thống

của mình
 Đánh giá một cách hệ thống mức độ gắn kết của gia đình
 Hỗ trợ các thành viên trong gia đình nhưng không dẫn đến tình trạng bè phái
 Chỉnh khung lại định nghĩa của gia đình về vấn đề khó khăn của họ theo cách mà
vấn đề có thể dễ giải quyết hơn
 Giúp gia đình tạo ra các biện pháp đa dạng và, đa phương để giải quyết những
khó khăn
Bn chiu 4 (tiếp)
12
Tài liu tp hun v Tư vn điu tr nghin ma túy: Tài liệu dành cho giảng viên
Bn chiu 4 (tiếp)
Cp đ 5 - Liu pháp gia đình
Tư vấn viên:
 Phỏng vấn những gia đình hoặc những thành viên trong gia đình khó gắn kết
 Tạo ra và kiểm định những giả thuyết về những khó khăn của gia đình và những
cách tương tác
 Đẩy mâu thuẫn trong gia đình lên đến cao độ để phá vỡ sự bế tắc của gia đình
 Đối phó với sự phản kháng mạnh mẽ của gia đình trước những yêu cầu thay đổi
trên tinh thần xây dựng
 Đàm phán về các mối quan hệ hợp tác với các chuyên viên trong các dịch vụ khác
cũng có các can thiệp với gia đình
Các bạn thường sẽ chỉ tập trung vào cung cấp các dịch vụ ở cấp độ 2 hoặc 3. Cấp độ 4 và
5 đòi hỏi các kĩ năng nằm ngoài khóa tập huấn này. Nội dung còn lại của bài giảng này sẽ
cùng thảo luận về các hoạt động và vai trò các bạn sẽ thực hiện khi hỗ trợ ở cấp độ 2 và 3.
13
Chương VIII – Bài 8.1
Bn chiu 5
Hưng dn ging dy: Sử dụng thông tin dưới đây để hỗ trợ khi trình bày về sự khác
nhau giữa liệu pháp gia đình và tư vấn điều trị nghiện ma túy.
Thông tin tham kho:

vấn đề lớn của cả gia đình chứ không phải chỉ là vấn đề nghiện ma túy.
 Mô hình lồng ghép có thể giúp hạn chế ảnh hưởng của nghiện ma túy và sự tái
xuất hiện nghiện ma túy trong nhiều thế hệ khác nhau.
Li ích đi vi ngưi cung cp dch v
Ngoài lợi ích đối với khách hàng và gia đình của họ, các mô hình lồng ghép còn có lợi cho
nhân viên cung cấp dịch vụ điều trị. Những lợi ích thiết thực gồm có:
 Tạo điều kiện thuận lợi cho tư vấn viên có thể tập trung vào những hoàn cảnh cụ
thể của mỗi gia đình tham gia điều trị và vì vậy, có thể giảm nhẹ sự phản kháng
 Giúp tư vấn viên xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với các yếu tố cá nhân và gia
đình
Lợi ích
- Khách hàng
• Gia đình có thể giúp xây dựng sức chịu đựng cho khách hàng
• Cũng có thể hỗ trợ quá trình điều trị
• Có cơ hội bắt đầu xây dựng lại các mối quan hệ
- Nhân viên y tế
• Giảm đối kháng
• Linh hoạt hơn
Hạn chế
- Không phải là thích hợp cho tất cả các gia đình
• Các thành viên trong gia đình có thể cũng có những vấn đề liên quan
đến ma túy
• Khách hàng có thể bị gia đình lạm dụng
• Những vấn đề nghiêm trọng trong mối quan hệ gia đình
- Cần có thêm kĩ năng
- Thiếu tính cấu trúc phối hợp
ĐIỀU TRỊ LỒNG GHÉP VỚI HỖ TRỢ GIA ĐÌNH
Bn chiu 6
15
Chương VIII – Bài 8.1

Nói: Điều quan trọng là phải đảm bảo rằng khách hàng của bạn được chuẩn bị sẵn sàng về
mặt tâm lí cho buổi tư vấn gia đình.
Nhiều khả năng khách hàng sẽ tự coi họ là khách hàng chính của bạn (chứ không phải gia
đình họ) và bạn cũng phải ý thức được rằng họ cần có sự hỗ trợ và khích lệ của bạn để thấy
rằng bạn luôn sẵn sàng giúp đỡ họ. Bạn cũng cần phải thể hiện với gia đình của khách hàng
là bạn thực sự khách quan. Cần thực hiện một buổi tư vấn ban đầu để chuẩn bị tinh thần cho
khách hàng.
Khẳng định lại với khách hàng rằng bạn sẽ không bao giờ tiết lộ tất cả những thông tin họ
thảo luận với bạn cho gia đình của họ biết trừ khi khách hàng yêu cầu bạn làm như vậy (hoặc
chính bản thân họ quyết định nói với gia đình). Tương tự như vậy, bạn cần phải giải thích cho
gia đình khách hàng rằng bạn không thể tiết lộ thông tin của khách hàng mà bạn có được từ
các buổi tư vấn cá nhân để họ đừng hy vọng rằng bạn sẽ nói khách hàng đang có vấn đề trục
trặc gì.
Trong một số trường hợp, bạn sẽ phải lên tiếng nếu buổi họp quá căng thẳng và cứ xoáy vào
khách hàng với chủ tâm xấu hoặc khách hàng của bạn không dám lên tiếng tranh luận lại với
các thành viên trong gia đình. Bạn cần phải tìm cách để bênh vực khách hàng trong khi vẫn
tôn trọng các ý kiến và quan điểm của các thành viên khác trong gia đình.
Buổi làm việc tiếp theo bạn nên tóm tắt lại nội dung buổi họp gia đình trước. Đồng thời bạn
cũng nên tìm hiểu xem đã có những thay đổi nào sau buổi họp đó. Đối với một vài trường hợp,
những buổi họp này cũng có thể là nguyên nhân khiến cho khách hàng tái nghiện nên bạn
phải hỗ trợ và bảo vệ cho khách hàng.
Cuối cùng, trong các cuộc họp gia đình, bạn nên xây dựng tình đồng minh với tất cả những người
tham gia cuộc họp vì đây là một hoạt động mang tính liên tục nhưng không thường xuyên.
Đầu tiên, tư vấn cho khách hàng
Xác định vấn đề của khách hàng
Xác định những vấn đề liên quan đến gia đình:
- Liệu khách hàng có trục trặc gì với gia đình hay có khó
khăn gì khi muốn tìm kiếm sự hỗ trợ của các thành viên
trong gia đình không?
- Tìm hiểu những loại hình hỗ trợ khách hàng mong